10/08/2026
ශ්රී ලංකාවේ වේගයෙන් ව්යාප්ත වන නව ආහාර සංස්කෘතිය සහ ඉදිරි පරපුරේ සෞඛ්යයට එල්ල වන අවදානම
පර්යේෂණාත්මක වාර්තාව
පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ශ්රී ලංකාවේ නගරවල පමණක් නොව, ප්රධාන නගරවලින් ඈත ප්රදේශවලද ආහාර අලෙවිසැල්, fast-food outlets, takeaway shops සහ විවිධ ආකාරයේ ක්ෂණික ආහාර සංස්කෘතියක් වේගයෙන් ව්යාප්ත වෙමින් පවතී.
මෙය සරලව “විදේශීය ආහාර ශ්රී ලංකාවට පැමිණීම” ලෙස පමණක් බැලීම ප්රමාණවත් නොවේ. සැබෑ ප්රශ්නය වන්නේ, අධික කැලරි, සීනි, ලුණු, මේදය සහ අධික ලෙස සැකසූ ආහාර නිතර පරිභෝජනය කිරීම ශ්රී ලාංකිකයන්ගේ දෛනික ආහාර රටාව බවට පත්වෙමින් තිබේද? යන්නයි.
මෙහි බලපෑම අද අපට පෙනෙන ආකාරයට වඩා බොහෝ දුරට ඉදිරියට යා හැකිය. විශේෂයෙන්ම දරුවන් හා තරුණ පරපුර කුඩා වියේ සිටම මෙවැනි ආහාර රටාවකට හුරු වුවහොත්, අධික බර, ස්ථුලතාව, දියවැඩියාව, හෘද රෝග සහ වෙනත් බෝ නොවන රෝග සඳහා අවදානම ඉහළ යා හැකිය.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය පෙන්වා දෙන්නේ අසෞඛ්ය සම්පන්න ආහාර රටාව, ශාරීරික ක්රියාකාරකම් අඩුවීම, දුම්පානය සහ මත්පැන් වැනි සාධක බෝ නොවන රෝග සඳහා ප්රධාන අවදානම් සාධක බවයි. (World Health Organization)
ගැටලුවේ පසුබිම
ශ්රී ලංකාවේ සාම්ප්රදායික ආහාර සංස්කෘතිය තුළ බත්, එළවළු, පලා වර්ග, පරිප්පු, කඩල, මුං, මාළු, බිත්තර, පලතුරු සහ දේශීය ධාන්ය වැනි ආහාර සඳහා විශාල ස්ථානයක් තිබුණි.
නමුත් නව පරපුරේ ආහාර තේරීම් වෙනස් වෙමින් පවතී.
වැඩි කාර්යබහුල ජීවන රටාව, පහසුව, සමාජ මාධ්ය ප්රචාරණය, ආහාර බෙදාහැරීමේ සේවා, ආකර්ෂණීය වෙළඳ නාම සහ රසයට වැඩි අවධානයක් දීම නිසා ක්ෂණිකව ලබාගත හැකි ආහාර සඳහා ඉල්ලුම වැඩිවී ඇත.
මෙහිදී ප්රශ්නය ආහාරය “විදේශීය” ද “දේශීය” ද යන්න නොවේ.
ප්රශ්නය වන්නේ ආහාරයේ පෝෂණ ගුණය සහ එය කොපමණ නිතර පරිභෝජනය කරනවාද යන්නයි.
Ultra-processed food යනු කුමක්ද?
ශ්රී ලංකා සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ පෝෂණ අංශයද ultra-processed foods පිළිබඳව අවධානය යොමු කරයි.
