05/12/2014
Өнөөдөр Монгол улсын бүртгэл санхүү, эдийн засгийн ажилтны баярын өдөр. Энэ өдөрт зориулаад дэлхийн хамгийн өндөр орлоготой ТОП-10 санхүүчийн нэг ЛЭРРИ ФИНК-ийн тухай мэдээллийг оруулж байна.
УОЛЛ СТРИЙТИЙН БАХАРХАЛ ”ХАР ХАД”-ЫН ЛЭРРИ ФИНК
Бид дундын сан, хамтын сан гэх мэтээр нэршээд байгаа Hedge found-ийг жинхэнэ утгаар нь удирдаж байгаа "Блэк Рок"-ын Ерөнхийлөгч Лэрри Финк-ын талаарх нийтлэлийг та бүхэндээ хүргэж байна. Бидний санаанд ч оромгүй их мөнгийг удирдаж байдаг энэ аугаа бизнесменээс сурах зүйл их биз ээ.
Дэлхий өөрчлөгдөн хөгжсөөр л байна. Энэ зуунд АНУ-д ямар мэргэжил хамгийн эрэлттэй байх вэ гэсэн асуултад программист, инженер, эмч тэгээд санхүүч буюу түүн дундаа санхүүгийн зөвлөхийн мэргэжил эрэлттэй байна гэсэн дүгнэлтийг судлаачид гаргасан. Харин манайд ямар мэргэжил хамгийн эрэлттэй байх бол та бодож үзээрэй. Монголд ч гэсэн санхүүч түүн дундаа санхүүгийн зөвлөх ирэх он жилүүдэд АНУ-ын зах зээлээс илүү эрэлттэй байж болох юм. Тэгвэл Уоллстрийтийн санхүүчид ямар их хөрөнгө удирддаг тиймдээ ч өндөр цалин хангамжтай байдаг талаар энэхүү нийтэлэлээс уншаарай. “БлэкРок”-ийн удирдах зөвлөлийн тэргүүн, ахлагч Лэрри Финк Германы дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээс их мөнгийг захиран зарцуулдаг. “БлэкРок” нь 3.45 их наяд долларын эх үүсвэртэй Уоллстрийт дaхь санхүүгийн вант улс бөгөөд дэлхийн хамгийн том активын удирдлагын энэ фирм хөрөнгө оруулалтын банкнуудад 1 тэрбум долларыг төлбөртөө төлдөг. Энэ нь 1.4 их наяад долларыг Нью-Йорк, Нью-Жерси, Калифорни болон бусад хотуудын тэтгэврийн санд, 240 тэрбум долларыг төв банкнууд болон “Абу Даби”-гийн хөрөнгө оруулалтын сан шиг бие даасан хөрөнгийн сангуудад хөрөнгө оруулалт хийсний төлбөр юм. Өдөр бүр АНУ-ын үнэт цаас, бондын арилжаагаар их хэмжээний арилжаа хийхэд тэдний хариуцлага маш өндөр байдаг. “БлэкРок” нь АНУ-ын эрдэнэсийн сангийн хувийн салбар дахь санхүүгийн түншээр ажиллаж, 2008 оноос хойш “Америкийн Олон Улсын Групп” болон “Bear Stearns”-ийн дараа хамгийн багадаа 150 тэрбум долларыг АНУ-ын татвар төлөгчдийн өмнөөс эргэлтэнд оруулдаг активын удирдлагын фирм болсон.
“БлэкРок”-ийн тархи болсон 58 настай Финк компанийг Уоллстрийтэд амжилтанд хүрэхэд нь ихээхэн нөлөөлсөн нэгэн. Өнөөдөр “БлэкРок” шиг том нэг ч банк, бие даасан хөрөнгийн сан, даатгалын компани байхгүй. Дэлхий дээрх хамгийн нөлөө бүхий санхүүгийн байгууллага бол “БлэкРок” гэж 2007 онд “БлэкРок”-ийг үндэслэгчдийн нэг, одоо “Evercore Partners” хөрөнгө оруулалтын банкны тэргүүн Ралф Шолстайн хэлсэн. Энэ бүхний цаана Уоллстрийтэд “БлэкРок”-той хамт Лэрри Финк гээд цөөхөн хүн нэр алдартай байдаг нь хачирхмаар. 1988 онд бондын арилжааны тасаг нэртэйгээр байгуулагдаж байсан “БлэкРок” олон нийтийн хараа хяналтаас гадуур бусдын элэг доог бололгүйгээр үндэсний хэмжээний томоохон хөрөнгө оруулалтын банк болох “Голдмэн Сачс”-аас илүү санхүүгийн бүрэн бие даасан байгууллага болсон. “БлэкРок”-ийг “Голдмен Сачс”-ийн активын удирдлагын багахан хэсэгтэй өрсөлддөг гэдэг ч энэ 2 фирм үндсэндээ хоорондоо их өөр. Учир нь “Голдмэн Сачс”-ийн гол бизнес нь арилжаа биш хөрөнгө оруулалт, мөн Голдмэн ээдрээтэй аргаар их хэмжээний хөрөнгө хуримтлуудаг гэдгээрээ алдартай банк. “БлэкРок”-ийнхон тэтгэврийн төлөвлөгөө, тусламж, хандив, хамтын сан, хувьцаа арилжааны сан, тусгаарлагдсан данс зэрэг хувь хүн лүү чиглэсэн бага ашигтай хөрөнгө оруулалт дээр түлхүү ажилладаг. Энэ нь одоогийнхоосоо илүү хуучны төлбөр тооцооны хэлбэрээс ихэнх ашгаа олдог гэсэн үг. Хуучны юм үнэд ордог гэгчийн үлгэрээр Финк Уоллстрийтэд төрсөн хуучин цагийн шинэ баячуудын хаан нь юм.
