31/05/2025
Maxaa daahiyay soo-saarka shidaalka (batrool/gaas) ka Soomaaliya?
Shidaal baarista Soomaaliya waxay billaabatay horraanta 1950 yadii, mar kaaso dhulka jooloji-giisa la maab-gareeyay, baarista jiyo-fisikada (gravimetric, magnetic iyo seismic) la sameeyay. Waxaa jiray hawlo ka horreeyay ee la qabtay 1920-1945 kii oo ahayd baaris dhulka Soomaaliya sida u sammaysan yahay iyo baaris macdameed ee Ingiriiska iyo Talyaaniga sameeyeen. Shirkado Mareekan, Talyaani iyo Ingriis ayaa xiiso badan la soo galay baarista iyo qodidda shidaalka.
Shirkadihii ugu horreeyay waa kuwan liis kooda; ka shaqeeyay Somalia min 1950-1970 yadii horraan tooda:
1. Mobil Petroleum Company - Ameerikaan
2. Mobil Stratigraphic Wells - Ameerikaan
3. STANVAC Oil Company (Stanvac was a joint venture between Socony-Vacuum and Jersey Standard) - Ameerikaan
4. AGIP Petroleum - Talyaani
5. Elf Somalie - Faransiis
6. British Petroleum - Ingiriis
7. Sinclair Petroleum Company (Marathon, Amerada iyo Conoco) - Ameerikaan.
Dhanka Gobollada Waqooyi, dhulka Gubanka ah, waxaa baaris iyo qodid ka sammaysay, oo ugu horraysay Shirkadda Anglo-Persian Oil Company - 1920 kii. Dhab ahaan shirkaddaan waxay ahayd British Petroleum. Mar dambe waxay isu-beddeshay the Somaliland Oil Exploration Company (badan keed ay yeelatay Shell). Laga billaabo 1950-1960, isla shirkadda waxaa wada yeeshay BP-Shell. Shirkadda lagu magacaabi jiray Sinclair waxay ka koobnayd shirkadaha kala ah: Amerada, Continental iyo Ohio Oil Companies. Conoco iyadana waxay ka sammaysnayd isu-tagga shirkadaha Amerada iyo Continental iyo Ohio Oil companies, and also the Standard-Vacuum Oil Company.
Taariikhda goor tay ahayd 1970 yadii, shirkadaha xiisaha ay u qabaan inay shidaal ka baaraan Gobollada Waqooyi way yaraatay. Shaqada shidaalka ee shirkadda Gulf waxaa la wareegay Hammer Petroleum Company, saldhigiisu ahaa Houston, Texas. British Petroleum - BP waxay qodday ceelal stratigraphic ah oo gaagaaban: xeebaha Barbara iyo Gubanta: mid dherer kiisa yahay 771.15 m, saddex ceel kale, waxaa ay ka qodday Rogers Geophysical xeebaha Zaylac. Dheerer kooda wuxuu ahaa boqolaal mitir. BP-Shell waxay qodday ceel dherer kiisa ahaa 430 m. Ceelasha gaagaaban waxaa loogu talo galay inay dhulka lagu barto jooloji ahaan. Standard Vacuum Oil Company waxay qodday Dhagax Shabeel-1, Dhagax Shabeel-2 , Dhagax Shabeel-3, Las Dureh-1 iyo Biyo Dado-1, oo aan laga helin shidaal, balse muujiya oil show.
Dhinaca Gobolka Waqooyi Bari, iyo Dooxada Nogaaleed, Amerada Petroleum Company waxay ka qodday Las Anod-1 ku dhammaaday 1,800 m asagoo gaaray crystalline basement. Ceelal kale oo test wells ah ayaa laga qoday Las Anod, Buuraha Faro, Buran, Burhisso, iyo Yagoori. 1982 Shirkadda Shell waxay qodday ceel - Las Qorey-1 badda iyo ceelashii badneed ee laga qoday Dooxada: Nogal-1, Kalis-1, Yaguri-1, Burhisso-1 and Las. Anod-1.
Shaqada shidaalka waxay u wareegtay Koofurta. Ceelashii ugu horreeyay ayaa Shirkadda AGIP ka qodday Dooxada Dharoor: Sagaleh-1, Hurdiyo-1, Cotton-1 iyo Darin-1, min 1956 illaa 1961. Waxba lagma helin Dooxada Dharoor. AGIP goor dambe waxay qodday ceelka Garacad Mare-1 (badda dhexdeed). Shirkaddii Africa Oil iyo Range Resources waxay isla Dharoor ka qodeen 2 Ceel: Shabeel-1 iyo Shabeel North-1, oo labaduba shidaal laga waayay 2012-2013.
