Heiligdom Herwen-Hemeling

11/06/2026

21/05/2026

20/05/2026

In eerdere berichten hebben we al eens stilgestaan bij de mogelijke rol die sommige vondsten uit Herwen-Hemeling speelden binnen het heiligdom. Religieuze feesten en de rituelen die daarbij hoorden, waren in de Romeinse tijd waarschijnlijk heel uiteenlopend. Niet alleen veranderden ze door de tijd heen, maar ze verschilden ook van regio tot regio. Omdat het vorige week Hemelvaart was, leek het ons een mooi moment om aandacht te besteden aan een aantal Romeinse gedenkdagen die eveneens in mei plaatsvonden.
Dit was een festival genaamd Lemuria, een reeks gedenkdagen op 9, 11 en 13 mei. Tijdens deze dagen probeerden de inwoners van Rome de zogenoemde lemures (rusteloze of kwade geesten) uit hun huizen te verdrijven. De Romeinse dichter Ovidius beschreef in zijn werk Fasti hoe deze rituelen verliepen.
Volgens Ovidius liep het hoofd van het huishouden ’s nachts op blote voeten door het huis. Daarbij maakte hij met zijn hand een beschermend gebaar: hij hield zijn duim tussen zijn vingers om kwade geesten af te weren. Tijdens deze ronde sprak hij spreuken uit en gooide hij zwarte bonen achter zich, als een offer voor de geesten. Tegelijkertijd maakte de rest van het huishouden veel lawaai met voorwerpen zoals potten en pannen. Dit kabaal moest helpen om de geesten definitief te verjagen.
Mogelijk werd Lemuria vooral in Rome en Italië gevierd, en speelde dit feest in onze streken een minder grote rol. Toch geeft het een mooi beeld van hoe mensen in de Romeinse tijd omgingen met religie, herinnering aan de doden en de (spirituele) bescherming van hun huis en familie. Daarnaast is het interessant omdat het omgaan met de zielen van overledenen een idee is dat nogsteeds heel bekend is. Denk bijvoorbeeld aan Allerzielen en de vroegere versie van Halloween, of het bekende Dia de los mu***os in Mexico.

Provincie Gelderland Gemeente Zevenaar RAAPRijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

08/05/2026

Kleine dingen met een groot verhaal:
Een zoekopdracht naar het heiligdom van Herwen levert meestal beelden op van indrukwekkende altaren, godenbeelden en versierde mantelspelden. Maar deze opvallende vondsten vertellen slechts een deel van het verhaal. Juist de kleinste en vaak moeilijk herkenbare resten blijken verrassend veel prijs te geven over de mensen die het heiligdom bezochten en hoe zij met hun goden omgingen.
Een van die sporen springt er echt uit. In een kuil werden drie rookschaaltjes gevonden, samen met verkoolde plantenresten. Op het eerste gezicht lijken die misschien onbeduidend, maar ze blijken juist bijzonder en zelfs exotisch te zijn.
Het gaat om resten van vruchten die van oorsprong niet in Nederland voorkomen. Het meest opvallend zijn dadels, afkomstig uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Omdat dadelpalmen alleen gedijen in klimaten met lange, hete en droge zomers, moeten deze vruchten van ver zijn aangevoerd — waarschijnlijk in gedroogde vorm. Daarnaast zijn ook schubben van dennenappels, pijnboompitten en vijgen aangetroffen. Vijgen kunnen onder gunstige omstandigheden ook in koelere streken groeien, maar ze doen het veel beter in het Middellandse Zeegebied. Zo werden ze in Zuid-Frankrijk al sinds de ijzertijd gekweekt. In de Romeinse tijd waren dadels en vijgen geliefde zoetigheden. Suiker, zoals wij dat kennen, bestond nog niet. Wie iets zoets wilde eten, was vooral aangewezen op honing en gedroogd fruit.
De combinatie van dennenappels, dadels en vijgen is vaker aangetroffen in tempelcontexten. Dat deze resten verkoold zijn en samen met rookschaaltjes in één kuil lagen, maakt duidelijk dat het hier waarschijnlijk niet om afval gaat, maar om de resten van een offerhandeling. Deze kleine vondsten laten dus niet alleen zien hoe ver de handelsnetwerken reikten, maar geven ook een inkijkje in de rituelen die in het heiligdom plaatsvonden.
De komende tijd zullen specialisten deze resten verder onderzoeken. Misschien blijken ze verbonden te zijn aan een specifiek ritueel. Zeker is dat deze kleine vondsten nog meer verhalen te vertellen hebben — en dat we hier ongetwijfeld op terugkomen.
Provincie Gelderland RAAP Gemeente Zevenaar Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

