26/05/2026
⚠️ ПАРТ 2: МОНГОЛЫН ЭЕШ-ЫН СИСТЕМ ЯАГААД "ХОГ" ВЭ?
Өмнөх постын үргэлжлэл. ЭЕШ-д 700, 800 оноо авчихаад өөрийгөө дэлхийн хэмжээний хүн болчихлоо гэж андуурдаг залуус, оноо бага гарлаа гээд амьдрал нь дуусчихсан аятай хахууль хөөцөлддөг эцэг эхчүүд анхаарлаа хандуулаарай.!!!
Үнэндээ энэ систем яагаад үеэ өнгөрөөсөн, яагаад "хог" гэж дүгнэгдсэн бэ? Шалтгааныг нь олон улсын бодит туршлага, системийн ялгаагаар задлан тайлбарлавал:
🤔1. Блүүмийн таксономи ба "ФАКТ ЦЭЭЖЛЭЛТ"-ийн тамлал
Боловсролын шинжлэх ухаанд хүний сэтгэхүйн түвшнийг Блүүмийн таксономи (пирамид)-оор хэмждэг.
Монголын ЭЕШ нь энэ пирамидын хамгийн доод шат болох "Санах/Цээжлэх" түвшин дээр 90% гацчихсан. Юуг ч өөрчлөх чадваргүй бэлэн томьёо, баримтыг хэн сайн цээжилснийг л шалгадаг.
!!Олон улсын систем (SAT, ACT, IELTS): Тэнд математикийн шалгалт авахад бүх томьёог урд чинь бэлэн хэвлээд өгчихдөг. Америкийн системд томьёо цээжлэх нь ямар ч үнэ цэнгүй. Тэд "Чи энэ томьёог ашиглаж, өгөгдсөн текстийг уншаад, амьдрал дээрх асуудлыг яаж ухаалгаар шийдэх вэ?" гэдгийг буюу Шүүмжлэлт сэтгэлгээг (Critical Thinking) шалгадаг. IELTS ч мөн адил зөвхөн дүрмийн цэгийн таслал биш, тухайн хэлээр академик түвшинд өөрийн үзэл бодлоо логиктой хамгаалж, анализ хийх чадварыг үнэлдэг.!!!
2. Тайваньд сурсан орчин:
Би чинь онц дунд сурдаг энгийн л оюутан байсан. Боловсрол, технологиор дэлхийг тэргүүлж буй Тайванийн Минг Чуан их сургуульд 3-р курстээ ердөө нэгхэн семестэр солилцоогоор сурахад л системийн асар том ялгаа шууд мэдрэгдсэн. Тэнд төгсөх дөхсөн 3-р курсын оюутнуудыг Intel, HTC, Google, Dell зэрэг дэлхийн топ компаниуд сургууль дээр нь өөрсдөө хүрч ирээд дадлага хийхийг урьж, өрсөлдүүлдэг.
Үүний орчин, нөлөөгөөр Монголд байхдаа "онц дунд" сурдаг байсан хүүхэд ч гадаадад очиж нүдээ нээсний хүчинд Гүүглийн дадлага ажлын эхний шатыг давж, дипломын ажлаа Тайванийн үндэсний хэмжээний сэтгүүлүүдэд хэвлүүлэх эрхийг нь авч чаддаг.
!! Гэтэл Монголд (ШУТИС, МУИС): Оюутнууд нь дадлага хийх газар олдохгүй гуйж гүйнэ. Олдсон газар нь шинжлэх ухааны нээлт хийх биш, дарга нарын ширээ сандлыг зөөж, цалингүй боол шиг зарагдаж байна. МУИС, ШУТИС зэрэг сургуулиуд нь өөрсдөө шинжлэх ухаанч шинэчлэл хийж мөнгө олох биш, зүгээр л улсын төсвөөс хаяж өгөх орлогыг хүлээж, хоосон сандал бөглөн суудаг нь харамсалтай. 🥲
🤬3. БЗС-ийн хулгай ба Төрийн "Мафижсан" тогтолцоо
Манай системийн хамгийн том ялзрал бол Боловсролын зээлийн сангийн (БЗС) хулгай болон төрийн байгууллагуудаар дамжуулж сургадаг мафи юм. Жинхэнэ чадалтай залуус нь өөрийн хүчээр зүтгэж байхад, дээр сууж буй дарга нар, мөнгөтэй танил талтай хүмүүс ямар ч чадваргүй атлаа хүчээрээ БЗС-ийн зээлийг хусаад гадаадад сурчихдаг. !!! Тэгээд хамгийн өрөвдөлтэй нь, тэд маниусын (ард түмний) татварын мөнгөөр сурчихаад, буцаж ирээд төрийн өндөр суудалд сууж, биднийг дээрээс дарлаж суудаг. Энэ бусармаг системийг сууриар нь хөгжүүлж, өөрчлөхгүй бол чадалтай залууст Монголд амьдрах орон зай үлдэхгүй байна. 😵
4. Нэрнээс илүү ХҮҮХДИЙН ХИЧЭЭЛ ЗҮТГЭЛ, БОДИТ БОЛОМЖ чухал!