මෙවැනි ආහාර සාමාන්යයෙන් ගෘහස්ථ ආහාර පිසීමේදී භාවිත නොවන විවිධ අමුද්රව්ය සහ ආහාර ආකලන භාවිතයෙන් කාර්මිකව සකස් කරන ආහාර වේ. සීනි, තෙල්, මේදය, ලුණු, රසකාරක, වර්ණක, preservatives සහ වෙනත් processing ingredients ඒවායේ අඩංගු විය හැකිය. (nutrition.health.gov.lk)
උදාහරණ ලෙස ඇතැම් sugar-sweetened beverages, doughnuts, instant noodles, sausages සහ වෙනත් processed foods දැක්විය හැකිය. (nutrition.health.gov.lk)
මෙයින් අදහස් වන්නේ මෙවැනි සෑම ආහාරයක්ම එකවර “විෂ සහිත” බව නොවේ. නමුත් එවැනි ආහාර නිතර හා විශාල ප්රමාණවලින් පරිභෝජනය කිරීම සෞඛ්ය අවදානමක් බවට පත්විය හැකිය.
දියවැඩියාව සමඟ ඇති සම්බන්ධය
දියවැඩියාව යනු අද ශ්රී ලංකාව ඇතුළු ලෝකයේම වැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇති බෝ නොවන රෝගයකි.
WHO Sri Lanka සඳහන් කරන පරිදි, ශ්රී ලංකාවේ 2000 සිට 2019 දක්වා කාලය තුළ දියවැඩියාව සම්බන්ධයෙන් සිදුවන නොමේරූ මරණ දෙගුණ වී තිබේ. එමෙන්ම අසෞඛ්ය සම්පන්න ආහාර රටාව සහ ශාරීරික ක්රියාකාරකම් අඩුවීම, අධික බර හා ස්ථුලතාව සමඟ දියවැඩියාවට සම්බන්ධ අවදානම් සාධක ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. (World Health Organization)
විශේෂයෙන් සීනි අධික පානයන් සහ අධික කැලරි සහිත ආහාර නිතර පරිභෝජනය කිරීම පුද්ගලයෙකුගේ සමස්ත ආහාර රටාවට බලපායි.
මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුත්තේ එක hamburger එකක් හෝ එක pizza එකක් කෑමෙන් දියවැඩියාව ඇතිවන බව නොවෙයි.
ගැටලුව වන්නේ එය දෛනික ජීවන රටාවක් බවට පත්වීමයි.
ස්ථුලතාව – අනාගතයේ වැඩිවිය හැකි ප්රධාන ගැටලුවක්
අධික බර සහ ස්ථුලතාව අද ලෝකයේ ප්රධාන මහජන සෞඛ්ය ගැටලුවක් බවට පත්ව ඇත.
WHO අනුව, ස්ථුලතාව සරලව “වැඩිපුර කෑම” නිසා පමණක් ඇතිවන තත්ත්වයක් නොවේ. ආහාර පරිසරය, ශාරීරික ක්රියාකාරකම්, ආහාර ලබාගැනීමේ පහසුව, වෙළඳපොළ බලපෑම් සහ පුද්ගල හැසිරීම් ඇතුළු සාධක රැසක් එයට බලපායි. (World Health Organization)
විශේෂයෙන් දරුවන් සහ යෞවනයන් පිළිබඳව මෙම ගැටලුව තවත් වැදගත් වේ.
කුඩා වියේදී අධික බර සහ ස්ථුලතාව ඇති දරුවන් වැඩිහිටි වියේදීත් එම තත්ත්වය පවත්වාගෙන යාමට වැඩි අවදානමක් ඇති අතර, type 2 diabetes සහ හෘද වාහිනී රෝග වැනි NCDs ඉක්මනින් ඇතිවීමේ අවදානමද වැඩි විය හැකිය. (World Health Organization)
ඒ නිසා මෙය අද සිටින පුද්ගලයාගේ ප්රශ්නයක් පමණක් නොවේ.
මෙය අපේ දරුවන්ගේ අනාගත සෞඛ්යය පිළිබඳ ප්රශ්නයකි.
දරුවන්ගේ ආහාර පුරුදු වෙනස් වීම
දරුවෙකුගේ රස තේරීම කුඩා වියේ සිටම වර්ධනය වේ.