01/05/2026

Een mooie aftrap van fase II van het onderzoek naar Herwen-Hemeling.

Een paar weken geleden vertelden wij dat de volgende fase van het onderzoek naar Heiligdom Herwen-Hemeling van start is gegaan. In deze fase gaan alle specialisten zoveel mogelijk samenwerken. Om dit zo goed mogelijk in goede banen te leiden, is het belangrijk dat de specialisten elkaar regelmatig spreken en kennis delen. Afgelopen dinsdag, 28 april, vond daarom het eerste specialistenoverleg plaats in Arnhem.
Tijdens het overleg is onder andere besproken binnen welke thema’s samenwerking mogelijk is. Dat wordt nog een hele puzzel. Zo kunnen bijvoorbeeld bijna alle specialisten, van materiaalspecialisten tot chemici en fysisch antropologen, een bijdrage leveren aan wat we te weten willen komen over religie en religieuze activiteiten binnen het heiligdom.
Het was een productief overleg! Er zijn veel ideeën uitgewisseld en de specialisten konden elkaar goed vinden. Wat ons betreft zijn dit soort bijeenkomsten daarom cruciaal om de onderlinge samenwerking te stimuleren.
Provincie Gelderland Gemeente Zevenaar RAAPRijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

24/04/2026

Ik ga naar een archeologische fotoshoot en neem mee.... Een tafelkleed, natuurlijk!

Afgelopen week kondigden wij de samenwerking aan met Shot of culture. Vandaag was de eerste opnamedag op het kantoor van RAAP in Zutphen en bij Aardewerk en Archeologie. Ter voorbereiding hebben we allerlei thema's bedacht die het verhaal van het heiligdom én van de archeologen achter de schermen vertellen. Bij de thema's zijn vervolgens door de verschillende betrokken specialisten zelf de meest aansprekende voorwerpen aangereikt.

De creatievelingen van Shot of Culture hebben hier vervolgens een eigen draai aan gegeven. We willen immers een begrijpelijk verhaal vertellen aan een breed publiek en dat kan het best door herkenbare voorbeelden te geven. Zo kwam dus het idee naar voren om niet alleen foto's te maken van het aardewerk, maar gewoon een tafel te dekken en op een ludieke manier te laten zien wat er in de Romeinse tijd op tafel stond. Leuk, toch? Over ongeveer een maand zullen de eerste resultaten te zien zijn.

Met dank aan Jip, Joep, Joy, Sem, Mette, Vick Hermsen, Wendy Hoek, Jisca de Bruin, Julie Van Kerckhove, René, Paul Franzen, Roan Boersma en Koen.

Provincie Gelderland,Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Gemeente Zevenaar.

15/04/2026

Dubbel feest!

We gaan starten met de tweede fase binnen het onderzoek naar Herwen-Hemeling én we mogen de samenwerking met Shot of Culture / Jip Heijmerink aankondigen.

Tweede fase? Door de complexiteit van het archeologisch onderzoek naar Herwen-Hemeling is het van belang dat het onderzoek in goede banen wordt geleid. Daarom hebben we de uitwerking in drie delen geknipt:

Fase 1: eerste analyse van de vondsten, waarbij álle vondsten zijn bekeken en alle grondmonsters zijn gezeefd, gewaardeerd en geanalyseerd. Fase 1 is inmiddels afgerond.
Fase 2: dieper onderzoek naar specifieke resten met meer laboratoriumwerk en samenwerking tussen verschillende specialisten.
Fase 3: schrijven van het boek over Herwen-Hemeling.