Өдгөө энд Голдмэнд өмнө байсан болон одоо ажиллаж байсан, олон нийтэд хамгийн нөлөө бүхий, шилдэг хүмүүс гэж нэрлэгдээд байгаа Финк, “БлэкРок”-ийг хамтран байгуулагч 53 настай Роб Карито, 48 настай Сусан Вагнер, 46 настай Чарлес Холлак нар байдаг. 10 сарын тэр нэгэн үдэд 3 сар тутамд гардаг нэгэн сэтгүүлд Финк дэлхий даяарх нийт 8900 ажилтануудынхаа өмнөөс “Улс Доторх Улс” хэмээх шууд ярилцлага өгөхийг зөвшөөрсөн юм. Манхэттан дахь “БлэкРок” компанийн 7 давхарт байрлах хурлын зааланд ярилцлагаа хийхээр бэлтгэж байхад надад хянах самбарууд, гонзгой ширээтэй энэ заал Цагаан ордоныг санагдуулж байсан. Ширээний эсрэг талын хоосон байсан буланд төдөлгүй цэнхэр костюмтэй 2 залуу ирж суулаа. “Хөгшөөн” хэмээн нэгнээ дуудах 3 дахь залуу хананы эсрэг талын вандан сандал дээр сууж, “Лэрриг тэр сандал дээр сууна гэж баттай мэдэж байна уу? Та нар их ачаалалтай ажиллаж чадах уу?” хэмээн сандал дээр шахцалдан суугаа нөгөө 2 залуугаас асуув. Хэдэн хормын дараа Финк үл мэдэг зөөлөн алхсаар зааланд орж ирэн суудалдаа суулаа. Тэр гартаа ганц хуудас цаас барьчихсан бүгдтэй нь “өглөөний мэнд” гэж мэндчилээд “Би та нарт бид хамгийн шилдэг нь гэж хэлэхээр ирээгүй. Бидэнд бусад фирмүүдэд тохиолддог шиг бэрхшээлүүд бас байдаг” хэмээн шууд яриагаа эхлүүлсэн нь “БлэкРок”-ийн улирлын үзүүлэлт, компанийн “Барклэйс Глобал Инвесторс”-той үүсгэсэн хэцүүхэн байдал, Англи дахь менежерийнх нь 2009 онд худалдаж авсан 15.2 тэрбум долларын хувьцааны одоогийн ханш гээд олон зүйлийн тухай бүгдийг нэг дор өгүүлэх шиг л болов. Өөрийн санааг ингэж илтгэнэ гэдэг амар биш, гэвч Финк үүнийг төвөггүйхэн хийж байлаа.
Тэрээр фирмийнхээ амжилтууд болон хэр хүчирхэг болж байгаагаа ярихаас гадна цаашид ажилчиддаа улам хичээж ажиллахыг хүсэж байв. Цааш нь тэр “Бид маш их хариуцлага үүрдэг. Бид зөвхөн 3.4 их наяд хөрөнгийн зарцуулалтын төлөө ажилладаггүй. Энэ бүхний цаана магадгүй чиний эцэг эх, сургуулийн чинь багш, гал сөнөөгч гээд олон хүмүүсийн хувь заяа байгаа. Хийж байгаа ажлаараа бид бүхэл бүтэн дэлхий ертөнцтэй холбогдож байдаг” хэмээн тайлбарласан юм. Эцэст нь Финк, түүнийг үргэлж хөглөж байдаг, шөнө хүртэл унтуулдаггүй дуртай сэдвүүдийнх нь нэг болох компанийнх нь өндөр үнэлгээний тухайд яриагаа хандуулж “Бид “БлэкРок” брэндийг бий болгохоор ажиллаж байгаа. Хэзээ нэгэн цагт танай гэрийнхэн “БлэкРок” гэж юу болохыг мэднэ” хэмээн ярив. Уоллстрийт хямралд өртсөн тэр үед “БлэкРок” эрсдэлд, ялангуяа бонд болон үл хөдлөх хөрөнгөөр баталгаажсан бондын эрсдэлд энгийн аргаар дүн шинжилгээ хийх боломжтой үнэлж баршгүй санааг дэвшүүлсэн. Компани 1994 оноос хойш өнөөдрийнхөөс бага зах зээлтэй байсан үл хөдлөх хөрөнгөөр баталгаажсан бондын талаар мэдээлэл цуглуулж байсан байна. Гэтэл цуглуулж байсан мэдээлэл нь “БлэкРок”-д итгэмээргүй их тус хүргэж, банкны захирлууд, засгийн газрын эрх мэдэлтнүүд дэлхий даяар үл хөдлөх хөрөнгийн өр татварын тайланг мэрж байгааг мэдэж эхлэх үед “БлэкРок” үүнээс хэрхэн эрсдэлгүй гарч болох, хэрхэн ашигтай ажиллаж болох талаар мэдэж байсан цөөхөн газруудын нэг болсон байлаа. UBS-ийн ерөнхий менежер асан, “БлэкРок”-ийн сүүлд худалдсан 22 тэрбум долларын өрийн багц дээр шинжээчээр ажилласан Терренс Кийлэй “Жинхэнэ мэргэжилтэнд итгэл гэдэг үг тохирдоггүй” гэсэн юм. Компани JPMorgan Chase-ээр Bear Stearns-ийн төрийн мэдэлд байх хувьцааг эрдэнэсийн сан болон холбооны нөөцийн санд шилжүүлэхэд, түүнчлэн AIG, Citigroup, Fannie Mae, Freddie Mac-ийг өрийн сүлжээнээс гарахад тусалсан.
