Heiligdom Herwen-Hemeling

Heiligdom Herwen-Hemeling Volg hier het verhaal van de ontdekking van een bijzonder Romeins heiligdom te Herwen-Hemeling.

Een kijkje onder de vloer 👀Tijdens het onderzoek naar het Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling zijn op verschillende plekk...
09/09/2026

Een kijkje onder de vloer 👀
Tijdens het onderzoek naar het Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling zijn op verschillende plekken monsters genomen van de tempelvloeren. In het lab worden deze in hars gegoten tot een hard blok, waarvan flinterdunne doorsnedes worden gemaakt: zogeheten slijpplaten. Onder de microscoop geven die een uniek inkijkje in de opbouw van de vloeren en dus het gebruik van de gebouwen.
Dit micromorfologisch onderzoek laat details zien die anders onzichtbaar zijn. Zo zijn in de slijpplaten meerdere lemen vloeren, aslagen, houtskool en zelfs kleine takjes gevonden. Op één plek is de afdruk van een takje (zie foto 3) in de as nog zo goed bewaard gebleven dat archeologen weten dat hier lange tijd binnen vuren hebben gebrand. Was dat vuur buiten geweest, dan was zo'n detail waarschijnlijk allang verdwenen.
Ook zijn er kleine botfragmenten gevonden die op hoge temperatuur zijn verbrand. Aan de kleur van het bot kunnen onderzoekers zelfs afleiden hoe heet het vuur is geweest.
Zo vertellen deze minuscule sporen een verrassend groot verhaal over het gebruik van de tempels en de rituelen die hier bijna 2.000 jaar geleden plaatsvonden.
-

🏛️🔍 Onder je voeten kan zomaar een bijzondere geschiedenis verborgen liggen. Zoals bij het 2000 jaar oude Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Op basis van 83.000 vondsten, het landschap en de sporen die mensen die hier ooit kwamen hebben achtergelaten, reconstrueren archeologen het verhaal van deze plek. Ga met Shot of culture en Heiligdom Herwen-Hemeling mee terug in de tijd!

RAAP Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Gemeente Zevenaar Provincie Gelderland

26/08/2026

Wat deed dit mysterieuze bad midden in een Romeins heiligdom? 👀

In het Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling werd een mysterieus bassin opgegraven van meer dan twee meter diep, verborgen in een gebouw en bereikbaar via een trap. Maar waar diende het bassin voor? Een ritueel bad, een heilige bron? Wat denk jij?

-

🏛️🔍 Onder je voeten kan zomaar een bijzondere geschiedenis verborgen liggen. Zoals bij het 2000 jaar oude Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Op basis van 83.000 vondsten, het landschap en de sporen die mensen die hier ooit kwamen hebben achtergelaten, reconstrueren archeologen het verhaal van deze plek. Ga met Shot of culture en Heiligdom Herwen-Hemeling mee terug in de tijd!

RAAP Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Gemeente Zevenaar Provincie Gelderland

Meet the team: Radek Grabowski (RAAP) vertelt meer over zijn werk:“Binnen het project Herwen-Hemeling analyseer ik de bo...
24/08/2026

Meet the team: Radek Grabowski (RAAP) vertelt meer over zijn werk:

“Binnen het project Herwen-Hemeling analyseer ik de botanische macroresten. Denk hierbij aan plantenresten zoals granen, zaden, vruchten en bladeren. Dit omvat ook analyses van de houtskool uit brandhout dat binnen het tempelcomplex werd gebruikt. Een deel van het materiaal is zo sterk verbrand dat herkenning met het blote oog niet meer mogelijk is. Bovendien zitten deze kleine plantenresten soms nog vastgekoekt aan aardewerk. Hierom worden de plantenresten aanvullend onderzocht met een Scanning Electron Microscope (een zeer sterke microscoop) en chemische analyses. Dit gebeurt in samenwerking met specialisten van , de van York en en Archeologie.

De plantenresten uit Herwen-Hemeling zijn van verschillende plaatsen afkomstig. Sommige resten komen van planten die lokaal (rondom het tempelcomplex) groeiden, terwijl andere bewust door mensen zijn aangevoerd, bijvoorbeeld als voedseloffers of als brandmateriaal voor wierook. Door de houtsoort te achterhalen kunnen we bijvoorbeeld ook nagaan welke houtsoorten grotere hoeveelheden rook veroorzaakten of sterkere geuren verspreiden. Dit zijn zaken die bij het uitvoeren van rituelen belangrijk konden zijn. Vondsten van onder andere dadels, pijnboompitten en vijgen wijzen bovendien op import uit andere delen van de Romeinse wereld. De analyses geven inzicht in zowel het landschap rond het tempelcomplex als de rituelen die daar plaatsvonden.

