27/03/2026
МӨНГӨТЭЙ БАЙХ АРГА
Та цалин буусан өдөр дэлхийг бүхэлд нь авч чадах юм шиг баян санагддаг уу? Харин ердөө долоохон хоногийн дараа "Миний мөнгө хааччихав аа?" гэж гайхан, дансаа ч харахаас эмээж байсан уу?
Санхүүгийн сэтгэл зүйчид мөнгөтэй харьцах үед хүмүүсийн гаргадаг зан төлөвийг судалж, доорх таван алдаа, нийтлэг хэв шинжийг тодорхойлжээ. Үүнд:
1. "ЦАЛИН БУУСАН ӨДРИЙН САЯТАН"
Цалин буусан эхний 2-3 хоногт яг л хаан шиг амьдарна. Автобусанд суухгүй, дандаа таксидна. Өдрийн хоолонд рестораны сет захиалж, найзуудтайгаа уулзахаараа "Өнөөдөр би даая аа!" гэж цээжээ дэлдэнэ. Гэтэл ердөө 5 дахь хоногоос эхлээд амьдрал хуучин хэвэндээ орно. Амьдралын үнэнтэй нүүр тулж, "Бэлэн гоймон ч бас гоё шүү" эсвэл "Оройн хоол идэхгүй байх нь жин хасахад тустай" гэх мэт өөрийгөө хуурч суудаг хүмүүс энэ бүлэгт хамаарна.
2. "ӨӨРИЙГӨӨ ШАГНАХ ӨВТЭЙ ХҮН"
Ажил дээрээ хүнд загнуулбал - "Өнөөдөр баахан стрестчихлээ, би ер нь хангалттай зовсон, гадуур гарч амттай юм идэж өөрийгөө шагнана аа". Гоё зүйл тохиолдлоо - "Үүнийг тэмдэглэх хэрэгтэй!". Ядраад байна - "Гоё кофе уугаад сэргэе" гэх мэт бүх л сэтгэл хөдлөлөө мөнгөөр "аргаддаг" төрлийн хүн. Тэгээд сарын эцэст өөрийгөө шагнах мөнгө ч үгүй, шалтгаан ч үгүй үлддэг хүмүүс.
3. “ДАНСАА ШАЛГАХААС АЙГЧИД”
Мобайл банкны апп-аа нээхээс яг л аймшгийн кино үзэх гэж байгаа юм шиг айна. "Яг хэд үлдсэн бол оо?" гэж нүдээ хагас аньж байгаад харна. Үлдэгдлээ харчхаад "Үгүй байлгүй дээ, хэн нэгэн миний данснаас хулгай хийгээгүй биз?" гэж гайхангаа хуулгаа шалгахад дандаа л өөрийнх нь идсэн уусан зүйлс, кофе, такси, хүнс байх жишээтэй. Ямар ч багцаагүй бага багаар үрсээр байгаад үлдсэн мөнгөө хараад шоконд ордог хүмүүс.
4. "ЗЭЭЛИЙН БООЛ" буюу цалин нь нүд ирмэхийн дотор дуусдаг хүмүүс
Цалин буулаа, утсанд мессеж ирлээ! Гэвч дараагийн 10 минутын дотор пин пан, пүс пас. …Pay-д 150 мянга, …Pay-д 100 мянга, өмнөх сарын зээлийн картын төлбөр, найзаасаа зээлсэн 50 мянгаа шилжүүллээ... Тэгээд л данс буцаад 0. Энэ хүмүүсийн хувьд цалин нь тэднийх биш, зүгээр л дансаар нь ороод гардаг мөнгө.
5. "ХЯМДРАЛЫН ХОХИРОГЧ"
Огт хэрэггүй, авах төлөвлөгөөгүй байсан ч дэлгүүрийн лангуун дээр "70% ХЯМДАРЛАА" гэсэн бичиг харвал "Үүнийг авахгүй бол алдагдал шүү дээ, би мөнгө хэмнэж байна" хэмээн өөрийгөө бат итгүүлээд авчихдаг. Уг нь мөнгө хэмнээгүй, зүгээр л гэнэтийн зүйлд байгаа мөнгөө үрчихсэн гэдгээ гэртээ хариад л ухаардаг хүмүүс.