Ганц манай Оранж Коунти Их Сургууль гэлтгүй гадаадын зарим сургууль, мөн Монголын зарим сургуулиуд ч зүгээр л нэрээр нь МҮИС-ийг (Монголын Үндэсний Их Сургууль) бүр доромжлоод, дээрэлхээд байдаг тал бий. Гэтэл бодит байдал дээр МҮИС бол маш мундаг бүтээн байгуулалт хийсэн сургууль. Улсын ямар ч дэмжлэг байхгүй, бүр нийгмийн зүгээс үзэн чадалттай тулж байхад босгосон байр, кампус нь МУИС-ийн байрнаас хавь илүү байдаг.
Хувийн сургуулиудад хуурамч, чамин нэрнээс илүү бодит орчин, хичээл зүтгэл нь байдаг. Тэгэхээр заавал сургуулийн нэр хөөцөлдөж, ЭЕШ-ын онооны араас хийрхэхийн оронд гадаад ч бай, дотоод ч бай боломжийг олж харж, өөрийгөө хөгжүүлэх нь л хувь хүний амьдралд хамгийн чухал юм! 😇
5. Дэлхийн ТОП эмнэлгийн боломжийг хаадаг Монголын хүнд суртал
Дэлхийд багтаамжаараа 4-т ордог, хамгийн томд тооцогдох Chang Gung Memorial Hospital-д судлаачаар ажиллаж байхдаа Монголыг судалгаандаа оруулах гээд хамтрах хүн, бодит дата хайхад Монголоос огт олдоогүй.
Бүр хамгийн харамсалтай нь, тэр дэлхийн хэмжээний аварга эмнэлэг "Монголоос эмч, сувилагч байвал үнэгүй бүр стипендтэй дадлагжуулаад өгье, сургаад өгье" гэж асар том боломж олгож байхад, Монголын дээрх дарга нар, яам тамгынхан нь эмч нараа явуулахгүй хааж боодог. Манайхан боловсролыг ингэж хааж, гадны лаг боловсрол байсаар байтал "аан би оюутнуудаараа конспект хуулуулдаг" гэж дотооддоо даналзаж суух нь үнэхээр эмгэнэлтэй!
6. "ХУВИЙН ЭССЭ" ба Өөрийгөө олсон хүний үнэ цэнэ
АНУ болон барууны шилдэг их сургуулиудад элсэхэд шалгалтын онооноос ч илүү "Хувийн Эссэ" (Personal Statement) хамгийн шийдвэрлэх үүргийг гүйцэтгэдэг. Сургуулиуд "Өө, би мундаг болохоор энэ асуудлыг ингээд л шийдчихсэн" гэж цээжээ дэлдсэн, хийрхсэн эготой хүүхдүүдийг хэзээ ч авдаггүй. Тэд багаасаа би хэн бэ гэдгээ таньж, өөрийнхөө алдаа дутагдал, амьдралын сорилтуудтай яаж нүүр тулж, түүнээсээ суралцаж өөрийгөө олсон тэр бодит түүхтэй хүүхдийг хайж байдаг. Гэтэл манай систем хүүхдийг шалгалтад тэнцэхгүй л бол "тэнэг" гэж ойлгуулж, тамгалж, өөртөө итгэх итгэлийг нь системээрээ дарангуйлдаг нь маш буруу юм.
7. Тэтгэлэг авахад "Ар өврийн хаалга" хэрэггүй, зөвхөн МЭДЛЭГ хэрэгтэй!
Тэтгэлгийг цэвэр өөрийн хичээл зүтгэл, хүч чадлаар авдаг. Миний бие ямар ч ар өврийн хаалгагүйгээр тэтгэлэг авч чадсан. Угаас Монголчуудад дэлхийн хэмжээний тэтгэлэг авах асар өндөр боломж бий. Бид хэдэн тэрбум хүнтэй Хятад, Энэтхэг шиг дотроосоо сая саяараа өрсөлддөггүй. Манай өрсөлдөгч бол ердөө л цөөн тооны манай 35 мянган төгсөгчид. Энэ аргыг, энэ бодит нууцыг зааж өгөх гээд ном гаргаад байхад л эцэг эхчүүд намайг "тэтгэлэг гаргаж өгдөг хүн" гээд бодчихдог нь маш өрөөсгөл. Чи өөртөө итгэлтэй байж, хэлээ маш сайн үзсэн байхад дарга нам дагахгүйгээр хаана ч мэдлэгээ үнэлүүлэх дэлхий тэр чигээрээ нээлттэй байна.
8. Монголын "Хуулдаг" сайд нар ба Оюуны өмчийн дампуурал
Манайд боловсролын систем нь өөрөө хуулбарыг өдөөдөг. Монголд их сургуулиудад Google-ээс шууд хуулаад орчуулга тавихад түүнийг нь диплом гээд хүлээгээд авчихдаг. Гадаадад бол 500 үгнээс дээш хуулсан (Plagiarism) бол шууд сургуулиас хөөгдөж, карьер нь дуусдаг хуультай. Манайд сайд нь хүртэл хүний бүтээлийг хуулчихдаг, оюуны өмчийг хамгийн ихээр зөрчдөг газар нь харамсалтай нь манай их сургуулиуд өөрсдөө болоод байна.
