Khan Zaman Amarkhail Page

08/08/2026

پاکستان سره د سوداګریزو لارو د پرانیستو په اړه څه نظر لرئ، پرانیستل یې ګټه لري که تاوان؟ ګونګوسي دي چې خبرې روانې دي...

10/07/2026

ولې ډېری افغانان هڅه کوي چې امریکا او یا اروپا ته ولاړ شي، ولې نورو هېوادونو ته نه ځي؟

02/07/2026

د ډرون انقلاب: څنګه ارزانه ټکنالوژي د نړۍ د ځواک توازن بدلوي؟
د «Bombing to Win» کتاب لیکوال استدلال کوي چې د ایران او اوکراین جګړو یوازې د امریکا د ولسمشر Donald Trump سیاسي اعتبار زیانمن نه کړ، بلکې د امریکا د نړیوال نفوذ او هیبت په اړه یې هم جدي پوښتنې راپورته کړې.
د لیکوال په وینا، کله چې ټرمپ واک ته ورسېد، له ګڼو بهرنیو مشرانو سره یې لیدنې وکړې او په ډاډ یې اعلان کاوه چې د نړۍ روانې جګړې به پای ته ورسوي. هغه آن دومره لویه ادعا وکړه چې د تاریخ په اوږدو کې د ده په شان رهبر نه دی تېر شوی او نه به تېر شي. خو د لیکوال په باور، د اوکراین او ایران جګړو دغه ادعاوې له سخت ازمایښت سره مخ کړې او د هغه سیاسي غرور یې تر پوښتنې لاندې راوست.
لیکوال زیاتوي چې د اوکراین له ولسمشر Volodymyr Zelenskyy سره په لومړنیو لیدنو کې ټرمپ په ډاګه ویلي وو چې اوکراین نږدې هر څه له لاسه ورکړي او که د امریکا ملاتړ ورسره نه وي، د بریا هیڅ چانس نه لري. همدارنګه، د ایران په اړه یې دا تصور وړاندې کاوه چې دا به یوازې د څو ورځو موضوع وي، د ایران مشرتابه به له منځه ولاړ شي، نظام به بدل شي او امریکا به خپلو ستراتیژیکو موخو ته ورسېږي.
خو د لیکوال په اند، د جګړو عملي پایلې له دغو اټکلونو سره سمون ونه خوړ. د اوکراین جګړه لا هم دوام لري او روسیه ونه توانېده چې په چټک ډول خپلې ټولې موخې ترلاسه کړي، په داسې حال کې چې اوکراین هم د لویدیځ په پراخ ملاتړ خپل مقاومت وساته. په منځني ختیځ کې هم، د لیکوال په تعبیر، ایران له صحنې ونه ووت؛ بلکې د خپلو سیمه ییزو متحدینو او نفوذ له لارې یې خپل حضور وساته او د سیمې په معادلو کې مهم لوبغاړی پاتې شو.
د کتاب تر ټولو مهم بحث د ډرون الوتکو په اړه دی. لیکوال باور لري چې د اوکراین او ایران جګړو وښوده چې ارزانه او په نسبت ساده بې پیلوټه الوتکې کولی شي د جګړې دودیز اصول بدل کړي. نن ورځ داسې ډرونونه شته چې د بیې له پلوه د General Dynamics F-16 Fighting Falcon، CAC/PAC JF-17 Thunder، Lockheed Martin F-35 Lightning II او حتی د Northrop B-2 Spirit په څېر پرمختللو جنګي الوتکو او ستراتیژیکو بم غورځوونکو په پرتله څو چنده ارزانه دي، خو په ځینو عملیاتو کې کولی شي د هغوی پر وړاندې اغېزناک رول ولوبوي.
د لیکوال په باور، د ډرونونو اصلي ځواک دا نه دی چې د پرمختللو جنګي الوتکو بشپړ ځای ونیسي، بلکې دا دی چې د جګړې لګښت راکموي، د لویو پوځونو د برترۍ اغېز محدودوي او کوچنیو هېوادونو یا غیر دولتي ډلو ته دا توان ورکوي چې د ډېر ځواکمن سیال پر وړاندې اوږدمهاله مقاومت وکړي. په همدې دلیل، د ډرونونو پراختیا د ځواک د دودیز انحصار د ماتېدو لامل ګرځي.
هغه وړاندوینه کوي چې که د ډرون ټکنالوژي همداسې په چټکۍ پرمختګ وکړي، نو د نړۍ د قدرت توازن (Balance of Power) به د پام وړ بدلون ومومي. په ځانګړې توګه په منځني ختیځ کې به هغه ځواکونه چې پخوا یې د هوايي برترۍ له امله مطلق امتیاز درلود، له نویو ننګونو سره مخ شي. د بېلګې په توګه، لیکوال احتمال مطرح کوي چې که د ډرون وړتیاوې لا پرمختګ وکړي، نو Hezbollah به وکولای شي د Port of Haifa په څېر مهمو بندرونو ته جدي ګواښ رامنځته کړي، لکه څنګه چې د Strait of Hormuz ستراتیژیک تنګی د نړیوالو سمندري لارو لپاره ځانګړی اهمیت لري.
د کتاب اساسي پیغام دا دی چې راتلونکې جګړې به یوازې د سترو جنګي الوتکو، الوتک وړونکو بېړیو او میلیاردونو ډالرو وسلو له لارې نه ګټل کېږي؛ بلکې ارزانه، هوښیار او په لوی شمېر تولیدېدونکي ډرونونه به د جګړې د قواعدو، د مخنیوي د ستراتیژۍ او د نړیوال ځواک د توازن په بدلون کې تر بل هر وخت ډېر اغېز ولري.

