10/08/2021
#ဒေါ်လာရဲဇစ်မြစ်
ကမ္ဘာတလွှားမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာက ရေပန်းစားလူသုံးများပါတယ်။ တစ်နိုင်ငံနဲ့ တစ်နိုင်ငံ ကူးသန်းရောင်းဝယ်တဲ့အခါ အများအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာကို သုံးလေ့ရှိပါတယ်။ နိုင်ငံအများအပြားက ဗဟိုဘဏ်တွေကလည်း အမေရိကန်ဒေါ်လာကို ဝယ်စုထားကြပါတယ်။
အမေရိကန်ဒေါ်လာ ဒီလို မလွှမ်းမိုးခင်ကာလမှာတော့ ဗြိတိသျှ နေမဝင်အင်ပါယာက ထုတ်ဝေတဲ့ ပေါင်စတာလင်က ဘုရင်တစ်ဆူပါ။ ဒါ့အပြင် နိုင်ငံတကာက ထုတ်ဝေတဲ့ ငွေကြေးတွေရဲ့နောက်မှာ ရွှေအာမခံရှိခဲ့ပါတယ်။ ဥပမာ ပေါင်စတာလင် တစ်ပေါင်ကို ရွှေဘယ်လောက်နဲ့ ညီမျှတယ်ဆိုပြီး အာမခံပြီး သတ်မှတ်ထားတာရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုအာမခံတာကို ပါးစပ်နဲ့ အာမခံရတာမဟုတ်ပါဘူး။ အစိုးရက ထုတ်ဝေထားတဲ့ ငွေစက္ကူတွေရဲ့ တန်ဖိုးနဲ့ ညီမျှတဲ့ တကယ့်ရွှေပမာဏကို သိမ်းဆည်းထားရတာပါ။ ငွေစက္ကူကို ပြန်အပ်ပြီး ရွှေပြန်လိုချင်သူရှိရင် အစိုးရက အချိန်မရွေး ပြန်လဲပေးရပါတယ်။
ဒီလိုနဲ့ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်တော့ စစ်ပွဲတွေအတွက် အသုံးစရိတ်တွေများလာတဲ့အခါ နိုင်ငံအတော်များများဟာ ရွှေအာမခံစနစ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး စစ်ပွဲစရိတ်တွေပေးဖို့၊ လခတွေပေးဖို့အတွက် ငွေစက္ကူတွေကို လိုသလောက် ရိုက်ထုတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုတွေလည်း ဖြစ်လာတာပေါ့။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်တော့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟာ မဟာမိတ်တွေဆီကို လက်နက်ရိက္ခာတွေ တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ပါတယ်။ ဝယ်တဲ့နိုင်ငံက ငွေပေးချေတဲ့အခါ အမေရိကန်နိုင်ငံက ပေးငွေအဖြစ် ရွှေကိုပဲ လက်ခံပါတယ်။
ဒါ့ကြောင့်ပဲ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟာ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ ရွှေအချမ်းသာဆုံးသော နိုင်ငံဖြစ်လာပါတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မပြီးခင်မှာ ကမ္ဘာ့ရွှေအများစုဟာ အမေရိကန်လက်ထဲရောက်နေပါပြီ။
၁၉၄၄ ခုနှစ်မှာတော့ ကမ္ဘာ့ငွေကြေးဈေး အလဲအလှယ်ဈေးကွက် တည်ငြိမ်ဖို့အတွက် ကမ္ဘာ့ငွေကြေးဈေးကွက်မှာ ဒေါ်လာကို ဗဟိုထားပြီး သတ်မှတ်ဖို့ မဟာမိတ်နိုင်ငံ ၄၄ နိုင်ငံက ဝိုင်းဝန်းဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒေါ်လာရဲ့နောက်မှာ ရွှေရှိတာမို့ ဒေါ်လာကို ခိုင်မာတယ်၊ စိတ်ချရတယ်လို့ ယူဆခဲ့ကြတာပါ။
အမေရိကန်နိုင်ငံကလည်း ဒေါ်လာရဲ့တန်ဖိုးကို ရွှေတန်ဖိုးနဲ့ ချိန်ညှိပြီး အာမခံမယ်လို့ ကတိပေးခဲ့ပါတယ်။ အခြားနိုင်ငံတွေအနေနဲ့ သူတို့မှာ သိမ်းထားတဲ့ ဒေါ်လာငွေအစား ရွှေကို ပြန်လိုချင်ရင် လိုချင်တဲ့အချိန် အချိန်မရွေး လာပြန်လဲလို့ရကြောင်း အမေရိကန်အစိုးရက အာမခံခဲ့ပါတယ်။
ဒီလိုနဲ့ မဟာမိတ်တွေ စစ်နိုင်တဲ့အခါ အမေရိကန် ဒေါ်လာဟာ ကမ္ဘာ့ ဗဟိုပြု ငွေကြေးအဖြစ် စိုးမိုးလာခဲ့တာပါ။ နိုင်ငံတကာက အစိုးရတွေကလည်း ရွှေဝယ်မစုတော့ပဲ အမေရိကန်ဒေါ်လာကို ဝယ်ယူစုဆောင်းကြပါတယ်။ နိုင်ငံတကာနဲ့ ကုန်ပစ္စည်းတွေ အရောင်းအဝယ်လုပ်တဲ့အခါမှာလည်း အများအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာကိုပဲ သုံးလာကြပါတော့တယ်။
စစ်အပြီး အင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ် နိုင်ငံတကာအလယ် ဝင်ပါတတ်တဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံဟာ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲအပါအဝင် ပြည်တွင်းပြည်ပအသုံးစရိတ်တွေ များလာတာကြောင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာတွေကို မကြာခဏရိုက်ထုတ်ရပါတယ်။