Бид жинхэнэ боловсролыг өөрөөр харж өөрчлөх цаг болсон. Миний авга ах Санжаасүрэн агсан шиг Москвагийн их сургуулийг химийн зэргээр хамгаалсан, олон улсад 400 гаруй гадаад дотоодын хэвлэлтэй жинхэнэ эрдэмтэн хүн Боловсролын яамны сайд байх үед л систем зөв ажиллаж байж. Өнөөдөр ийм шинжлэх ухаанч сэтгэлгээ дутагдаж байна. 🥲
9. Залуусыг унтуулах нь ТӨРИЙН ДАЛД БОДЛОГО УУ?
Өнөөдөр Хатан Туул голоо хордуулаад, байгаль орчноо сүйтгээд байгаа хүмүүс нь цаасан дээр "эрдэмтэн", "доктор" гэсэн нэртэй атлаа мөнгөтэй талыг сонгосон худалдагдсан хүмүүс байна. Гэтэл үүний эсрэг дуугарч, тэмцэх ёстой оюутан залуус нь яг л унтуулчихсан мэт чимээгүй сууж байгаа нь хамгийн том эмгэнэл. Тайвань, Солонгос, Балба зэрэг аль ч оронд ийм зүйл болвол залуучууд нь гудамжинд гарч, буруу системийг буулгаж авдаг. Магадгүй залуусыг ийм тэмцэх чадваргүй, өөрийн толгойгүй, зүгээр л конспект хуулж дүнгийн араас хөөцөлддөг байлгах нь төрийн далд бодлого уу?
10. Жинхэнэ Эрдэмтэн Элит ба Оффисын хортой орчин
Жинхэнэ эрдэмтэн, элит хүн үхэлтэй, адлуулахтай тулсан ч өөрийн үзэл бодол, шинжлэх ухаандаа үнэлж, мөнгөтэй талыг хэзээ ч сонгодоггүй. Тэгээд ч тэд жинхэнэ мэдлэгтэй учраас энэ тэнд уригдаж, лекц тавьж, хичээл заахад л асар үнэтэй байдаг.
Дотоодын оффисын хортой орчинд мэдлэг чадваргүй хүмүүс мэдлэгтэй гадаадад сурч ирсэн залуусыг "даргатайгаа явалддаг" гэж ардуур нь муухай цуурхал тарааж суудаг ч, чи өөртөө итгэлтэй байж, мэдлэг чадвараараа топ асуудлуудыг нь шийдээд харуулаад өгөхөд тэр хэл амтай хүмүүс аяндаа дуугүй болдог хуультай! Нам дагах шаардлагагүй, чадалтай бол хаана ч амьдарна.
🎯 Тэгвэл яагаад манай сургууль Монгол дахь хамгийн бодит гүүр вэ?
Манай хөтөлбөр яг энэ дампуурсан, залуусыг унтуулдаг, БЗС-ийн мафид идэгдсэн тогтолцоог эвдэж, тэдэнд хамгийн дөт, хамгийн ухаалаг гарцыг нээдэг.
Дэлхийн ТОП багш нар: Сургуулийн багш нар маань дэлхийн шилдэг сургуулиудыг төгссөн, олон улсын түвшний яс мэргэжилтнүүд байдаг.
Сингапурт онлайн, цалинтай дадлага: Суралцах хугацаандаа Сингапурын компаниудад онлайнаар, өндөр цалинтай бодит дадлага хийх боломжийг олгож, залуусыг "ширээ зөөгч" биш, үнэ цэнтэй боловсон хүчин болгодог.
Тайвань болон АНУ руу шилжих: Эндээсээ сууриа маш зөв тавиад, дэлхийн технологийн төв Тайвань болон АНУ-ын Олон Улсын Их Сургуульруу шууд шилжин суралцах хамгийн дөт гүүр болдог. Ганц манайх гэлтгүй боломж олгодог сайн сургуулиуд бий, заавал Монголд гэлтгүй өөрийгөө сориод гадаадад ч сурч болно!
Ухаантан та тунгаахтун: МУИС, ТИС-ийн сандал бөглөж, БЗС-ийн мафи болон худалдагдсан эрдэмтдийн хог системийн хохирогч болж сууснаас, дэлхийн стандарттай хөл нийлүүлэн, барууны ухаалаг (Smart Work) системд хөрөнгө оруулалт хийх нь ирээдүйгээ аврах цорын ганц зөв алхам юм!
#Боловсрол #ЭЕШ #Монгол #ЖинхэнэМэдлэг #Тайвань #Эссэ #ӨөрийгөөОлох #СингапурДадлага #Тэтгэлэг #ҮнэнХүч #ОюуныӨмч #СанжаасүрэнСайд #ЖинхэнэЭрдэмтэн #БЗСХулгай #МҮИС #ХувьХүнийХичээлЗүтгэл