කුඩා දරුවෙකු නිතරම අධික ලුණු, සීනි සහ මේදය සහිත ආහාරවලට හුරු වුවහොත්, ස්වභාවික රසයන් සහිත සරල ආහාරවලට වඩා එවැනි ආහාර ආකර්ෂණීය ලෙස දැනීමට ඉඩ ඇත.
මෙය පවුලේ ආහාර සංස්කෘතියටද බලපායි.
අද දරුවෙකුට ලැබෙන ආහාර තේරීම, හෙට ඔහු වැඩිහිටියෙකු වූ විට ඔහුගේ ආහාර තේරීම බවට පත්විය හැකිය.
ඒ නිසා පාසල් වයසේ දරුවන් අතර සෞඛ්ය සම්පන්න ආහාර පිළිබඳ දැනුවත්භාවය ඇති කිරීම ඉතා වැදගත්ය.
වෙළඳ දැන්වීම් සහ ආහාර පරිභෝජනය
නව ආහාර සංස්කෘතියේ තවත් වැදගත් අංගයක් වන්නේ වෙළඳ ප්රචාරණයයි.
ආහාරයක් රසවත් බව පෙන්වීමට පමණක් නොව, එය “lifestyle” එකක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම අද සාමාන්ය දෙයකි.
විශේෂයෙන් සමාජ මාධ්ය හරහා ආහාර පින්තූර, short videos, influencers සහ promotional offers මගින් තරුණ පරපුරට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය.
මෙහිදී ප්රශ්නය වන්නේ ව්යාපාරිකයන්ට ප්රචාරණය කිරීමට අයිතිය තිබේද යන්න නොවේ.
ප්රශ්නය වන්නේ,
“පාරිභෝගිකයාට නිවැරදි පෝෂණ තොරතුරුද ඒ සමඟම ලැබෙනවාද?”
යන්නයි.
ශ්රී ලංකාවට දැනටමත් අනතුරු ඇඟවීමක් තිබේ
ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ Nutrition Division විසින් 2026 ජාතික පෝෂණ මාසය සඳහාම “Rethink Snacks – Choose Healthy and Natural Snacks” යන තේමාව භාවිත කර ඇත.
එම වැඩසටහනේදී සීනි, ලුණු සහ අහිතකර මේද අධික processed සහ ultra-processed snacks නිතර පරිභෝජනය කිරීම අධික බර, ස්ථුලතාව, දියවැඩියාව, හෘද රෝග සහ ඇතැම් cancers ඇතුළු බෝ නොවන රෝග සමඟ සම්බන්ධ වන බව අවධාරණය කර තිබේ. (nutrition.health.gov.lk)
එනම් මෙය අප විසින් පමණක් ගොඩනගන අදහසක් නොවේ.
ශ්රී ලංකාවේම සෞඛ්ය බලධාරීන් මේ පිළිබඳව අවධානය යොමු කරමින් සිටී.
අපේ දේශීය ආහාර සංස්කෘතිය අමතක කිරීමේ අවදානම
ශ්රී ලංකාව සතුව ස්වභාවිකවම පෝෂණ ගුණයෙන් යුතු ආහාර විශාල ප්රමාණයක් ඇත.
කෙසෙල්, පලතුරු, එළවළු, පලා වර්ග, කුරක්කන්, මුං, කඩල, පරිප්පු, බතල, මඤ්ඤොක්කා, දේශීය සහල් වර්ග, පොල්, මාළු සහ වෙනත් දේශීය ආහාර අපේ ආහාර සංස්කෘතියේ කොටසකි.
ශ්රී ලංකා සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ Food-Based Dietary Guidelines මගින්ද whole grains, එළවළු, පලා වර්ග, පලතුරු, මාළු/බිත්තර/lean meat සහ pulses වැනි ආහාර ඇතුළත් සමබර ආහාර රටාවක් නිර්දේශ කරයි. සීනි සහිත බීම, biscuits, cakes සහ sweets සීමා කිරීමටද උපදෙස් දී ඇත. (nutrition.health.gov.lk)
එබැවින් අපට අවශ්ය වන්නේ විදේශීය ආහාර සියල්ල ප්රතික්ෂේප කිරීම නොවෙයි.
