19/08/2026
Ένα κείμενο για τις σκοτεινές ρίζες της γυναικοκτονίας και τη διαχρονική ιδέα ότι η ζωή μιας γυναίκας δεν της ανήκει.
Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας
ΕΣΠΑ - Δυτική Μακεδονία
Ακολουθοι
Όταν μια γυναίκα δολοφονείται επειδή θέλησε να φύγει, επειδή είπε όχι, επειδή διεκδίκησε τη ζωή της, επειδή κάποιος πίστεψε πως του ανήκει, δεν μιλάμε απλώς για ένα έγκλημα. Μιλάμε για γυναικοκτονία.
Όμως αυτό το σκοτάδι δεν ανήκει μόνο στη σύγχρονη εποχή. Έχει παλιές ρίζες. Άλλαξε πρόσωπα, άλλαξε λέξεις, άλλαξε εποχές, αλλά στον πυρήνα του κουβαλά την ίδια ιδέα: πως η ζωή μιας γυναίκας μπορεί να μετρηθεί, να ελεγχθεί, να τιμωρηθεί ή να αφαιρεθεί από άλλους.
Αυτό το βλέπουμε ήδη από το 1836, όταν η δημογεροντία της Σκοπέλου έστειλε γράμμα στη Γραμματεία της Δικαιοσύνης, ζητώντας να καταργηθεί ο νόμος της προίκας, «για να πάψουν οι ανομολόγητοι φόνοι θηλέων βρεφών».
Αυτό, από μόνο του, είναι ένα σκοτεινό παράθυρο σε έναν παλιό κόσμο. Έναν κόσμο όπου η γέννηση ενός κοριτσιού μπορούσε να λογαριαστεί ως βάρος, γιατί η κοινωνία είχε μάθει να βλέπει τη γυναίκα μέσα από την προίκα, τον γάμο, την υποχρέωση και τη σιωπή.
Σε ένα φτωχό σπίτι, ένα κορίτσι έφερνε μαζί του δεκάδες ερωτήσεις. Πώς θα μεγαλώσει; Πώς θα παντρευτεί; Τι θα του δώσουν; Ο γιος, αντίθετα, θεωρούνταν η συνέχεια του σπιτιού: το όνομα, η γη, η οικογενειακή γραμμή.
Λιγότερο από έναν αιώνα αργότερα, μέσα σε αυτόν τον κόσμο, γεννιέται και η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη. Η Φραγκογιαννού δεν εμφανίζεται από το πουθενά. Δεν είναι ένα τέρας που ξεπετιέται μέσα σε μια αθώα κοινωνία. Είναι γέννημα μιας σκληρής εποχής.
Βλέπει τα μικρά κορίτσια και βλέπει από πριν τη μοίρα που νομίζει πως τα περιμένει: φτώχεια, προίκα, γάμο χωρίς επιλογή, ζωή χωρίς ελευθερία. Και γι’ αυτό φτάνει στην πιο φρικτή σκέψη: πως αν τα σκοτώσει, τα γλιτώνει.
Αυτό δεν την αθωώνει. Όμως ο Παπαδιαμάντης μάς αναγκάζει να κοιτάξουμε και το χώμα μέσα στο οποίο φύτρωσε αυτό το έγκλημα.
Από την προίκα μέχρι τη σημερινή γυναικοκτονία, οι μορφές της βίας αλλάζουν. Πίσω τους όμως επιμένει η ίδια σκοτεινή ιδέα: ότι η γυναίκα δεν ανήκει πλήρως στον εαυτό της.
Γι’ αυτό η Φόνισσα δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν.
Κείμενο: Chris Pinturicchio
Φωτογραφία: Γιώργος Τατάκης
Via Περιθώριο