Nu fase 1 is afgerond weten we precies wat we gevonden hebben. Ook hebben alle specialisten zelf een plan bedacht om de resten beter te gaan bekijken tijdens de tweede fase. Hierbij worden de vondsten die voor het bredere verhaal extra interessant zijn, verder onderzocht. Daarnaast gaan we nu meer laboratoriumwerk uitvoeren, zoals onderzoek naar het residu in de kookpotten en onderzoek naar de herkomst van de dieren en mensen die we gevonden hebben. De verschillende specialisten gaan hun resultaten onderling vergelijken en intensief samenwerken.

Fase 2 wordt eigenlijk het spannendste gedeelte van het onderzoek, waarin we de kleine details van het heiligdom gaan ontrafelen. Om dit bij een breder publiek onder de aandacht te brengen gaan wij samenwerken met ‘Shot of Culture’. Een online platform dat kunst en cultuur toegankelijk maakt voor een jong publiek door middel van videocontent zoals vlogs, cultuurcolleges en tips. Hun missie is om zoveel mogelijk jonge mensen te enthousiasmeren voor kunst & cultuur omdat het ieders leven verrijkt maar nog niet iedereen bereikt.

Voor een eerste voorproefje: https://www.instagram.com/p/DXHtK8Al4bt/?igsh=MWJuNWpuM3FzZW1wdQ==

30/03/2026

𝗤𝗨𝗜𝗭𝗩𝗥𝗔𝗔𝗚 - Hoeveel stukjes bot zijn dit?

Johan van Gent, onze vakspecialist in dierlijk botmateriaal, heeft veel werk verzet. Een van deze werkzaamheden is het beoordelen van kleine stukken bot op soort en afkomst (bijvoorbeeld van welke diersoort een stuk bot afkomstig is, en om wat voor bot het gaat.)

Deze foto is afkomstig uit zogenoemde ‘zeefmonsters’. Emmers met grond waar veel (klein) vondstmateriaal, zoals bot en keramiek, tussen zit. Deze emmers worden vervolgens op een zeef geleegd en doorgespoeld met water, waardoor uiteindelijk alleen het vondstmateriaal op de zeef blijft liggen. Hierna worden alle verschillende materialen uit het monster bij elkaar gezocht, waaronder ook het botmateriaal op deze foto.

Durft iemand een inschatting te maken hoeveel van die stukjes dierlijk botmateriaal we op deze foto zien? Degene wiens antwoord het dichtst bij het daadwerkelijke aantal ligt, krijgt iets lekkers (het is bijna Pasen..) toegestuurd!

De uiterste reactiedatum is donderdag 2 april om 12:00 uur.

RAAP
Provincie Gelderland
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Gemeente Zevenaar

19/03/2026

Meet the team:
Mijn naam is Roan Boersma en ik werk sinds de zomer van 2024 als archeoloog bij RAAP. Helaas iets te laat om aan de befaamde opgraving van Herwen-Hemeling zelf mee te doen, maar nog ruim op tijd om het verdere onderzoek na de opgraving mee te maken.
Al voordat ik bij RAAP werkte hoorde ik de naam Herwen-Hemeling regelmatig doordat bekenden van mij aan dit project mee mochten doen. Het begon met verhalen over een mysterieus en complex onderzoek waarbij gaandeweg duidelijk werd dat men een groot(s) heiligdom aan het opgraven was. Oftewel; een droom voor iedere archeoloog.
Dit maakt het voor mij des te mooier om aan dit project mee te mogen werken. Binnen het onderzoek help ik mee met de organisatie en ben ik het nieuwe gezicht achter de sociale media en het verdere publieksbereik
Ik ben dus ook de nieuwe beheerder van deze pagina. Ik zal dus de komende tijd de voortgang van het onderzoek hier delen. Schroom dus niet om een bericht te sturen als je een vraag over Herwen-Hemeling hebt.
Tot snel!