Дээрх 5 хэв шинжийн аль нэг нь тантай ижилхэн санагдаж байна уу? Хэрэв тийм бол санаа зовох хэрэггүй ээ, бидний ихэнх нь ийм алдаа гаргадаг. Хамгийн гол нь үүнээс яаж гарах вэ гэдэгт л гол асуулт …
Үүнд дэмжлэг болох үүднээс дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн санхүүгээ удирдах шилдэг аргуудыг та бүхэнд танилцуулъя.
САНХҮҮГЭЭ УДИРДАХ ШИЛДЭГ 3 АРГА
1️⃣ Какейбо (Kakeibo) - Японы гайхамшигт арга.
Японы анхны сэтгүүлч эмэгтэй Мотоко Хани 1904 онд өрхийн орлого, зарлагаа хэрхэн хөтлөх талаарх энэхүү аргыг олон нийтэд танилцуулжээ. Ердөө үзэг, тэмдэглэлийн дэвтэртэй байхад л хангалттай. Энэхүү арга нь үндсэн 3 үе шаттай:
1. Сарын эхэнд орлого, зарлагаа төлөвлөх.
2. Өдөр тутмын орлого, зарлагаа хөтлөх.
3. Сарын эцэст биелэлтээ дүгнэх.
Хамгийн гол нууц нь өдөр тутмын зардлаа маш энгийнээр буюу: (1) Ердийн зардал (зайлшгүй), (2) Тав тух, (3) Соёлын, (4) Бусад гэсэн 4-хөн бүлэгт хувааж бичдэгт оршино. Мотоко Хани энэ аргыг заавал "гараар хөтлөхийг" зөвлөдөг. Учир нь гараар бичих үед хүн гаргасан зардал бүрдээ илүү анхаарч, тэр зардал үр ашигтай байсан эсэх, дараагийн удаа уг зардлыг гаргах эсэхээ хялбархан шийдэж сурдаг давуу талтай. Энэ аргыг хэрэглэснээр хүмүүс мөнгөө маш хянамгай зарцуулж, хуримтлал нь эрс нэмэгддэг байна. Та бүхэн интернэтээс “какейбо” гэж бичээд хайгаарай. Энэ төрлийн дэвтрийн зураг гарч ирнэ.
2️⃣ 50/30/20 Дүрэм (Хамгийн энгийн бөгөөд алдартай)
АНУ-аас гаралтай энэхүү арга нь мөнгөө хэмнэхийн тулд заавал "тарчилж", дуртай зүйлсээсээ татгалзаж суух албагүйг харуулдгаараа маш алдартай. Энэ дүрэм таны орлогыг автоматаар 3 хуваана:
a) 50% - Зайлшгүй хэрэгцээ: Амьдралд заавал гарах зардлууд. Байрны түрээс/ипотек, гэрлийн мөнгө, хоол хүнс, унаа, эмийн зардал зэрэг амьдрах суурь хэрэгцээ багтана.
б) 30% - Өөрийгөө баярлуулах: Гадуур хооллох, кино үзэх, найзуудтайгаа уулзах, шинэ хувцас авах зэрэг танд таашаал өгдөг зүйлс. Энэ 30 хувийг та ямар ч гэмшилгүйгээр өөртөө зарцуулж болно!
в) 20% - Хуримтлал ба Өр дарах: Ирээдүйдээ хийх хөрөнгө оруулалт. Хадгаламждаа мөнгө хийх эсвэл өндөр хүүтэй хэрэглээний болон апп-ын зээлээ хугацаанаас нь өмнө төлөхөд зарцуулна.
Жишээ нь: Та сарын 2,000,000 төгрөгийн цалинтай гэж бодъё. Тэгвэл 1,000,000₮-ийг суурь хэрэгцээндээ, 600,000₮-ийг нь зөвхөн өөрийнхөө хүсэл, сонирхолд зарцуулж, харин үлдсэн 400,000₮-ийг шууд хадгаламж руугаа эсвэл зээлээ дарахад хийнэ гэсэн үг юм.
3️⃣ Дугтуйны арга (Envelope System)
Ялангуяа үрэлгэн хүмүүст маш сайн тохирно. Цалингаа буухаар "Хоол", "Шатахуун", "Зугаа цэнгэл" гэсэн дугтуйнууд нээгээд мөнгөө хувааж хийнэ. Хоолны дугтуйнд байгаа мөнгө дууссан л бол тэр сардаа дахиж гадуур хооллохгүй гэх мэтээр өөртөө маш сайн сахилга бат суулгадаг.