Тэр үед “БлэкРок”-ийг аз түшиж байлаа. Учир нь шинээр санхүүгийн зах зээлд ноцтой хохирол учруулж байсан хямралыг зохицуулах бодлого активын удирдлагатай фирмүүдэд бага нөлөөлж байсантай холбоотой. Үл хөдлөх хөрөнгөнд хөрөнгө оруулалт хийсэн сангууд хямралын өмнө ба дараа нь хувьцааны алдагдал хүлээж байх зуур 2007 оноос хойш үл хөдлөх хөрөнгөөр баталгаажсан бондтой компани нэр хүндтэй, хүчирхэг болж байсан. Энэ жил гэхэд ойролцоогоор 2 тэрбум доллароос 4.7 тэрбум долларын орлого орно гэж тооцож байгаа. Өнгөрсөн жил Финк 15.9 сая долларын цалин авснаар Уоллстрийт дахь хамгийн өндөр цалинтай захирлуудын нэг болж чадсан бол “Securities and Exchange Commission” (SEC)-ийн мэдээлж байгаагаар Голдмэний тэргүүн Ллоид Блэнкфэйн 2008 онд 40.95 сая долларын цалин авч байснаа 2009 онд дөнгөж 862657 доллар авсан байна. “БлэкРок”-ийг ийнхүү хүчирхэг болгосон нэгэн арга бол өрсөлдөгч болох компаниудаа гарцаагүй байдалд оруулж буулган авах юм. “State street and Pimco”-г ч ийм замаар дампууруулж байжээ. 2004 онд эднийх “State street”-тэй холбоогүй “State Street Research & Management”-ийг “MetLife”-аас 375 сая доллараар худалдаж авсан бөгөөд 2 жилийн дараа “Merrill Lynch”-ийн 9 тэрбум долларын хөрөнгө оруулалтаас олсон нийт хөрөнгө 1 их наяд доллараас давсан байна. 1-р сард “БлэкРок” “Barclays”-ийн асуудлыг цэгцэлж байх зуур ‘SEC” тэдний мэдээллийн баазыг түр хугацаагаар зогсоход хүргэсэн, мөн 1800 компанид ашгийн хувиарлалтыг 5%-иас илүү болгохоор зарга мэдүүлсэн. Компани нь эзэмшигчийн өмч болон бондын зах зээлийг дэлхий даяар өргөжүүлэхээр ажиллаж байхдаа жил болгон үйлчлүүлэгчиддээ тараадаг ашгаас авах төлбөрийг багасгах, Уоллстрийт дахь брокеруудын бие даасан байдлыг багасгах, үйлчлүүлэгчдийн мөнгийг гүйлгээнд оруулахдаа илүү хэмнэхэд “БлэкРок”-д туслахуйц өөрийн арилжааны хөтөлбөрийг танилцуулахыг хүсэж байлаа. Үүнээс гадна “БлэкРок” үйлчлүүлэгчиддээ хэлэлцээрээ газар дээр нь хийх боломжтой, зээлийн саналуудад шууд хөрөнгө оруулалт хийхэд туслах зорилгоор үндсэн хөрөнгийн зах зээлийг шинээр эхлүүлсэн.
“Голдмэн Сачс”-ийн шинжээч Марк Иризэрригийн үзэж байгаагаар “БлэкРок” 3 их наяад доллар, дээрээс нь үүнтэй ижил хэмжээний хөрөнгөтэй тул хэнд ч дийлдэхгүй гэнэ. Бүх зүйл үргэлж дардан шулуун байдаггүй шиг “БлэкРок” саяхан буюу өнгөрсөн оны 9 сарын 7-нд удирлагын хариуцлагагүй байдал, хүүгийн алдаатай бодлого явуулсан гэсэн шалтгаанаар Массачусетсийн тэтгэврийн санд 1 тэрбум долларын нөхөн төлбөр төлөхөөр боллоо хэмээн хэвлэлээр шуугисан. Хөрөнгө оруулагчид жилийн эхний улиралд компанийн сангаас 64 тэрбум долларыг буцаан авснаар “БлэкРок”-ийн хувьцаа 26%-иар огцом буурсан. “БлэкРок”-ийг өмнө “Голдмэн Сачс” эзэмшдэг байсан гэж ярьдаг хүмүүс тэдний санхүүгийн бодлогыг ихээхэн гажуудуулж байсан бол бусад нь Уоллсртийтийг заавал өөрчлөх хэрэгтэй хэмээн ярьцгааж байлаа. Хувийн хөрөнгө оруулалтын банк болох “Peter J. Solomon Co.” тэргүүн асан Петер Соломон, “Lehman Brothers”-ийн тэргүүн “Арилжаанд худалдан авагч, худалдагч нарын хооронд заавал тэнцвэртэй байдлыг хадгалж байх ёстой. Тиймээс бидэнд томоохон хөрөнгө оруулалтын сангуудыг эзэмшдэг “БлэкРок” шиг хүчирхэг компаниуд хэрэгтэй. Санхүүгийн хүчирхэг байдал тэднийг улам нөлөөтэй харагдуулдаг. Ингэснээрээ юунд ч уусахгүйгээр Цагаан ордон шиг өөрсдийн санааг тууштай хэрэгжүүлж чаддаг болно” гэж ярьсан юм.