ဒီလိုရိုက်ထုတ်တော့ ဒေါ်လာဖောင်းပွပြီး နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက စိုးရိမ်လာကြပါပြီ။ ဒေါ်လာတွေကို သိမ်းထားရင် ငွေတန်ဖိုးလျော့သွားမှာကို စိုးရိမ်လာကြပါပြီ။ ဒါ့ကြောင့် အမေရိကန်အစိုးရဆီကို ဒေါ်လာတွေပြန်အပ်ပြီး ရွှေတွေ ပြန်စုလာကြပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ အမေရိကန်အစိုးရက ရိုက်ထုတ်ထားတဲ့ ဒေါ်လာတွေရဲ့တန်ဖိုးဟာ အမေရိကန်တစ်နိုင်ငံလုံးမှာရှိတဲ့ ရွှေပမာဏထက် ပိုများနေပါပြီ။ နိုင်ငံတိုင်းကသာ ဒေါ်လာအစား ရွှေပဲလိုချင်ကြရင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ပြဿနာတက်တော့မှာပါ။
ဒါ့ကြောင့် ၁၉၇၁ မှာတော့ အမေရိကန်သမ္မတက ဒေါ်လာကို ရွှေနဲ့ မလဲလှယ်ပေးနိုင်တော့ပါဘူးဆိုပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံးကို ကြေငြာလိုက်ပါတယ်။ သူတို့ခေတ်ပဲလေ။ လုပ်ချင်ရာ လုပ်လို့ရတယ်။ ဒီလိုလုပ်လိုက်တဲ့အခါ ဒေါ်လာရဲ့ တန်ဖိုးတော့ ကျသွားခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ နိုင်ငံတကာမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာကို သုံးနေတာက အသားကျနေပါပြီ။ တစ်နိုင်ငံနဲ့တစ်နိုင်ငံ ငွေချေးရင်တောင် ဒေါ်လာနဲ့ ချေးပေးကြတာများတယ်လေ။ ဒီတော့ ပိုနေမြဲကျားနေမြဲ သဘောနဲ့ အမေရိကန်ဒေါ်လာကိုပဲ ဟန်မပျက် ဆက်သုံးကြပါတယ်။
ဒီလိုနဲ့ ငွေကြေးလဲလှယ်မှုစနစ်ကတော့ အရင်ကလို တည်ငြိမ်မှုမရှိတော့ပဲ ဝယ်လိုအား ရောင်းလိုအားပေါ်မူတည်ပြီး ခပ်လှုပ်လှုပ်ကလေး သွားနေပါတော့တယ်။
ခုချိန်ထိ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ဆက်လက်ကြီးစိုးနေရတာကတော့ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေး ကြံ့ခိုင် အားကောင်းနေသေးတာကြောင့်ရယ်၊ အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွါးရေးဩဇာဟာကမ္ဘာပေါ်မှာ အားကောင်းနေသေးတာရယ်ကြောင့်ပါ။
ဒေါ်လာရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကို ဆက်လက် အဓွန့်ရှည်စေတဲ့ နောက်တစ်ချက်ကတော့ ၁၉၇၃ မှာ ဆော်ဒီနိုင်ငံနဲ့ ၁၉၇၅ မှာ အခြား အိုပက် OPEC အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတွေဟာ သူတို့နိုင်ငံကထုတ်တဲ့ ရေနံတွေကို ရောင်းတဲ့အခါ အမေရိကန်ဒေါ်လာတစ်မျိုးတည်းကို လက်ခံတော့မယ်လို့ ဆုံးဖြတ်သဘောတူခဲ့ကြလို့ပါ။ သူတို့က ဘာလို့ဒီလိုသဘောတူခဲ့ကြလဲဆိုတော့ အမေရိကန်နိုင်ငံက အဲဒီနိုင်ငံတွေကို လက်နက်အကူအညီနဲ့ ရေနံတွင်းတွေရဲ့ လုံခြုံရေးကို တာဝန်ယူပြီး အကာအကွယ်ပေးမယ်လို့ အာမခံခဲ့လို့ပါ။
လက်ရှိမှာတော့ အမေရိကန်ဒေါ်လာဟာ နိုင်ငံတကာဈေးကွက်မှာ ဒေါ်လာဟာ ၆၀% လောက် ပျံ့နှံ့မင်းမူနေပြီး ယူရိုငွေကတော့ ၂၀% လောက် ပျံ့နှံ့မင်းမူနေပါတယ်။
တရုတ်နဲ့ ရုရှကတော့ အမေရိကန်ဒေါ်လာကို သုံးမဲ့အစား နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတည်းရဲ့ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကင်းရှင်းတဲ့၊ ပိုပြီး တည်ငြိမ်မှုရှိတဲ့ ကမ္ဘာ့ငွေကြေး အသစ်တစ်ခု ဖန်တီးဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ အကြံပြုခဲ့ကြပေမဲ့ ထောက်ခံတဲ့ နိုင်ငံတွေ နည်းနေသေးလို့ ခုထိတော့ အကောင်အထည်မဖော်နိုင်သေးပါဘူး။
ဒေါ်လာရဲ့ အနာဂတ် ဘာဆက်ဖြစ်မယ်ဆိုတာကတော့ အနာဂတ်ပိတ်ကားပေါ်မှာ စောင့်မျှော် ရှုစားကြရဦးမှာပါ။
ကိုးကား - www.investopedia.com
crd -Firefly ပိုးစုန်းကြူး
Investopedia is the world's leading source of financial content on the web, ranging from market news to retirement strategies, investing education to insights from advisors.
