07/12/2021
สาเหตุของกระดาษราคาดิ่งเหว
เรื่องนี้อาจเป็นเรื่องเล็กๆ สำหรับคนทั่วไป แต่เป็นเรื่องใหญ่พอสมควรสำหรับวงการค้าของเก่า
คืองี้ ถ้าใครเอากระดาษลังน้ำตาลไปขายที่ร้านของเก่าเมื่อเดือนตุลาคมที่ผ่านมา อาจจะได้ราคาเฉียดๆ กิโลกรัมละ 10 บาท เพราะราคาหน้าโรงงานในตอนนั้นสูงถึงเกือบ 12 บาทต่อกิโลกรัม ซึ่งถือเป็นราคาสูงที่สุดในประวัติศาสตร์เลย
แต่ถ้าคุณถือกระดาษกล่องปริมาณเดียวกันไปขาย ณ วันนี้ คุณจะได้กลับมาแค่กิโลกรัมละ 3-4 บาท หรือลดลงมามากกว่า 50 % ในระยะเวลาไม่ถึงสองเดือน และไม่ใช่เพียงเท่านั้น ราคาถ้านับวันนี้ กับเมื่อวานซืน ก็อาจจะต่างกันเกือบ 1 บาท ซึ่งเทียบแล้วก็ประมาณ 20% ในสองวัน และย้ำว่านี่ไม่ใช่ราคาบิตคอยน์ แต่เป็นราคาเศษกระดาษเป็นกิโลๆ ที่จับต้องได้ จะซื้อจะขายต้องเอาไปชั่งกิโลกันจริงๆ
หากจะพูดถึงที่มาที่ไปของราคากระดาษที่โลดโผนเป็นเรือไวกิ้งอย่างนี้ ต้องย้อนไปถึงช่วงก่อนโควิด ถ้าจำกันได้ตอนนั้นมีการเรียกร้องเรื่องราคาเศษกระดาษตกต่ำแบบต่ำสุดประวัติศาสตร์ คือกิโลกรัมละ 2 บาท หน้าโรงงาน เรียกว่า ราคาซาเล้งเมินก็ได้ เพราะไปขายหน้าร้านของเก่าได้ประมาณ 30 สตางค์ต่อกิโล คือยกให้ฟรีๆ ตอนนั้นซาเล้งยังด่าอ่ะ ภาระสุดๆ
พอหลังจากประท้วง ก็มีการตกลงกับโรงงานต่างๆ ราคาก็นิ่งๆ ทรงๆ มาสักระยะจนเจอ โควิดเข้าไป หลายคนมาถามว่าโควิดกระทบอะไรอาชีพนี้บ้าง บอกเลยว่า ราคาพุ่งจ้าาา เพราะเกิดภาวะ supply ขาดแคลนอย่างหนัก การนำเข้าชะงัก โดยเฉพาะเศษกระดาษที่ต้องอาศัยตู้คอนเทนเนอร์ในการขนส่ง แต่ตู้ขาดแคลนทำให้ถูกนำไปใส่สินค้าอย่างอื่นมากกว่า
เมื่อนำเข้าไม่ได้ โรงงานทั้งหลายก็เลยมาแย้งซื้อในประเทศ ราคาเลยมีแต่ขึ้นๆๆๆ จนราคาไปถึงจุดสูงสุด รวมถึงขยะประเภทอื่นด้วย เช่น เศษเหล็ก โลหะ จะเว้นก็แต่พลาสติกที่ราคาเท่าๆ เดิมเพราะราคาน้ำมันดิบกดดันอยู่
(อาจจะคิดว่าราคาพุ่งอย่างนี้กำไรบานเลยใช่ไหม บอกเลยว่ากำไรลดลงจ้า งงใช่ไหม ว่าทำไม คือ พอราคาขายขึ้น ราคาซื้อก็ต้องขึ้นตาม แต่ช่องว่างกำไรจะเท่าเดิมเสมอ ทำให้เมื่อคิดเป็น % แล้ว กำไรในช่วงราคาสูงจะลดลง ยกเว้นแต่ ซาเล้งที่ต้นทุนซื้อเท่าๆ เดิม หรือ ประชาชนคนแยกขยะที่จะได้เงินมากขึ้น ทำให้การที่ราคาเศษขยะขึ้นทำให้การรีไซเคิลมีประสิทธิภาพมากขึ้นด้วย)