Жилийн эхээр “БлэкРок” оффисоо Ийст 52-р гудамж руу нүүлгэж, өмнөхөөсөө олон давхартай байранд орсон. Ингэхдээ Финк шинэ тавилганы оронд хуучин тавилгаа илүүд үзсэн ба өрөөгөө анхааралтай ажиглан инээмсэглэж байхдаа “2 сая долларын шинэчлэл хэрэгтэй гэж үү? Би үүнд итгэлгүй байна. Гэхдээ хуучин тавилганууд маань бидэнд хуучин шиг ашгаа авчирна” гэж ажилтнууддаа хэлжээ. Түүний албан тасалгаанд байх өндөр түшлэгтэй сандал дээр Финк ердийнхөөрөө сууж, өвдөг дээрээ гараа тавчихсан асуултуудад энгийн хоншигносон байдлаар хариулж байсан нь түүнийг санхүүгийн хаан гэхээс илүү ажилгүйдлийн түвшин, үл ойлгогдом тоон үзүүлэлтийн тухай ярьж байгаа ус цэвэршүүлэгчийн наймаачин шиг л харагдуулж байлаа. Түүнтэй ярилцахаас татгалзсаныг эс тооцвол эргэн тойрон дахь бүх зүйлс нь тийм ч муу байсангүй. Түүний L хэлбэрийн ширээн дээр гэр бүлийнх нь хэдэн зурагнууд өрөөстэй, өрөөнд цахирмаа цэцгийн суулгацтай хэдэн ваарнууд, дүүрэн номтой тавиурууд, Финкийн хувийн цуглуулга болох америкийн ардын урлалын хэд хэдэн бүтээл өлгөөстэй байлаа. Финк “Голдмэн Сачс”-ийн тухай ярилцахаас татгалзаж байсан ч “Тэдний бизнес биднийхээс өөр, би тийм бизнес хийх бодолгүй байна. Гэвч одоо болтол энэ хоёр компанийн хувь заяа ээдрээтэй байгаа. “БлэкРок”-ийн хувьцаа эхний арилжаагаар 126 сая доллар олсон нь биднийг бага зэрэг баярлуулсан бол тухайн жилд буюу 1999 оны 9 сард Голдмэн өөрсдийн зохион байгуулсан арилжаагаараа 3.7 тэрбум долларыг олж байсан. 11 жилийн дараа “БлэкРок”-ийн хувьцаа 1,110 хувиар өссөн нь Голдмэний хувьцааны өсөлттэй харьцуулахад 200 хувиар илүү байгаа” гэж Финк ярьсан юм.
Вашигтонд болсон улс төрчид, шийдвэр гаргагчдын уулзалтанд Финк, Блэнкфейн нарыг зочноор урихад тэд эргэн тойрондоо найзуудтай байх нь муугүй гэж үзсэн учраас урилгыг найрсагаар хүлээн авсан. “Зарим үед хүмүүс биднийг бага зэрэг гайхцгаадаг байх. “Голдмэн Сачс” бол “БлэкРок”-ын хамгийн сайн түнш. Бид ажил төрлийн тал дээр бие биенийхээ эсрэг одоохондоо өрсөлдөөгүй байгаа. Харин ч бид тэднийг санхүүгийнхээ түншээр сонгосон. Ажил маань ч урагштай байна. Гэвч бид хоорондоо их ялгаатай. Тийм ч байхыг хэн хэн нь хүсдэг” гэж Финк өгүүлсэн. 2007 оны 10 сард үнэт цаасны зах зээлийн цэцэглэлт болж компаний өмчит арилжаагаар банкууд санаанд оромгүй их ашигтай ажилласан байна. “БлэкРок”-ийн өмнөх болон одоогийн хөрөнгө оруулагчдын хөрөнгийг “Голдмэн Сачс” шиг ил тодоор өөрсдийн тайландаа бичих ажлыг хэзээ ч хийхгүй гэдэгт Финк итгэдэг. Тэрээр энэ тухай ““БлэкРок”-ийг одоогийн байгаагаас нь өөрчлөн хөрөнгө оруулалтын банк эсвэл үнэт цаасны фирм болгож өргөжүүлэх санаа алга. Бид аль хэдийнэ хүчирхэг болсон учраас тэгж тоглох шаардлагагүй гэсэн. Финк “Уоллстрийтэд мөнгө байнга эргэлдэж байдаг. Мөнгө хурдан эргэлтэнд орж байх нь олон хэрэглэгчидтэй болохоос илүү чухал. Гэтэл Уоллстрийтийнхэн тайлангын аргаар ашиг олж болно гэж бодоцгоох болсон нь үйлчлүүлэгчдээ алдахад хүргэлээ. Би үйлчлүүлэгчдээ алдахгүйн тулд ямар нэг шинэ зүйл хийхийг хүсэж байна” гэж ярьсан юм. Уоллстрийтэд байдаг үнэт цаасны бүх фирмүүд үйлчлүүлэгчидтэйгээ шууд харьцаатай байхаас татгалздаг бөгөөд үүний эхлэлийг “Голдмэн Сачс”-ынхан тавьжээ. Харин “БлэкРок”-ийн хувьд үйлчлүүлэгчид нь сангийн менежер шиг байдаг. “БлэкРок”-ийн авууштай тал нь “Голдмэн Сачс” болон бусад үнэт цаасны фирмүүд шиг хүнд сурталаас аль болох зайлсхийхийг хичээдэг.
