29/05/2026
# 🇳🇵 नेपाल बजेट आ.व. २०८३/८४ — सम्पूर्ण विस्तृत बुँदाहरू:
१.कुल बजेट **२१ खर्बभन्दा बढी रहेको छ।
🤖 २. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) र सूचना प्रविधि
#स्युचाटार, काठमाडौँमा नेपालको पहिलो 'सार्वभौम AI कम्प्युट सेन्टर'स्थापना गरिनेछ।
#सूचना प्रविधि क्षेत्रलाई राष्ट्रिय रणनीतिक उद्योग घोषणा गरिनेछ। सफ्टवेयर, डिजिटल सेवा, क्लाउड सेवा, साइबर सुरक्षा, हरित कम्प्युटिङ र AI निर्यात प्रवर्द्धन गरिनेछ।
#नेपाल टेलिकमको ३४ प्रतिशत सेयर पुसभित्र सर्वसाधारणलाई बिक्री गरिनेछ र त्यसबाट प्राप्त रकम प्रविधि हबको विकासमा लगाइनेछ।
💵 ३. आयकर तथा कर सुधार
#व्यक्तिगत न्यूनतम करयोग्य आय सीमा बढाएर १० लाख पुर्याइएको छ।
#भन्सार महसुलका श्रेणीहरू ११ बाट ७ मा घटाइएको छ। २७३ वस्तुमा भन्सार महसुल घटाइएको र ३६० वस्तुमा अन्तःशुल्क पूर्णरूपले हटाइएको छ।
#छरिएर रहेका सीमाना, प्रदूषण र पूर्वाधार करहरूलाई एकीकृत **'हरित कर प्रणाली'** मा समेटिनेछ।
#दोहोरो कर छूट सम्झौता थप देशहरूसँग विस्तार गरिनेछ। भ्याट र सबै करको स्वचालित र समयबद्ध फिर्ता प्रणाली लागू गरिनेछ। अन्डर-इनभ्वाइसिङ नियन्त्रण गरिनेछ।
🧾 ४. कर विवाद निरुपण र डिजिटल बिलिङ
#अदालतमा विचाराधीन कर विवादका लागि विशेष मेलमिलाप व्यवस्था ल्याइएको छ — मूलरकम १ प्रतिशत थप तिरेमा जरिवाना, ब्याज र ढिलाइ शुल्क माफ हुनेछ।
#अनिवार्य भ्याट बिल जारी गराउन प्रोत्साहित गरिनेछ।
🏛️ ५. सरकारी संरचना सुधार
#३१ सरकारी निकाय बन्द, ६ को एकीकरण र १८ को पुनर्संरचना गरिनेछ। यसले वार्षिक करिब २० अर्ब रुपैयाँ बचत हुने अनुमान छ।
#नेपाल वायुसेवा निगमलाई कम्पनी मोडेलमा रूपान्तरण गरिनेछ र रणनीतिक साझेदार खोजिनेछ।
#सार्वजनिक संस्थानहरूलाई विस्तारै सरकारी-निजी साझेदारी (PPP) मोडेल मा सञ्चालन गरिनेछ।
🏗️ ६. सडक, पुल र सहरी पूर्वाधार
#सडक तथा सहरी पूर्वाधारका लागि २ खर्ब ८६ अर्ब विनियोजन। १,००० किलोमिटर सडक कालोपत्रे र २०० पुल निर्माण गरिनेछ।
#पूर्व-पश्चिम राजमार्गका लागि ३७ अर्ब ४६ करोड विनियोजन गरिएको छ।
#भिजन काठमाडौँ २०४०'परियोजना अन्तर्गत अन्डरपास, ओभरपास, भूमिगत विद्युत तार र सार्वजनिक खुला क्षेत्रको विस्तार गरिनेछ।
#सडक, रेल, हवाई र जलमार्गलाई एकीकृत प्रणालीमा समेट्ने 'एकीकृत राष्ट्रिय मास्टर प्लान' तयार गरिनेछ। सबै स्थानीय तहलाई वर्षैभरि सडक पहुँच सुनिश्चित गरिनेछ।
🚂 ७. रेलमार्ग र हवाई
#बर्दिबासदेखि निजगढसम्म रेलमार्ग विस्तारगरिनेछ।