අපට අවශ්ය වන්නේ දේශීය, පෝෂ්යදායී ආහාර සඳහා නවීන වෙළඳපොළක් නිර්මාණය කිරීමයි.
විසඳුම කුමක්ද?
මෙම ගැටලුවට විසඳුම fast-food outlets වසා දැමීමක් නොවේ.
එවැනි ක්රියාමාර්ග ප්රායෝගිකවද, ආර්ථික වශයෙන්ද පහසු නොවේ.
ඒ වෙනුවට රටක් ලෙස අපට කළ හැකි ක්රියාමාර්ග කිහිපයක් තිබේ.
සෞඛ්ය සම්පන්න දේශීය ආහාර ව්යාපාර දිරිමත් කිරීම
දේශීය අමුද්රව්ය භාවිත කරමින් රසවත්, නවීන සහ මිලදී ගැනීමට පහසු ආහාර නිෂ්පාදනය කළ යුතුය.
දරුවන්ට ආහාර අධ්යාපනය ලබාදීම
පාසල් මට්ටමේදී ආහාරයේ රසය පමණක් නොව, පෝෂණය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාදීම අවශ්යය.
ආහාර ලේබල් කිරීම ශක්තිමත් කිරීම
ශ්රී ලංකාවේ packaged food සඳහා sugar, salt සහ fat පිළිබඳ traffic-light labeling වැනි ක්රියාමාර්ග දැනටමත් ක්රියාත්මක වේ. මෙවැනි තොරතුරු පාරිභෝගිකයාට තේරුම්ගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම වැදගත්ය. (World Health Organization)
සෞඛ්ය සම්පන්න ආහාර මිලෙන්ද තරඟකාරී කිරීම
පාරිභෝගිකයාට “සෞඛ්ය සම්පන්න ආහාරයක්” සහ “මිල අඩු ආහාරයක්” අතර එකක් තෝරා ගැනීමට සිදු නොවන පරිසරයක් නිර්මාණය කළ යුතුය.
දේශීය ආහාරයට නව ආකාරයක් ලබාදීම
දේශීය ආහාර පාරිභෝගිකයාට පරණ ආකාරයෙන්ම පමණක් ඉදිරිපත් කළ යුතු නැත.
නව recipe, නව presentation, නව packaging සහ නව food-service concepts හරහා දේශීය අමුද්රව්යවලින් නව පරපුරට ගැළපෙන ආහාර නිර්මාණය කළ හැකිය.
ව්යාපාරිකයන්ටද මෙහි වගකීමක් තිබේ
ආහාර ව්යාපාරයක් යනු ලාභ උපයන ව්යාපාරයක් පමණක් නොවේ.
එය මිනිසුන්ගේ දෛනික ජීවිතයට සෘජුව බලපාන ව්යාපාරයකි.
එබැවින් ආහාර නිෂ්පාදකයන්ට සහ restaurant operators ලාට ප්රශ්නයක් තිබිය යුතුය.
“අපි විකුණන්නේ රසවත් ආහාරයක් පමණද, නැත්නම් වගකීමකින් යුතු ආහාරයක්ද?”
සෞඛ්ය සම්පන්න ආහාරයක් රසවත් විය නොහැකි බවට තිබෙන අදහස වෙනස් කළ යුතුය.
සෞඛ්යය සහ රසය එකිනෙකට විරුද්ධ දෙයක් විය යුතු නැත.
ඉදිරි පරපුර ගැන අප සිතා බැලිය යුතු කාලය
අද අපි ගන්නා ආහාර තීරණවල ප්රතිඵල සමහරවිට හෙට නොපෙනේ.