Het botanisch materiaal uit Herwen-Hemeling is zeer divers van aard. Dit zorgt ervoor dat het en complex onderzoek is. Gelukkig is een sterk team van specialisten samengesteld dat de komende jaren belangrijke bijdragen aan deze thema’s zal leveren.”

RAAP Gemeente Zevenaar Provincie Gelderland Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Deze kleine, ogenschijnlijk onbelangrijke vondsten verbergen een goudmijn aan informatie. Daarom zijn ze voor archeologi...
21/08/2026

Deze kleine, ogenschijnlijk onbelangrijke vondsten verbergen een goudmijn aan informatie. Daarom zijn ze voor archeologische specialisten heel waardevol.

Dit is wat we tot nu toe weten over een aantal van die kleine resten die zijn gevonden in het Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Swipe! 👉

Aan het onderzoek naar het Romeinse heiligdom werken verschillende specialisten mee. Zij nemen onder andere deze kleine vondsten onder de loep. Grote zaden worden bijvoorbeeld onderzocht door een botanist, pollen door een palynoloog en houtskool door een houtskoolspecialist, of, heel chic gezegd: een anthracoloog.

Onder de microscoop kunnen zij bepalen van welke boom of plant de resten afkomstig zijn. In Herwen-Hemeling blijkt bijvoorbeeld dat veel verschillende houtsoorten als brandhout zijn gebruikt. Er zijn zelfs houtsoorten gevonden van bomen die niet in Nederland voorkwamen en dus speciaal hierheen moesten worden gebracht.

En er staat nog meer onderzoek op de planning: de allerkleinste vondsten uit Herwen-Hemeling worden binnenkort onderzocht met een zogeheten elektronenmicroscoop. Daarmee kunnen onderzoekers bijvoorbeeld fruit tot op celniveau bestuderen. Wie weet welke nieuwe inzichten dat nog gaat opleveren!

-
🏛️🔍 Onder je voeten kan zomaar een bijzondere geschiedenis verborgen liggen. Zoals bij het 2000 jaar oude Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Op basis van 83.000 vondsten, het landschap en de sporen die mensen die hier ooit kwamen hebben achtergelaten, reconstrueren archeologen het verhaal van deze plek. Ga met Shot of culture en Heiligdom Herwen-Hemeling mee terug in de tijd!

RAAP Provincie Gelderland Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Gemeente Zevenaar

Hoe identificeer je aan de hand van een paar snippers van letters op een steen, wat er op een Romeins altaar heeft gesta...
11/08/2026

Hoe identificeer je aan de hand van een paar snippers van letters op een steen, wat er op een Romeins altaar heeft gestaan? Dat begint met tekeningen van archeologisch tekenaar René Reijnen ↑

Hoe werkt het? In eerste instantie tekent de archeologisch tekenaar precies na wat hij ziet. Elke inkeping, vorm, letter of cijfer wordt overgenomen zónder te interpreteren: een volledig objectieve tekening dus.

Daarna volgt de interpretatie. Samen met zogeheten epigrafen wordt de tekening gebruikt om de tekst uit te schrijven en te achterhalen welke inscriptie oorspronkelijk op de steen heeft gestaan. Zij bekijken andere vergelijkbare vondsten uit die tijd, doen onderzoek naar bijvoorbeeld lokale goden of personen en hopen zo te achterhalen wie of wat er op de altaarsteen staat.

Soms maakt de archeologisch tekenaar ook een reconstructietekening. Dat gebeurt alleen als er genoeg van een object is teruggevonden om verantwoord aan te vullen. Los van de wetenschappelijke waarde zijn deze tekeningen ook gewoon prachtig om naar te kijken toch? 😍

-

🏛️🔍 Onder je voeten kan zomaar een bijzondere geschiedenis verborgen liggen. Zoals bij het 2000 jaar oude Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Op basis van 83.000 vondsten, het landschap en de sporen die mensen die hier ooit kwamen hebben achtergelaten, reconstrueren archeologen het verhaal van deze plek. Ga met Shot of culturenl en Heiligdom Herwen-Hemeling mee terug in de tijd!