#गौतम बुद्ध र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा थप अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन्स भित्र्याउन कूटनीतिक पहल गरिनेछ। अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा ई-गेट प्रणाली स्थापना गरिनेछ।
⚡ ८. ऊर्जा र जलविद्युत
#प्रसारण लाइन र सबस्टेशनका लागि ७० अर्ब छुट्याइएको छ। #आगामी दशकमा ३०,००० मेगावाट विद्युत उत्पादनको लक्ष्य पूरा गर्न ऊर्जा, वन, जग्गा र वातावरणसम्बन्धी कानुन संशोधन गरी एकद्वार प्रणाली लागू गरिनेछ। हरित हाइड्रोजन, हरित अमोनिया र रासायनिक मलखादजस्ता रणनीतिक हरित उद्योगहरू प्रवर्द्धन गरिनेछन्।
#विद्युतीय सवारी साधनमा भन्सार महसुल 'पीक पावर' क्षमताको सट्टा अब मूल्यगत आधारमा लाग्नेछ।
🎓 ९. शिक्षा
#शिक्षा क्षेत्रमा २ खर्ब १८ अर्ब ३० करोडविनियोजन।
#माध्यमिक तहसम्म निःशुल्क शिक्षा सुनिश्चित गरिनेछ। #पाठ्यक्रम पुनरावलोकन, दिवा खाजा, पोशाक र पाठ्यपुस्तक सहजै वितरण गरिनेछ। **१०,००० सामुदायिक विद्यालयमा हाई-स्पीड इन्टरनेट, डिजिटल सामग्री र AI-आधारित सिकाइ प्रणाली विस्तार गरिनेछ।
#वैदेशिक रोजगारीमा रहेकालाई खुला विश्वविद्यालयमार्फत अध्ययन सुविधा दिइनेछ। उत्कृष्ट विदेशी विश्वविद्यालयलाई नेपालमा क्याम्पस सञ्चालन गर्न प्रोत्साहन गरिनेछ।
#दलित, अपाङ्गता भएका, सीमान्तकृत बालबालिकाका लागि छात्रवृत्ति सिधै बैंक खातामा पठाइनेछ। शिक्षक भर्ती, पदोन्नति र मूल्याङ्कन योग्यतामा आधारित बनाइनेछ।
🏥 १०. स्वास्थ्य
#स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रमका लागि १५ अर्ब विनियोजन। स्वास्थ्य बिमामा सुधार गरिनेछ।
#देशभर बेसिक स्वास्थ्य सेवाको 'न्यूनतम मापदण्ड' लागू गरिनेछ। स्थानीय तहमा सामुदायिक अस्पतालको पहुँच सुनिश्चित गरिनेछ। महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाको क्षमता, संख्या र सेवाको दायरा विस्तार गरिनेछ।
👴 ११. सामाजिक सुरक्षा
#सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमहरूका लागि १ खर्ब २० अर्ब विनियोजन। बाल पोषण भत्तामा वृद्धि गरिएको छ।
#महिला, बालबालिका, जेष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति र यौनिक अल्पसंख्यकको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक सशक्तीकरणलाई उच्च प्राथमिकता दिइनेछ। नेपाललाई सडक-बालबालिकामुक्त देश घोषणा गरिनेछ। सबै तीन तहका सरकारमा 'बाल-उत्तरदायी बजेट कोड'लागू गरिनेछ।
🌾 १२. कृषि
#कृषि यान्त्रिकीकरण, प्याकेज उत्पादन प्रणाली र विशेष उत्पादन क्षेत्र विकास गरिनेछ। बाँझो जमिन सदुपयोगका लागि भूमि बैंक प्रणाली मार्फत युवा, महिला र सीमान्त किसानलाई पहुँच दिइनेछ।