20/05/2026

د ایران او امریکا ترمنځ کړکېچ، غوښتنې او غبرګونونه

د ایران او امریکا اړیکې له سخت سیاسي او امنیتي کړکېچ سره مخ دي. دواړه لوري سخت شرطونه وړاندې کوي او لا هم د نرمښت نښې کمې دي.

د ایران غوښتنې:

* د هر ډول برید پر ضد نړیوال ضمانت چې بیا پوځي اقدام ونه شي
* په سیمه کې، په ځانګړي ډول لبنان سره اوربند
* د هرمز تنګي د تګ راتګ پر مهال د اقتصادي ګټې او د تنظیم ځانګړی میکانیزم
* د ټولو نړیوالو بندیزونو لرې کول
* د شاوخوا ۶۰ تر ۱۰۰ میلیارده ډالرو پورې کنګل شوې شتمني چې د امریکا او متحدینو له خوا (په ځانګړي ډول په سویلي کوریا، جاپان او اروپا کې) بنده شوې، آزادول

د امریکا غوښتنې:

* د ایران د اټمي پروګرام د لوړ کچې غني کولو بندول
* له هغو ډلو سره د اړیکو پرې کول چې امریکا یې ترهګرې ګڼي
* د هرمز تنګي بې قید او شرطه د نړیوالو کښتیو لپاره خلاص ساتل
* په سیمه کې د ایران د پوځي او سیاسي نفوذ محدودول

پوښتنه دا ده چې څوک به لومړی نرمښت وښيي؟

په اوسني حالت کې دواړه لوري سخت دریځ لري. بشپړ توافق په لنډ مهال کې ستونزمن ښکاري، خو محدود او لنډمهاله تفاهمونه ممکن دي. دا یو اوږدمهاله او ډېر پېچلی کړکېچ دی.

12/05/2026

د امریکا ولسمشر د ایران وړاندیزونه "کثافات" وبلل. پدې سره ددوی ترمنځ د سولې هیلې پیکه شوي دي.

25/04/2026

16/04/2026

ایران ګواښ کوي چې که د امریکا سمندري محاصره دوام ومومي، نو په سره سمندر، خلیج او د عمان په سمندر کې به سوداګري بنده کړي.😇

12/04/2026

دا خو ټولو ته معلومه ده چې پاکستان او نور ګاونډیان په افغانستان کې د امریکایانو له حضور څخه ناخوښه ووځکه چې ددوی په تاوان وو. دوی تل په دې تمه وو چې افغانان به امریکایان له خپلې خاورې وباسي، او هر چا په خپل ډول له افغانانو سره مرسته هم کوله، په شمول د پاکستان.
خو د پاکستان سیاست تل دوه مخې و. له یوې خوا یې له روسیې، چین او ایران سره همغږي کوله ترڅو امریکایان له افغانستانه وباسي، او له بلې خوا یې هڅه کوله چې له امریکا سره خپلې اړیکې وساتي، حتی تر دې چې د طالبانو پر ضد همکاري ورسره وکړي.
امریکا له دې دوه مخي سیاست ښه خبره وه، خو په سیمه کې یې بل داسې ستراتیژیک بدیل نه درلود، نو اړ وه چې اړیکې بیخي خرابې نه کړي.
په سیاست کې وخت ناوخت فرصتونه رامنځته کېږي، خو ګټه ترې هغه څوک اخلي چې فرصتونو ته په تمه او هوښیار وي. امریکا له خپل پخواني ملګري پاکستان څخه د افغانستان په موضوع کې ناراضه وه، خو پاکستان وکولی شول یو مهم رول ولوبوي او حتی د امریکا او ایران ترمنځ د تماس زمینه برابره کړي.
ایران هم په پاکستان بشپړ باور نه درلود، خو بیا هم پاکستان وتوانېد چې د راتلونکو احتمالي اړیکو لپاره ځان ته دروازه پرانیزي.
(افغانان خپل هېواد جوړولو لپاره څه کولی شي، هر نظام او ګوند چې په افغانستان د واکمنۍ خیال لري او دا هېواد خپل ګڼي باید ولس سره دوستي وکړي)