RAAP Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Provincie Gelderland Gemeente Zevenaar

Wat vertellen oude munten ons over rituelen uit het verleden? 🪙Tussen de vondsten die werden gedaan in het heiligdom Her...
30/07/2026

Wat vertellen oude munten ons over rituelen uit het verleden? 🪙

Tussen de vondsten die werden gedaan in het heiligdom Herwen-Hemeling bevinden zich niet alleen aardewerk en andere objecten, maar ook Romeinse munten.

Op een tiental munten is een kras te zien door het keizerportret. Maar dan moet je wel goed kijken op de foto 🔍

Opvallend: deze krassen zijn pas ná het slaan van de munten aangebracht. Waren het rituele handelingen van bezoekers van het heiligdom? Of maakten priesters de munten bewust ‘onklaar’ voordat ze werden geofferd?

Vergelijkbare rituele beschadigingen zijn ook bij andere objecten te zien, zoals wapens en helmen die opzettelijk werden vernield. Maar dat bewaren we voor later 😉

Er is één munt die misschien wel de meeste vragen oproept. De Romeinse republikeinse munt op afbeelding 3 is namelijk ooit in het midden doorboord en lijkt later langs dat g*t te zijn doorgescheurd. Was hij ergens aan bevestigd? Of had de doorboring een rituele betekenis?

Soms leveren archeologische vondsten geen antwoorden op, maar juist nieuwe vragen.

Dat deze munten waarschijnlijk als offer zijn achtergelaten, leiden archeologen af uit de plekken waar ze zijn gevonden: sommigen zijn samen in een depositie aangetroffen, en anderen in een cluster rondom het bassin.

Zulke vondstcontexten geven belangrijke aanwijzingen over hoe deze plek in het verleden werd gebruikt.

Wat denk jij? Waarom zouden deze munten beschadigd worden achtergelaten?

-

🏛️🔍 Onder je voeten kan zomaar een bijzondere geschiedenis verborgen liggen. Zoals bij het 2000 jaar oude Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Op basis van 83.000 vondsten, het landschap en de sporen die mensen die hier ooit kwamen hebben achtergelaten, reconstrueren archeologen het verhaal van deze plek. Ga met Shot of culture en mee terug in de tijd!

RAAP Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Gemeente Zevenaar Provincie Gelderland

24/07/2026

Als je 83.000 vondsten uit de grond haalt, zoals gebeurd is bij de ontdekking van het heiligdom Herwen-Hemeling, wat gebeurt er daarna dan mee?

Alle objecten, groot en klein, moeten worden schoongemaakt, geregistreerd en opgeslagen. Daar weet depotbeheerder Wendy van RAAP alles van. Zij beheert in totaal een kwart miljoen (!) archeologische objecten.

Ze neemt je mee langs het proces en vertelt waarom een goed georganiseerd depot zo belangrijk is voor het onderzoek 🔎

-

🏛️🔍 Onder je voeten kan zomaar een bijzondere geschiedenis verborgen liggen. Zoals bij het 2000 jaar oude Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Op basis van 83.000 vondsten, het landschap en de sporen die mensen die hier ooit kwamen hebben achtergelaten, reconstrueren archeologen het verhaal van deze plek. Ga met Shot of culturenl en Heiligdom Herwen-Hemeling mee terug in de tijd!

In een heiligdom worden goden vereerd, dat is wel duidelijk. Maar welke goden stonden centraal in een Romeins heiligdom?...
15/07/2026

In een heiligdom worden goden vereerd, dat is wel duidelijk. Maar welke goden stonden centraal in een Romeins heiligdom? Elke plek had zo zijn eigen selectie aan belangrijke goden, er bestonden zelfs geheel lokale goden.

De ontdekking van Herwen-Hemeling, een Romeins heiligdom dat 2000 jaar geleden bestond in de huidige provincie Gelderland, geeft inzicht in welke goden in die regio vereerd werden. Maar wel goed om hier een kanttekening bij te plaatsen: alleen de áller-rijksten konden zich de altaren veroorloven die ons nu meer kunnen vertellen over de goden.

In totaal waren het zo’n 5 á 6 goden die vereerd werden in Herwen-Hemeling. Welke dat onder andere waren? Swipe!