#कृषि उपजको भण्डारण, ब्रान्डिङ र बजार व्यवस्थापनमा सुधार गरिनेछ। जैविक मलखाद र बायो-फर्टिलाइजरमा अनुदान दिइनेछ। किसान दर्ता, परिचयपत्र र कृषि ऋण कार्डमार्फत सहुलियत कर्जा र प्रविधि उपलब्ध गराइनेछ। [
🌲 १३. वन र वातावरण
#नेपाल कार्बन प्राधिकरण'गठन गरिनेछ। REDD-plus कार्यक्रम विस्तार गरिनेछ। सामुदायिक वनलाई कार्बन क्रेडिटबाट प्रत्यक्ष लाभ दिइनेछ।
#वन आगलागी हाई-अलर्ट सेन्टर'स्थापना गरिनेछ। ड्रोन र उपग्रह प्रयोग गरी वन आगलागी र अतिक्रमणको रियल-टाइम अनुगमन गरिनेछ।
💧 १४. सिँचाइ र जल व्यवस्थापन
#तराईका सिँचाइ नपुगेका क्षेत्रमा भूमिगत जलस्रोत र पहाडका खेतिलायक भिरालो जमिनमा लिफ्ट प्रविधि मार्फत सिँचाइ सुनिश्चित गरिनेछ। ठूला सिँचाइ प्रणाली आधुनिकीकरण, मर्मत र पुनःस्थापना गरिनेछ।
#बहु-खतरा प्रारम्भिक चेतावनी प्रणाली सुदृढ गरिनेछ। स्वचालित जलवैज्ञानिक र मौसम स्टेशन विस्तार गरिनेछ।
🏭 १५. उद्योग, व्यापार र लगानी
#स्टार्टअप नेपाल पोर्टल' मार्फत एकै दिनमा कम्पनी दर्ता, कर छूट र बीउ पूँजी उपलब्ध गराइनेछ। 'महिला उद्यमशीलता विकास रणनीति' तयार गरिनेछ।
#विशेष आर्थिक क्षेत्र विस्तार र साझा पूर्वाधारसहित 'औद्योगिक ग्राम' स्थापना गरिनेछ।
#खनिज तथा खनन क्षेत्रलाई आर्थिक वृद्धिको आधारको रूपमा विकास गर्न नीतिगत, कानुनी र संस्थागत सुधार गरिनेछ।
📈 १६. पूँजी बजार र वित्तीय क्षेत्र
#सेयर कारोबारमा पूँजीगत लाभकर अब अन्तिम कर** मानिनेछ — थप कर तिर्नुनपर्ने।
#सेक्युरिटिज बोर्ड, नेप्से र क्लियरिङ प्रणाली पुनर्संरचना गरिनेछ। संस्थागत लगानीकर्ता, पेन्सन फन्ड, बिमा र गैरआवासीय नेपालीको सहभागिता विस्तार गरिनेछ।
#ऋण बजार, बन्ड बजार, पूर्वाधार बन्ड र जोखिम व्यवस्थापन उपकरण विकास गरिनेछ।
#सङ्कटग्रस्त सहकारी संस्थाका निक्षेपकर्ताका निक्षेप फिर्ता गर्न एकीकृत निक्षेप संरक्षण कोष स्थापना गरिनेछ।
👷 १७. श्रम र रोजगारी
#ज्याला ठगी, श्रम शोषण र श्रम सम्झौता उल्लंघनलाई आर्थिक अपराध मानिनेछ। लिखित सम्झौता, न्यूनतम ज्याला, बिमा र बैंकमार्फत तलब भुक्तानी अनिवार्य गरिनेछ।
#आ.व. २०८३/०८४ देखि २०९२/०९३ सम्म 'रोजगार प्रवर्धन दशक' घोषणा गरिनेछ। 'रिमोट वर्क नीति' को कानुनी ढाँचा बनाइनेछ। वैदेशिक रोजगारबाट फर्किएकाको सीप डिजिटल स्किल्स पासपोर्ट' मार्फत अभिलेखीकरण गरिनेछ।
#उच्च पारिश्रमिक मुलुकमा श्रमिक पठाउन श्रम कूटनीति सुदृढ गरिनेछ। रेमिट्यान्सलाई उत्पादनशील लगानीमा रूपान्तरण गर्न 'रेमिट्यान्स-इन्भेस्टमेन्ट म्याचिङ फन्ड' सञ्चालन गरिनेछ।