Санхүүгийн нэмүү өртгийн татварын биелэлтийг Вашингтон дахь зохицуулагч агентлагууд гүйцэтгэж байгаа нь зохицуулалтын алдагдлаас зайлсхийж “зохион байгуулалт” гэгчид орсон үнэт цаасны фирмүүд тэдэнд тайлангийн эрсдэл байхгүй гэж “БлэкРок”-д итгүүлсэн. “Хангалттай хөл дээрээ тогтсон том газар болгонд бүтцийн эрсдэл байдаг. Жишээ нь “Фанни Мэе ба Фредди Мак” байна. Тэдний үнэт цаас, хувьцааны багцууд маш томд ордог юм. Гэтэл тэд яаж л хөдлөнө арилжааны зах зээлтэй заавал хутгалддаг. Харин “БлэкРок” ямар ч тохиолдолд энэ зам руу орохгүй. “Миний байр сууринаас харахад тэд одоогийн байдлаар өөрсдөд нь халтай аливаа мэдээллээс зайлсхийхийг л хичээж байгаа” гэж санхүүгийн зөвлөх Жанет Таваколи ярьсан. “БлэкРок” өөрсдийн байр сууриа дэлхийн томоохон санхүүгийн институтэй харьцуулахад ичихээргүй болсон гэдгээ батлаж чадсан юм. Өнгөрсөн оны 10 сард компани Bank of America-руу захиа илгээснээр “Pimco” болон “Нью-Йорк” мужийн сангийн түнш болж, “БлэкРок”-ийн томоохон хувьцаа эзэмшигчид мужийн сангийн хэлтэсд харьяалагдах 47 тэрбум доллартай тэнцэх хэмжээний багцласан бондыг банкаар дамжуулж дахин арилжаанд оруулахыг шаардах эрхтэй болсон. Bank of America тайлангаа сайжруулахын тулд төсвийн зохицуулагчид шиг “БлэкРок”-ийн ханшийг 34%-иас 7.1% хүртэл бууруулахад үүнд дургүйцсэн Финк “Бид “БлэкРок”-ийн үйлчлүүлэгчдийн өмнөөс тэдний хувьцааг худалддаг” хэмээн мэдэгдэл гаргаж банкнаас нөхөн төлбөр олгохыг шаардсан.
Маргалдагч талуудын алинд нь ч Америкийн засгийн газар хориг тавьж чадаагүй. Санхүүгийн тогтолцоо үл хөдлөх хөрөнгийн өрнөөс болж бүхэлдээ сүйрч байсан 2007 онд Финк “БлэкРок”-ийн удирдлагад байсан Тимоте Гэйтнер Нью-Йоркийн төв банкны захирал, Бэн Бэрнанкe Холбооны Нөөцийн Сангийн тэргүүн болсноор хамтран ажиллах гэрээнд төвөггүйхэн гарын үсэг зуржээ. “БлэкРок”-ийн анхны ашиг Флорадигийн “Төсвийн Хөрөнгө Оруулалттай Дундын Нөөц” дахь ашгийн сангаас бага үнэтэй үнэт цаасыг худалдаж авснаар эхэлсэн. Мөн JPMorgan Chase, Goldman Sachs, Barclays-ийн найдваргүй хөрөнгийг эргэлтэнд хурдан ордог хөрөнгөнөөс нь ялган 125 мянган доллараар эрсдэлийн дундын санг байгуулж байсан. “Bear Stearns”-ийг 2008 оны 3 сард уналтанд орж байх үед JPMorgan Chase-ийн тэргүүн Жэми Даймон, “БлэкРок”-ийн 50 шинжээчдээс бүрдсэн багтай хамтран “Bear Stearns”-ийн найдваргүй болсон хөрөнгийг үнэлэх ажлыг 7 хоногийн турш хийж байв. Тэр 7 хоногийнхоо эцсээр Гэйтнэр Финк руу ярьж “Bear Stearns”-ийн ашигтай хөрөнгийн 30 тэрбум үл хөдлөх хөрөнгийн өрийг JPMorgan-д худалдагдахаас нь өмнө зохицуулахыг хүсэв. Үүнтэй адилаар “БлэкРок” AIG, Fannie Mae, Freddie Mac-ийн өрийг зохицуулах замаар өөртөө авсан. Эдгээр санхүүжилтээс “БлэкРок”-ийн төлсөн төлбөрийг өнгөрсөн жил сенатор Чук Грэсли болон бусад эрх бүхий байгууллагууд засгийн газар, гэрээ байгуулагч нарын хооронд хийсэн хэлэлцээр нь хууль зөрчсөн, хүүгийн хувиарлалт нь буруу байсан гэсэн мэдэгдэл хийсэн байна.
Гэсэн ч “БлэкРок” ХНС-аас 3 жилийн хугацаанд багадаа 120 сая доллар авахаар болсон. 7 сард Грэсли “БлэкРок”-ийг Холбооны нөөцийн сангийн хөрөнгө оруулагч 8 фирмийн нэг болж xувийн болон oлон нийтийн xөрөнгө оруулалтын xөтөлбөрийн хүрээнд хөрөнгө худалдаж авахыг дахин санал болгов. Мөн Хөрөнгийг Эрсдэлээс Хамгаалах Тусламжийн Хөтөлбөрийн ахлагч, тусгай байцаагч Нэйл Барофски-д Грэсли захидал бичиж, түүндээ байцаагч агентлагаас ямар ч буруу зүйл олсон бай тэр нь хүүгийн өндөр ашигтай байна гэдгийг дурдсан байв. “БлэкРок”-ийг засгийн газарт зарим их хэмжээний өртэй хөрөнгүүд хэр ашигтай байж болох талаар сургалт, танилцуулга хийж байх зуур Pimco шиг жижиг фирмүүд хөрөнгө оруулалтандаа зориулж үнэт цааснуудыг худалдаж авч байлаа. Харин компани Холбооны нөөцийн сангийн хөрөнгө барьцаалсан зээлийн хөнгөлөлтөөс 3.8 тэрбум долларыг авч эргүүлээд засгийн газарт сангаас 221 сая долларыг өгсөн. “БлэкРок”-ийнхон өөрсдийн санаачилсан хөтөлбөрийнхөө тухай “үйлчлүүлэгчдэд санд шууд хөрөнгө оруулалт хийх боломжийг олгож, санхүүгийн зөвлөх, сангийн хороодын хооронд ханаар тусгаарласан байдлыг халан, тэнд байгаа мэдээллийг олон нийтэд зарлах эрх хөрөнгийн сангуудад байдаггүйг цуцлана” гэж тайлбарлав.
