17/01/2026
Rabon Man Gyada da Gishiri dan leda da Gwamnan Sakkwato yayi a yan kwanakin nan, ya Haifar da Ce-ce-ku-ce a Intanet.
A jihar Sakkwato mai fama da tsananin talauci da karancin damar tattalin arziki, wani abu da aka yi da niyyar taimako ya rikide ya zama babban ce-ce-ku-ce a kafafen sada zumunta. Wani hoton bidiyo da ya yadu a shafin X an hango Gwamnan Jihar Sakkwato, Ahmed Aliyu, yana raba man gyada ga jama’a a matsayin abin da aka kira “tallafin dogaro da kai”. Amma abin da aka yi da zummar alheri, ya jawo s**a, ba’a, da barkwanci iri-iri daga ’yan Najeriya a intanet.
Hoton, wanda wani mai amfani da suna ya wallafa ranar 17 ga Janairu, 2026, ya nuna taron jama’a dauke da jerry-can na roba cike da man gyada, yayin da gwamnan ke tsaye yana jagorantar rabon. Taken da aka rubuta ya cika da zuga da ba’a, inda aka ce:
“Ga yadda Gwamnan Jihar Sakkwato Ahmed Aliyu ke yin abun ban mamaki wajen tallafa wa jama’arsa. Da ace dan kasuwar Agulu ne, da ya nemi ya buda musu kasuwanci."
Ambaton “dan kasuwar Agulu” yana nuni ne ga Peter Obi, tsohon gwamnan Anambra kuma dan takarar shugaban kasa na jam’iyyar Labour, wanda aka fi sani da fifita zuba jari mai dorewa da gina kasuwanci maimakon rabon kayan tallafi na wucin gadi.
Cikin kankanin lokaci, hoton ya bazu matuka, inda ya samu kusan like 1,000 da daruruwan sake wallafawa. Mutane s**a fara tsokaci da barkwanci. Wani mai suna ya ce:
“Abin takaici ma shi ne ko man kima mai yawa bai saya ba. Refill din man gyada kawai ya raba. Man da ke kara cutar cholesterol. Kamar yana kara musu wata matsala ne maimakon ya rage.”
Wani kuma, , ya kwatanta lamarin da wasu abubuwan siyasa na baya, yana cewa:
“Jam’iyyarku ba ta da kunya. Wane irin tallafi ne wannan daga gwamnan APC? Jiya an raba keken hannu, wani lokaci rediyo.”
Wadannan kalamai sun kara nuna yadda jama’a ke ganin wasu shugabanni na fifita daukar hoto da nunawa jama’a maimakon shirye-shiryen da za su canza rayuwa na dogon lokaci.
Sai dai, shin wannan s**a adalci ne gaba daya? Gwamnatin Ahmed Aliyu ta kaddamar da shirye-shirye da dama domin rage talauci a jihar, inda rahotanni ke nuna cewa fiye da kashi 80 cikin 100 na mutanen Sakkwato na rayuwa a karkashin layin talauci. Ta hanyar Shirin Tallafa wa Mata na Sakkwato (SWEI), sama da mata 10,000 sun samu tallafi, rancen kudi da horo. Akwai mace da ta yi anfani da ₦50,000 ta fara sana’ar tace man gyada.
Haka kuma, shirin YESAP ya horas da sama da matasa 8,000 a fannoni irin su dinki, walda, da harkokin intanet. A watan Disamba 2025, gwamnatin jihar ta raba ₦60 miliyan ga matasa 600, kowane yana samun ₦100,000 da kayan aiki domin fara sana’a, ciki har da aikin hasken rana da noma na zamani.
Wadannan shirye-shirye na daga cikin Ajandar Smart 9 na gwamnan, wadda ta mayar da hankali kan lafiya, ilimi, noma da tallafa wa matasa domin dogaro da kai. Rabon man gyadar dai ana kallonsa a matsayin wani bangare na tallafin gaggawa (palliative), musamman ganin hauhawar farashin kayan abinci da matsalar tsaro. Haka nan, an raba ₦293 miliyan da buhunan hatsi 1,540 ga ’yan gudun hijira a Isa da Sabon Birni.
Duk da haka, masu s**ar gwamnati na cewa jerry-can na man gyada — abin da ake ci a rana guda ya kare — ya zama alamar matsalar siyasar Najeriya: tallafi na wucin gadi ba tare da tsari mai dorewa ba. Wani mai amfani ya rubuta: “Talauci mugun abu ne.” Kalmar da ta takaita bakin cikin jama’a da tsarin da ke sa su ci gaba da dogaro da gwamnati.
Masu ra’ayi na cewa, maimakon rabon mai, gwamnati za ta iya zuba jari a masana’antar tace man gyada, ko kafa kungiyoyin manoma, ta yadda man zai koma kasuwanci mai dorewa, ba kyauta ba.
A karshe, wannan ce-ce-ku-ce ba wai kan man gyada kawai ba ne. Kira ne daga jama’a ga shugabanni su daina tallafin da ke karewa da sauri, su koma kan aikin yi, ilimi da damarmaki na gaske. ’Yan Najeriya sun gaji da karbar kifi; abin da suke nema shi ne hanyar kamun kifi.
Tambayar ita ce: Shin Sakkwato za ta dauki wannan kira ta sauya salo, ko kuwa za a ci gaba da wannan zagaye na ba’a da fushin jama’a? Gaskiyar tallafa wa al’umma ba ta auna da jerry-can, sai da rayuwar da aka canza.