එය වසර 10කට, 20කට හෝ 30කට පසුව පෙනෙන්නට පුළුවන.
අද කුඩා දරුවෙකුගේ ආහාර පුරුදු, හෙට ඔහුගේ සෞඛ්ය තත්ත්වයට බලපානු ඇත.
අද පවුලක සාමාන්ය ආහාරය ලෙස සීනි සහිත පානයක්, අධික ලුණු සහිත snack එකක් හෝ අධික කැලරි සහිත fast food එකක් නිතර භාවිතා කිරීම සාමාන්ය දෙයක් වුවහොත්, එය ඊළඟ පරපුරේ ආහාර සංස්කෘතිය බවට පත්විය හැකිය.
එවිට අපට මුහුණ දීමට සිදුවන්නේ ආහාර පිළිබඳ ප්රශ්නයක් පමණක් නොවේ.
එය රෝහල් වියදම්, ඖෂධ වියදම්, වැඩ කිරීමේ හැකියාව අඩුවීම, පවුල් ආර්ථිකයට ඇති බලපෑම සහ රටේ සෞඛ්ය පද්ධතියට ඇති පීඩනය දක්වා ගමන් කළ හැකි ගැටලුවකි.
WHO පෙන්වා දෙන්නේ NCDs පුද්ගලයාට පමණක් නොව, පවුල් සහ රටවල ආර්ථිකයටද සැලකිය යුතු බරක් ඇති කරන බවයි. (World Health Organization)
නිගමනය
ශ්රී ලංකාවට විදේශීය ආහාර පැමිණීමම ප්රශ්නයක් නොවේ.
තාක්ෂණය, නව ආහාර සංස්කෘතිය සහ ජාත්යන්තර ආහාර ව්යාපාර අපේ ආර්ථිකයට අවස්ථාද නිර්මාණය කරයි.
නමුත් අපේ දරුවන්ගේ ආහාර රටාව, සෞඛ්යය සහ අනාගතය වෙනුවෙන් සමබරතාවයක් අවශ්යය.
අපට fast food අවශ්ය නම් එය වඩාත් සෞඛ්ය සම්පන්න ආකාරයෙන් නිර්මාණය කළ හැකිය.
අපට modern food culture අවශ්ය නම් එයට අපේ දේශීය අමුද්රව්ය එක් කළ හැකිය.
අපට ව්යාපාර අවශ්ය නම්, ඒවා ජනතාවගේ සෞඛ්යයට වගකිවයුතු ව්යාපාර බවට පත් කළ හැකිය.
අවසානයේ ප්රශ්නය මෙයයි.
අපි අද විකුණන්නේ කෑමක්ද?
නැත්නම් අපේ දරුවන්ගේ හෙට සෞඛ්යයද?
අද අප ගන්නා ආහාර තීරණය හෙට අපේ රටේ සෞඛ්ය තත්ත්වය තීරණය කිරීමට දායක වනු ඇත.
එබැවින් ශ්රී ලංකාවට අවශ්ය වන්නේ තවත් ආහාර කඩ පමණක් නොවේ.
ශ්රී ලංකාවට අවශ්ය වන්නේ රසය, පෝෂණය, දේශීයත්වය සහ වගකීම එකට ගෙන යන නව ආහාර සංස්කෘතියකි.
පර්යේෂණ සඳහා ප්රධාන මූලාශ්ර
• World Health Organization – Noncommunicable Diseases
• World Health Organization – Obesity and Overweight
• WHO Sri Lanka – Diabetes and Sri Lanka
• Sri Lanka Ministry of Health – Nutrition Division
• Food Based Dietary Guidelines for Sri Lankans
• WHO Sri Lanka NCD STEPS surveillance data
මෙම වාර්තාවේ මූලික කරුණු WHO සහ ශ්රී ලංකා සෞඛ්ය අමාත්යාංශයේ පෝෂණ මාර්ගෝපදේශ හා වාර්තා සමඟ සසඳා සකස් කර ඇත. (World Health Organization)