Дэвтэр дээр бичихээс залхуурдаг, эсвэл технологи ашиглан санхүүгээ илүү ухаалгаар удирдахыг хүсэж буй хүмүүст дараах 4 аппликэйшнийг санал болгож байна.
📱 ОРЛОГО ЗАРЛАГА ХӨТЛӨХ ШИЛДЭГ АПП-ууд
1. Wallet (by BudgetBakers)
Монголчуудын хамгийн дуртай апп Энэ бол манайхны хувьд "Сонгодог" апп юм. Хамгийн том давуу тал нь Монгол төгрөгөөр хөтлөх боломжтой бөгөөд график, тайлан нь маш өнгөлөг, ойлгомжтой байдаг. Мөн гэр бүлийнхэнтэйгээ дундаа нэг эрхээр ороод өрхийнхөө орлого, зарлагыг хамтдаа хөтлөх бүрэн боломжтой.
2. YNAB (You Need A Budget)
Өрнөөс гаргах шидтэн Дэлхий нийтээр санхүүгээ удирдах бас нэг шилдэг арга болох "Тэгт суурилсан төсөвлөлт" аргыг дижитал хэлбэрт оруулсан дэлхийн №1 апп юм. Энэ апп таны мөнгө бүрийн "зориулалт"-ыг тодорхойлж, нэг ч төгрөг сул үлдээхгүй байх маш хатуу бөгөөд үр дүнтэй системтэй. Хэдий төлбөртэй апп боловч, үр дүн нь төлсөн мөнгөнөөсөө 10 дахин илүү гардаг гэж дэлхий даяар үнэлдэг.
3. Goodbudget
Дижитал "Дугтуй" Хэрэв та өмнө нь ярьсан "Дугтуйны арга"-д дурласан бол энэ апп яг танд зориулагдсан. Та "Хоол", "Унаа", "Гоо сайхан" гэсэн виртуал дугтуйнууд үүсгээд мөнгөө хуваарилна. Тухайн дугтуйн дахь мөнгө улайж дууссан л бол дахиж үрэх эрхгүй болно гэсэн үг. Үрэлгэн хүмүүсийг эмчлэх шилдэг апп!
4. Голомт банкны SMART BANK апп
Голомт банкны "Smart Bank" аппликэйшн дотор "Миний санхүү" гэдэг маш ухаалаг цэс бий. Энэхүү цэс нь дараах давуу талуудтай:
- Автомат ангилал (Залхуу хүмүүст хамгийн хэрэгтэй): Таныг карт уншуулах эсвэл шилжүүлэг хийх тоолонд систем автоматаар таньж бүртгэдэг. Жишээ нь, ШТС дээр карт уншуулбал шууд "Унаа, шатахуун" руу, Номингоос юм авбал "Хүнс" рүү, CU орвол "Хоол" гэх мэтээр танаас асуухгүйгээр өөрөө ялгаад бүртгэчихнэ.
- Өнгөлөг график: Сар дуусахад таны мөнгө яг юунд хамгийн их үрэгдсэнийг маш ойлгомжтой, өнгөлөг дугуй графикаар (Pie chart) хувиарлан харуулдаг.
- Төсөв хянах: Та өөрөө "Энэ сар би гадуур хооллоход 200,000₮ л зарцуулна" гэж хязгаар тогтоож өгөөд, тэрэндээ хэр дөхөж байгаагаа хянах боломжтой.
Мөнгөтэй зөв харьцаж сурах нь нэг шөнийн дотор бүтчихдэг зүйл биш ээ. Хамгийн гол нь та өөрийнхөө гаргадаг алдааг олж хараад, түүнийгээ засах алхам хийх нь чухал юм. Та дээрх аргуудаас өөрт хамгийн ойр санагдсан ганцхан аргыг, эсвэл нэг л апп-ийг өнөөдрөөс эхлэн утсандаа татаад туршаад үзээрэй.
"Алтны үнэ цэнэ ашиглахдаа, Мөнгөний үнэ цэнэ зарцуулахдаа"
Mongo.mn - санхүүгийн зөвлөгөө, зуучлал
Өрхийн санхүүг дэмжигч - АГУЛА ДААТГАЛ