-

🏛️🔍 Onder je voeten kan zomaar een bijzondere geschiedenis verborgen liggen. Zoals bij het 2000 jaar oude Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Op basis van 83.000 vondsten, het landschap en de sporen die mensen die hier ooit kwamen hebben achtergelaten, reconstrueren archeologen het verhaal van deze plek. Ga met Shot of culture en Heiligdom Herwen-Hemeling mee terug in de tijd!

Meet the team!Julie Van Kerckhove (Aardewerk & Archeologie), die als aardewerkspecialist het aardewerk van Herwen-Hemeli...
08/07/2026

Meet the team!
Julie Van Kerckhove (Aardewerk & Archeologie), die als aardewerkspecialist het aardewerk van Herwen-Hemeling onderzoekt, stelt zich voor:

“Als archeoloog gespecialiseerd in aardewerk probeer ik te ontdekken hoe mensen vroeger leefden. Dat doe ik door te kijken naar stukjes van Romeinse borden, kookpotten en voorraadvaten. Scherven blijven eeuwenlang goed bewaard in de grond. We vinden er vaak ontzettend veel van, omdat aardewerk destijds hét alledaagse gebruiksvoorwerp was. Vergelijk het met het plastic of glas van nu.

Bij Herwen-Hemeling zijn meer dan 32.000 scherven gevonden. Stuk voor stuk bekijken we waar de scherven vandaan komen, hoe oud ze zijn en waarvoor de potten, kommen of borden ooit zijn gebruikt. Soms kan één klein stukje al helpen om een groter verhaal te vertellen.
Met dit onderzoek willen we meer te weten komen over de mensen die het tempelterrein bezochten. Waren dat vooral soldaten, of kwamen er ook gezinnen, handelaren of andere bezoekers? En wat gebeurde er precies op die plek? We weten bijvoorbeeld dat er offermaaltijden plaatsvonden. Door het aardewerk te bestuderen, kunnen we ontdekken hoe zulke bijeenkomsten eruitzagen en of de voorwerpen misschien ook voor andere activiteiten werden gebruikt.

Omdat aardewerk vaak heel precies te dateren is, helpt het ons ook om de geschiedenis van het tempelterrein stap voor stap op te bouwen. Zo brengen duizenden losse scherven ons steeds dichter bij de mensen die hier ooit kwamen, aten, offerden en hun sporen achterlieten.”

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Gemeente Zevenaar RAAP Provincie Gelderland

Veel mensen denken dat je bij een archeologische opgraving volledige gebouwen terugvindt in de grond, maar vaak moet je ...
02/07/2026

Veel mensen denken dat je bij een archeologische opgraving volledige gebouwen terugvindt in de grond, maar vaak moet je het met veel minder doen dan dat.

Meestal vinden archeologen namelijk alleen verkleuringen in de grond. Maar hoe weet je dan hoe die gebouwen eruit hebben gezien? Gelukkig zijn daar allemaal manieren voor.

En heel soms... win je toch de jackpot en vind je iets tastbaars.

Zoals bij de ontdekking van het heiligdom Herwen-Hemeling, waar vrij intacte dakpannen (slide 3) werden aangetroffen. Velen zijn gemaakt door het Romeinse leger en laten stempels zien van verschillende legereenheden. Dat kan ons iets zeggen over de productieplaats. Waarschijnlijk is dit exemplaar bijvoorbeeld gemaakt in Nijmegen. De dakpannen lagen op de daken van de tempels binnen het heiligdom, al zijn er ook simpele houten plaatjes (slide 4, 5) gevonden die ook als dakbedekking werden gebruikt.

Het gekleurde pleisterwerk dat werd ontdekt (slide 1, 6) is ook een prachtig overblijfsel. Het laat zien hoe geavanceerd het vakmanschap was, met een techniek die afkomstig was uit Italië. Tegenwoordig is die afstand gemakkelijk te overbruggen, maar in die tijd lag Italië nog ver van Nederland.

-

🏛️🔍 Onder je voeten kan zomaar een bijzondere geschiedenis verborgen liggen. Zoals bij het 2000 jaar oude Romeinse heiligdom Herwen-Hemeling. Op basis van 83.000 vondsten, het landschap en de sporen die mensen die hier ooit kwamen hebben achtergelaten, reconstrueren archeologen het verhaal van deze plek. Ga met en mee terug in de tijd!

Adres

Zevenaar

Website

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Heiligdom Herwen-Hemeling nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.

Contact

Stuur een bericht naar Heiligdom Herwen-Hemeling:

Snelkoppelingen

Delen

Type