🧕 १८. महिला, बालबालिका र जेष्ठ नागरिक
#लैङ्गिक हिंसाप्रति शून्य सहनशीलताको नीति अपनाइनेछ। मानव बेचबिखनविरुद्ध ठोस कदम चालिनेछ। नेपाललाई सडक-बालबालिकामुक्त देश बनाइनेछ।
#अटिजम र न्युरोडाइभर्स बालबालिकाका लागि थेरापी सेवा, सहायक प्रविधि र विशेष प्रशिक्षित शिक्षकसहित समावेशी विद्यालय प्रणाली बनाइनेछ।
🏔️ १९. पर्यटन
#सुदूरपश्चिम प्रदेशमा **रारा, खप्तड, बडीमालिका, शैलेश्वरी, उग्रतारा र मालीकार्जुनलाई एकीकृत पर्यटन विकास परियोजना** अन्तर्गत जोड्ने योजना।
#'भिजिट नेपाल २०८५' को तयारीमा अन्तर्राष्ट्रिय प्रवर्धन गरिनेछ। 'देवभूमि नेपाल' राष्ट्रिय अभियान मार्फत नेपाललाई विश्व आध्यात्मिक पर्यटनको केन्द्र बनाइनेछ।
#पशुपतिनाथ, लुम्बिनी, जनकपुरधाम र मुक्तिनाथ क्षेत्रलाई तीर्थयात्रा कूटनीति मार्फत प्रवर्धन गरिनेछ। कम्तिमा १० नयाँ ट्रेकिङ रुट पहिचान र प्रवर्धन गरिनेछ। ५,०००भन्दा बढी नयाँ होमस्टे 'नेपाल होमस्टे' ब्रान्ड अन्तर्गत बुकिङ प्लेटफर्ममा जोडिनेछन्।
🌏 २०. विदेश नीति र कूटनीति
#परम्परागत कूटनीतिलाई आर्थिक कूटनीतिमा रूपान्तरण गरिनेछ। पर्यटन पूर्वाधार, ऊर्जा र IT क्षेत्रमा विदेशी लगानी प्रवर्धन गरिनेछ। विदेशमा रहेका नेपाली नागरिकका लागि परराष्ट्र मन्त्रालयमा २४/७ 'केन्द्रीय प्रतिक्रिया इकाइ' स्थापना गरिनेछ।
⚖️ २१. सुशासन र न्याय
#१०० बुँदे शासकीय सुधार एजेन्डा पूर्ण कार्यान्वयन गरिनेछ। भ्रष्टाचारप्रति शून्य सहनशीलता अपनाइनेछ।
#बजेट पास हुनुअघि आयोजनाको DPR, वातावरणीय स्वीकृति र जग्गा अधिग्रहण अनिवार्यरूपमा सम्पन्न गर्नुपर्ने व्यवस्था।
🏟️ २२. युवा र खेलकुद
#खेलकुदलाई **राष्ट्रिय एकता, स्वास्थ्य, पर्यटन र अर्थतन्त्र** सँग जोडिनेछ। विद्यालय तहबाटै **प्रतिभा पहिचान कार्यक्रम** सञ्चालन गरिनेछ। खेलाडीका लागि **सामाजिक सुरक्षा** सुनिश्चित गरिनेछ।
#सुदूरपश्चिमको फाप्ला क्रिकेट मैदान स्टाउन्नतर गर्ने। साथै १० सेत्रमा फुटबल स्टेडियम र ७ छेत्रमा क्रिक्रेट स्टेडियम बनाइने।
🏘️ २३. जग्गा, आवास र सहकारी
#भूमि सर्वेक्षण र राजस्व सेवा एकीकरण गरिनेछ। आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरी जग्गाको डिजिटल अभिलेख र आधुनिक म्यापिङलागू गरिनेछ।
#असुरक्षित क्षेत्र, भूमिहीन दलित, सुकुम्बासी र अव्यवस्थित बसोबासीका लागि दीर्घकालीन सुरक्षित आवास व्यवस्था गरिनेछ।
🔬 २४. खनिज तथा प्राकृतिक स्रोत
#ढुङ्गा, गिट्टी, बालुवा लगायत निर्माण सामग्रीको टिकाउ उपयोग, पारदर्शी आपूर्ति र अवैध उत्खनन नियन्त्रण गरिनेछ। [
समग्रमा बजेट आशालाग्दो र सबै क्षेत्रलाई समेटेको छ।