21/07/2026
# د سېلابونو ناورین: طبیعي پېښه که بشري غفلت؟
په نورستان، بدخشان، بغلان او د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې وروستیو مرګونو سېلابونو یو ځل بیا د زرګونو افغانانو زړونه ټپي کړل. د لسګونو کسانو مړینه، د مالي شتمنیو د منځه تلل او د استوګنې د کورونو او ښوونځیو ویجاړېدل هغه تریخ حقیقت دی چې ټول پرې غمجن یو. خو که واقعیت ته په سړه سينه وگورو، اساسي پوښتنه دا ده: **ایا دا یوازې د طبعیت ظلم دی، که زموږ د خپلو تېروتنو نتیجه؟**
د هایدرولوژي (د اوبو پوهنې) او د پېښو د مدیریت پر بنسټ، سېلاب د ځمکې په تاریخ کې تل راغلی او راځي به. مګر هغه څه چې سېلاب په یوه غټ انساني ناورین بدلوي، د سېلاب په طبعي جریان او مسیر کې د انساني جوړښتونو (کورونو، ښوونځیو او بازارونو) بېپروایه اعمار دی.
---
۱. د خلکو مسؤلیت: پر خپل لاس د خطر منل
ډېری وخت خلک د کمښت، ژمي د سون توکو یا د حاصلخیزې ځمکې په پلمه د غرونو په لمنو، د درو په تلو او د سیندونو او خُوړونو (نالو) مستقیمو مسیرونو کې کورونه او عام المنفعه تاسیسات ودانوي.
* **د سېلاب په لاره کې ودانول:** سېلاب حافظه لري؛ که ۲۰ کاله وروسته هم راشي، خپله زړه لاره موندلی شي. د سېلاب په مسیر کې کور جوړول مستقیم له اجل سره لوبې کول دي.
* **د استنادي دېوالونو او محافظتي موانعو نشتوالی:** خلک د کور پر تعمير لګښت کوي، خو د سېلاب د مخنیوي لپاره وړې ترښځې، کندې یا استنادي دېوالونه نه جوړوي.
* **د چاپیریال ویجاړول:** په نورستان او پکتیا غوندې سیمو کې د ځنګلونو نامسؤلانه وهل د دې سبب کېږي چې باراني اوبه سمدستي پر غښتلیو او تخریبونکو سېلابونو بدلې شي.
**اصل دا دی:** ترڅو چې د سېلاب ارام او خلاص بهیر بند نه کړای شي، ترهغې پورې خطر کمېدلی شي؛ خو که مسیر یې بند شي، پایله یې بربادي ده.
---
۲. د دولت او حکومت اساسي مسؤلیتونه
که څه هم ولس مسؤل دی، خو د حکومتونو او اړوندو ادارو مسؤلیت تر ولس څو چنده زیات دی، ځکه دولت د تخصصی پوهې، امکاناتو او قانوني واک سرچینه ده.
```
د سېلابونو د مدیریت قانوني او عملي بڼه
│ ۱. د خطري سیمو نښاني کول او ښارجوړونه (Zoning) │
│ ۲. د سېلاب ضد زېرمبناوو او خنډونو جوړول │
│ ۳. د استوګنې د ځایونو د لېږد قانوني جبري کول │
الف: د انجینرۍ او ښارجوړونې معیاري پلانونو پلي کول
حکومت باید د اوبو د لګښت او پېښو پر وړاندې د چمتووالي د متخصصینو په مرسته داسې سیمې په نښه کړي چې د سېلاب لوړ خطر لري (Flood Risk Mapping). په دغو سیمو کې باید د پخوا څخه د هر ډول استوګنځای او ښوونځي پر جوړولو **قانوني بندیز** ولګول شي.
ب: د استنادي دېوالونو او چکډېمونو اعمار
په غرنیو ولایتونو (لکه نورستان، بدخشان او پنجشېر) کې د اوبو د سرعت کمولو لپاره باید د درو په هره برخه کې واړه چکډېمونه (Check Dams)، استنادي دېوالونه او د رسوباتو د ايسارولو خنډونه جوړ شي.
ج: د خلکو باخبره کول او متبادل ځایونه ورکول
دولتونه مسؤلیت لري چې خلکو ته پوهاوی ورکړي او هغو کورنیو ته چې د سېلاب په وژونکو مسیرونو کې پرتو دي، د املاکو د بدل یا د محفوظو ځمکو په ورکولو سره هغوی خوندي سیمو ته ولېږدوي (Relocation).
---
پایله
نورستان، بغلان، بدخشان او پرون لوګر او پروان دا ثابت کړه چې طبیعي افتونه موسم نه پیژني. که غواړو د خپلو ماشومانو د مړینې او د خپلو شتمنیو د تخریب د غم په ټغر کښېننو، نو **هم ولس او هم دولت باید خپل ذهنیت بدل کړي.**
سېلاب ته نه شو ویلای چې را مه شه، خو خپل کور ته خو ویلای شو چې د سېلاب په خوله کې مه جوړېږه! د معیاري نقشې، د محیطي شایطو د درک او د حکومتي جدي نظارت پرته به دا تېروتنه کال په کال تکرارېږي او قیمت به یې په لکونو بېګناه انسانان ورکوي.