“Хангалттай хугацаа байсан бол үүнээс арай дээр арга зам олдох байсан байж магадгүй. Үүнийг өөрчлөхийн тулд бид бүтэн 4 цаг хэлэлцсэн. Бүх зүйл хэрхэн буруугаар эргэж болохыг харж, шүүмжлэлтэй хандсан тэдгээр хүмүүс надад таалагдсан” хэмээн Финк ярьсан. “Түүнчлэн энэ бүхнийг ганцхан манай фирм л хийж чадна гэдэгт итгэлтэй байна. Тэгвэл энэ бидний бахархал байх болно” гэж тэр нэмж хэлсэн юм. “БлэкРок”-ийг 1988 онд анх байгуулагдаж байх үед “Эрсдэлтэй менежмент нь шийдвэрлэх ач холбогдолтой байдаг” гэсэн үзэл хаа сайгүй тархсан байсан. Энэ санаа их чухал гэдгийг хүмүүс мэдэхээс өмнө бид уриагаа болгосон юм. “Чи юунд хөрөнгө оруулахаа сайн мэдэж байна гэдэг хамгийн чухал зүйл гэдэгт бид итгэдэг. Бидний амжилт хаанаас ирдэг вэ гэж үү?” гээд Финк инээмсэглэн “Алдагдсан мөнгөнөөс” гэж хариулсан. Гутлын худалдаачин эцэг, англи хэлний профессор ээжтэй Финк Калифорнийн Ван Ньюист төрж өсөн, Калифорнийн их сургуулийг дүүргэж, 1980-аад онд бондын арилжаа хийдэг байсан одоогоор Credit Suisse, хуучнаар First Boston-д ирэхээсээ өмнө Лос-Анжелесын бизнесийн сургуулийг дүүргэжээ. Түүний ажил үл хөдлөх хөрөнгийн бондуудыг хувиарлах, дундын санд шилжүүлэх, тэгээд үл хөдлөх хөрөнгөөр баталгаажсан үнэт цаасыг хүүгийн өр болгон хөрөнгө оруулагчдад зардаг байсан. Энэ нь өнөөдрийн байдлаар 2 их наяд долларын хөрөнгө оруулалттай зах зээл болж өргөжжээ. Финкийн хариуцаж байсан хэлтэс First Boston-доо хамгийн ашигтай ажилладаг байсан бөгөөд фирмийнхээ залуу удирдагч нарын дундаас хамгийн шилдэг залуу захирал гэсэн өргөмжлөлийг 31 насандаа авч байв.
Түүний энэхүү нэр алдар 1986 он буюу 33 насанд нь гэнэт буурсан юм. Тухайн жилийнхээ эхний хагаст хийсэн хөрөнгө оруулалтаасаа тэр 100 сая долларын ашигтай ажилласан ч дараагийн хагаст нь хүүгийн ханшийн зөрүүнээс 100 сая доллараас илүү санаанд багтамгүй их алдагдалд оров. “Тэр үед би ганцаардмал, зожиг нэгэн болж хувирсан. Би тэр үед ямар их хариуцлага хүлээж байснаа сайн мэдэж байсан юм. Гэсэн ч надад түүнээс зайлсхийх боломж өчүүхэн ч байгаагүй. Биднийг жилийн эхний хагаст 100 сая долларын ашигтай ажиллахад хүн болгон бахархаж байсан, тэгээд 100 саяыг алдахад бүгд үзэн ядсан. Тийм бол биднийг тэр мөнгийг олох үед яагаад ажлаас халаагүй юм бэ? Энэ миний 33 насандаа олж авсан хамгийн том сургамж байсан” гэж Финк өгүүлж байлаа. Тэр First Boston-оос гарснаас хойш 2 жилийн дараа Лехмэний арилжаачин байсан Шлостейнтэй хамтран “БлэкРок”-ийг байгуулж, анхныхаа хөрөнгө оруулалтыг ашгийн 40%-ийн барьцаатайгаар 5 сая долларыг зээлийн шугамаар Blackstone group-ээс авч байв. Дөнгөж байгуулагдан, олонд төдийлэн танил болоогүй тэд хөрөнгө оруулагчдад бондын багцын эрсдэлийг бууруулахад нь туслаж байлаа. “1988 оны 4 сард хүмүүс биднээс -бондонд зориулсан эрсдэлийн менежмент гэнэ үү? хэмээн яг л галзуу хүн харсан мэт гайхацгаан асуудаг байсан. Өнөөдөр энэ бүхэн ямар үнэ цэнэтэй болох нь батлагдлаа” гэж “БлэкРок”-ийн анхдагч нарын нэг, ерөнхий захирал Вагнер ярьсан.