แต่แล้วพอสถานการณ์โควิดกลับมาดี หลายประเทศเริ่มเปิดเมือง supply ต่างๆ กลับมาอีกครั้ง โรงงานจึงระดมสั่งสินค้าจากต่างประเทศเข้ามา และสั่งเข้ามามาเป็นประวัติการณ์
ปี 2018 มีการนำเข้าเศษกระดาษทั้งปี 1.39 ล้านตัน
ปี 2019 นำเข้าทั้งปี 1.77 ล้านตัน
ปี 2020 นำเข้าทั้งปี 1.6 ล้านตัน
แต่ในปี 2021 เพียง 10 เดือน นำเข้าไปแล้ว 2.3 ล้านตัน
เมื่อมีสินค้าจากต่างประเทศมาทดแทน ในขณะที่กำลังการผลิตเท่าเดิม โรงงานจึงใช้การลงราคาในประเทศเพื่อกดดันไม่ให้ของเข้าโรงงาน เพราะสต๊อกสินค้าล้น แต่ขยะมันเป็นสินค้าที่ห้ามการเกิดไม่ได้ไง
ซาเล้งไปเก็บเศษกระดาษมาก็ต้องขายเพื่อเลี้ยงชีพ
ร้านรับซื้อของเก่าซื้อของมาก็ต้องรีบขายเพื่อหมุนเงิน
พอเริ่มห้ามของเข้าไม่ได้ โรงงานก็ใช้การปิดโรงงาน งดรับซื้อแทน
ธุรกิจรีไซเคิลอาจเป็นธุรกิจที่คล้ายๆ กับผลิตผลทางการเกษตร คือ ผู้กำหนดราคาไม่ใช่ผู้ขาย แต่เป็นผู้ซื้อ โรงงานมีอำนาจในการปรับราคา ตัดน้ำหนัก ตีกลับ งดซื้อ ฯลฯ การลงราคาของโรงงานในช่วงที่ตลาดเป็นของผู้ซื้อนี้ จึงเป็นการลงราคาแบบไม่แคร์อะไร หลายโรงงานลงราคาวันละสองรอบด้วยซ้ำ
แต่กว่าที่สินค้าจากจากซาเล้งจะไปถึงโรงงานได้ จะต้องใช้เวลาอย่างต่ำๆ 2 วัน เพราะจะต้องมีการรวบรวม-อัด-จัดส่ง ดังนั้นการซื้อเศษกระดาษทุกกิโลของร้านของเก่าในช่วงนี้จึงขาดทุนตลอดเวลา เพราะไม่มีทางขายทัน โดยเฉพาะในจังหวัดที่อยู่ห่างไกลจากโรงงานรีไซเคิล
และนี่เป็นผลกระทบที่ชัดเจนจากการที่เปิดเสรีในการนำเข้าเศษขยะจากต่างประเทศ ที่วันดีคืนดี ขยะในประเทศก็จะถูกเท
เอาจริงตอนที่ซาเล้งประท้วงเรื่องราคากระดาษเมื่อสองปีที่แล้ว ลุงไม่ค่อยพอใจผลลัพธ์เลย เพราะเป็นการขายผ้าเอาหน้ารอด คือใช้การเจรจาตกลงกันเอง แต่ไม่ได้แก้ไปจนถึงกลไกที่ควรจะเป็น สำหรับลุง ปัญหาเรื่องขยะนำเข้าขยะ จะต้องใช้หลักการที่ว่า 'ขยะในประเทศต้องมาก่อน' การหยุดรับซื้อในประเทศ การลงราคาแรงๆ เพื่อไม่เอาของ การหลีกทางให้ขยะนอก ต้องทำไม่ได้ ไม่เช่นนั้นเหตุการณ์ก็จะเป็นแบบนี้อีกเรื่อยๆ