Gulf Oil Company waxay ka shaqeeyeen Koofurta Wabi Jubba iyo Xuduuda Kenya inta u dhexayso. Waxay qodday ceelasha Lag Dhera-1 iyo Lag Bissiq-1. Shell waxay qodday ceelka Faafaxdhuun.
1980 meeyadii Shirkadaha shidaalka waxay ku soo qamaameen Waqooyiga Soomaalia: Puntland iyo Somaliland, ka dib markii shidaal laga helay Yemen oo aagga Waqooyiga ay wadaagan taariikh joolojiyeed iyo istraatigaraafi. Shirkadahaan waxay la galeen Soomaaliya heshiisyo 'concession' ah. Waxaa ka mid ahaa Shirkadda Chevron, Amoco, Conoco iyo Phillips iyo ENI.
Gobollada Dhexe waxaa shaqo ka billaabay Mobil Oil - 1962-1964. Ka dib markuu baaray, ayaa uu qoday Ceelasha Stratigraphic ah ee Dusa Mareb-1 and Dusa Mareb-2, oo dherer kooda gaaray 2068 m. sannad kii 1962. Waxay gaareen, oo ceelka ku af-reebtay markuu dhaafay Cretaceous ka, Jurassikada. Waxaa soo xigay shaqadii 2 dii ceel laga qabtay 1963, oo lagu qoday Galkayo-1, iyo Galkayo-2 iyo Idole-1 iyo Bulo Burte-1.
Waxaa kale Gobollada Dhexe ka shaqaysay Shirkadda Sinclair, oo qodday Maray Asha-1 (Xarardheere ag tiisa), Gira-1 (Wisil ) iyo Hobyo-1. Waxaa kale, 1980 kii la qoday Maregh-1 (badda dhexdeeda) iyo El Cabobe-1.
Dhulka ugu badnaa ee si wanaagsan loo baaray, ceelal badan laga qoday waa dhulkaan min Baraawe illaa Warsheikh. Mudun-1, Dhobey-1, Dhobey 2, Dhobey-3, Marka-1, Qoryolei-1, Qoryolei-2, Afgoye-1, Afgoye-2, Afgoye-3, Dudumai-1 iyo Warsheikh-1. Ceelashaan dhammaan tood, waxaa qodday Sinclair. Sinclair waxaa kale ay ka qodday Jammaame-1, Oddo Alimo-1, iyo 2 labo ceel kale ee aagga Badhaadhe/Burgabo.
Gunaanad: Waxaa la sameeyay baaris saysmika ah, jiyofisikaal ah iyo ceelal badan la qoday - dhammaan shidaal laga waayay. Badan kood waa barriga. Sidaas awgeed, 2014 waxaa baaris lagu billaabay badda koofur-bari min Garacad koofur teeda illaa Raas Kaambooni. Badda qaab casri ah ayaa looga baaray shidaal: 2-D saysmika, oo muujisay qiyaas 30 bilyan oo fuusta shidaal ah. Laakiin waa qiyaas. Ka dib 3 xirmooyin oo Shirkadda Turkiga ee TPAO ka sammaysay 3-D Saymika ah, aya rajo wanaagsan muujinaya hadda. Laakiin shidaal waxaa lagu dhawaaqaa in la helay haddii ceelal la qodo, uu shidaal kana ka soo burqado. Intii taas laga gaarayo, soo duceeya Soomaaliyay!
Maxaa daahiyay:
1. Hal basin la ma fookas garaynin. Marba meel ayaa shaqo laga waday.
2. Ceelal badan ayaan gaarin hadafyada loo baahnaa in la gaaro. Micnaheed ceelasha way gaagaabnaayeen.
3. Ceelal badan ayaa laga qoday meel qalad ah.
4. Waddanka wuxuu noqday 1969 mid hantiwadaag ah oo shuuciyadda u xaglin jiray. Shirkadaha shidaalka waa Reer Galbeed. Way ka carareen.
5. Waddanka in badan ayuu galay xasilooni darro, lagu ma aamini karin maalgelin aad u weyn.
6. 40 kii sano ugu dambaysay, amniga waa liitay.