Фирм 1994 он гэхэд 20 тэрбум долларын хөрөнгөтэй болсон байсан ба бизнес нь хүчээ авч эхлэх үед “БлэкРок” Blackstone 2-ын хооронд үл ойлголцол бий болов. “БлэкРок” бие даан үйл ажиллагаагаа явуулж эхлэхэд Финк Blackstone-ийг үндэслэгч Стефен Шварцмэнтэй тангараг тасарч, өөрсдийн хувьцааг 240 сая доллараар Питтсбургын PNC Financial Services Group-д худалдсан. 1995 онд General Electric-ийн алдагдалд ороод байсан үл хөдлөх хөрөнгөөр баталгаажсан хувьцааны ханшийг багцаар нь 10 тэрбум долларт хүргэн, 1 тэрбум долларын хэмнэлтийг General Electric-т бий болгож өгсөн нь “БлэкРок”-ийн нэр хүндийг маш өндөрт өргөсөн явдал болсон. 2000 он гэхэд Финк фирмдээ дүн шинжилгээ хийн, өөр бизнест хүч үзэхээр болж түүнийгээ “БлэкРок-ийн хувьсал” хэмээн нэрлэжээ. Салбар нь Алла-Аддин гэж нэрлэсэн эрсдэлийн менежментийн системийг нэвтрүүлж, түүнд одоогийн байдлаар санхүү, инженер, математик, цөмийн физик гэх мэт олон зэрэгтэй 800-аас хол давсан хүн ажиллаж байна. Ала-Аддин нь 1980-иад онд Финкийн ажиллаж байсан шиг үл хөдлөх хөрөнгөөр баталгаажсан бондуудын арилжааг явуулахаас гадна хувьцаа, үнэт цаас, бондуудад дүн шинжилгээ өгдөг. “Энэхүү систем нь хөрөнгө оруулагчдын багцийг байршил, шуудангийн индекс зэрэг олон шалгуурууд дээр үндэслэн үнэт цаасны бондыг ангилж, хуваарилан үнэлгээ хийдэг” хэмээн “БлэкРок”-ийн хувьсал салбарын ахлагч, анхлан үүсгэн байгуулагчдын нэг Хэллэк ярьсан.
Түүний ширээн дээр байх компьютерийн ногоон, цагаан 2 өнгийн дэлгэцэн дээр Алла-Аддин системд нэвтэрч байгаа үйлчлүүлэгчдийн тоог заадаг бөгөөд “БлэкРок”-д 2008 онд болсон зээлийн хямрал, долларын ханш уналт, азид гарсан шувууны ханиад зэрэг давагдашгүй хүчин зүйлүүдээс өөрсдийн оруулж байгаа хөрөнгө оруулалтаа хамгаалахад тусладаг. Санхүүгийн хямрал системд нөлөөлж эхлэхэд “БлэкРок” яагаад Алла-Аддин-ийг дэлхийн санхүүгийн байгууллагууд, засгийн газар болгонд нэвтрүүлэх болсныг хүмүүс ухаарсан. 2008 онд “БлэкРок”-ийг аз түшсэн. Маш цөөхөн хөрөнгө оруулагчдийн багахан алдагдлыг эс тооцвол Great Depression-ээс (их хямрал) хойш зах зээлийн хямралыг 2 жилийн өмнөөс урьдчилан харж бондыг ямар ч эрсдэлгүйгээр арилжиж байсан газар “БлэкРок”-оос өөр байгаагүй. Фирм 2008 оны сүүлийн хагаст Lehman Brothers-ийг ардаа орхин 54 сая долларын цэвэр ашитай ажиллаж чадсан ба Уоллстрийтийнхнийг жинхэнэ алмайруулсан. Энэ амжилт компани Barclays-ийг төвөггүйхэн авахад нөлөөлж, Финк Янкууд тоглоомны дэслэгч Капито шиг дахин нэг ялалт байгууллаа. Тэр хооронд буюу 2008 оны сүүлийн 3 сард Голдэн Сачс анх удаагаа 2.1 тэрбум долларын алдагдалд орсон ба хөрөнгө оруулалтын банкуудад АНУ-ын засгийн газраас 10 тэрбум долларын санхүүжилт хийхийг зөвшөөрсөн.
Гэсэн ч “БлэкРок” гадны нөлөөллөөс бүрэн тусгаарлагдаж чадаагүй байлаа. 2008 онд өөрсдийн хувьцаагаа хаалттай арилжааны санд оруулах сонирхолтой хөрөнгө оруулагчид үнэ хаялцуулах арилжаан дээр хувьцааны ханш доод цэгтээ хүртэл унаж байгааг харсан. Зах зээл хямралд өртөхөөс өмнө зарим найдваргүй төлбөрийн бодлого зээлийн хэдэн сая долларын өрийг бий болгож, хувьцааны ханшийг унагаж байлаа. Мэргэжилтнүүд тогтмол орлогыг илүүд үзэж байхад удаан хугацаанд баримталсан “БлэкРок”-ийн бодлого зах зээлд дундаж байр суурийг барихад туслаж байв. 3 жилийн дараа, 9 сарын 30-нд сангууд “БлэкРок”-ийн тогтмол орлогын хөрөнгө тэдний найдаж байснаас илүү 55%-иар өсөж амжилт тогтоожээ. “Засгийн газраас гаргасан бондоос бусад бүх бондууд дэлхий даяар үнэгүйдэж байх 2008 онд “БлэкРок” бондын сангаасаа маш бага алдагдал хүлээж байсан. Энэ бүхний эцэст сайн зохион байгуулалттай эрсдэлийн менежмент хэнийг ч дараагийн шатанд гарахад нь тусладаг болохыг тэр үед бүгд бүрэн ухаарсан гэж би боддог” хэмээн Чикаго хотын Morningstar сангийн шинжээч Ерик Жэкобсон ярьлаа. Таваколи шиг шүүмжлэгчид “БлэкРок”-ийг “өрийн облигацийг боомилох бодлого явуулдаг тааруухан менежер шиг ажилладаг” хэмээгээд засгийн газрын хөрөнгөөр барьцаалж, өнөөгийн үл хөдлөх хөрөнгийн ханш хурдацтайгаар өсөж байгаа зах зээлд итгэж болох компани мөн үү биш үү гэдэг дээр их маргалддаг.
Тэрээр “БлэкРок” азтай тохиолдлоор хэдэн тэрбумыг олсон ч үүний хар сүүдэр нь үл хөдлөх хөрөнгөөр барьцаалсан үнэт цаасны зах зээлд мөрөө үлдээсэн нь олонд илэрхий гэж үзэж байна. “Санхүүгийн байгууллагууд нөөцийн мөнгийг элгээрээ мөлхөхөөсөө өмнө эргэлтэнд оруулах болсон ч төдийлэн амжилт олохгүй байна. Тэдний өрийн облигацийг боомилох бодлого нь маш том асуудал үүсгэж байгаа. Тун удахгүй гэрээлэгчдээс тэдэнд ямар ч үнэ хаялцуулах зөвшөөрөл өгөхгүй” хэмээн тэр хэлсэн. Үүний хариуд “БлэкРок” үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлд өрийн облигацийг дахин ашигтайгаар ашиглаж болох аргыг олон нийтэд нээлттэйгээр дэлгэн харуулсан ч үүндээ сэтгэл дундуур байна. “Өнгөрсөн жилийн 9 сарын 30-ны арилжаагаар компани өрийн облигацийн нийт хөрөнгөөс 9.6 тэрбум долларын ашиг олсон. Тиймээс засгийн газар “БлэкРок”-ийн оролцоотойгоор хийгдэж байгаа AIG болон Bear Stearns-ийн хөрөнгийн зарцуулалтыг зогсоож чадна” хэмээн Финк ярьсан. “БлэкРок”-ийн үл хөдлөх хөрөнгийн хэлтэс, Tishman Speyer Properties хамтран 2006 онд Манхайттан дахь орон сууцны цогцолбор, Stuyvesant Town-Peter Cooper тосгоныг авахад алдагдал хүлээсэн нь тэднийг олны хэл амны бай болгосон юм. Калифорнигийн тэтгэврийн санд хөрөнгө оруулдаг, “БлэкРок”-ийн үйлчлүүлэгчид нэг удаагийн арилжаан дээр 500 сая доллар алдсан ба энэ нь Финкийг CalPERS-ийн хорооноос “Бүх үйлчлүүлэгчдийнхээ өмнө бид алдаа гаргасандаа буруутай гэдгээ хүлээж байна” хэмээн уучлал хүсэхэд хүргэсэн байна. “Тэдний өмнө алдаа гаргасандаа би одоо ч гэмшиж явдаг” гэж Финк ярьдаг.
Түүний албан өрөөнд буцан очьё. Финк манай үеийн жинхэнэ баатрууд гэж нэрлэх дуртай багш, гал сөнөөгчдийн төлөө илүү анхаарч ажиллахыг хичээдэг. “Би бодохоос илүүтэй бүтээлч байхыг эрхэмлэдэг хүн. Эдийн засаг хэзээ ч V хэлбэрт шилжихгүй. Миний ярьдаг цорын ганц зүйл бол олон нийтэд хүртээлтэй байх. Үүнийг л жинхэнэ зах зээл гэж нэрлэвэл тохирно. Ийм зах зээлийн үед хүн юунд хүрэх гэж байгаагаа тодорхой мэддэг байх, бид ч гэсэн одоо тэнд л амьдарч байна” гэж Финк өгүүлэв. Түүний олон нийтэд хүртээлтэй байх гэсэн үзэл хэр чухал болохыг ухаарах шиг. Цаг нь болсон ч Финк “БлэкРок”-ийг хэзээ ч орхиж чадахгүй бөгөөд харин ч түүнд олон нийттэй биечлэн ажиллах санал ирвэл хүлээж авахаас татгалзахгүй гэнэ. Мөн тэрээр ирээдүйгээ юу гэж төсөөлж байгаагаа ярих зуур номынхоо тавиураас цэнхэр хавтастай ном авав. Тэгээд түүнийгээ нээнгээ “Бид удирдагч болгоныг 360 удаа шалгадаг. Энэ бол үнэхээр хичээл зүтгэл шаарддаг ажил” гэж гэсэн юм. Финк, “БлэкРок”-ийн нөгөө захирлын бичсэн баримтыг уншингаа “Би Лэррид 100-аас 96-г нь өгсөн. Түүний үйлчлүүлэгчиддээ илүү анхаарал тавьдаг нь надад таалагддаг ч ингэж их ажилласаар байгаад нэг өдөр ойчоод өгөх вий гэж санаа минь зовж байна. Тэр тав тухтай аялалаас үргэлж татгалздаг. Тиймээс бид түүнд онгоц авч өгсөн нь дээр байх” хэмээн өгүүллээ.
Орчуулсан: Б.ГҮНЖМАА http://businessnews.mn/read-coffee/4065/
