01/10/2026
[SỔ TAY KẾ TOÁN 19]
⛔ SẾP BẢO GHI TĂNG TÀI SẢN 1 TỶ? NGUYÊN TẮC GIÁ GỐC NÓI "KHÔNG"
Doanh nghiệp mua một tài sản với giá 1 tỷ đồng. Vài năm sau, tài sản tương tự trên thị trường đã lên 2 tỷ. Sếp gọi kế toán vào: "Em ghi tăng giá trị tài sản thêm 1 tỷ, ghi luôn lợi nhuận cho công ty đẹp số nhé!"
Nghe có vẻ hợp lý, vì tài sản thật sự đáng giá hơn. Nhưng câu trả lời là: kế toán không được tự ý ghi tăng. Lý do nằm ở một trong những nguyên tắc nền tảng nhất của kế toán: nguyên tắc giá gốc.
TRƯỚC HẾT, PHÂN BIỆT 4 KHÁI NIỆM HAY BỊ NHẦM
🔹 Giá gốc: giá trị được ghi nhận ban đầu của tài sản, tức là toàn bộ số tiền doanh nghiệp thực sự bỏ ra để có tài sản đó và đưa nó vào trạng thái sẵn sàng sử dụng.
🔹 Nguyên giá: cách gọi giá gốc của tài sản cố định (TSCĐ).
🔹 Giá trị còn lại: nguyên giá trừ đi phần hao mòn lũy kế đã trích qua các kỳ.
🔹 Giá thị trường: mức giá mua bán tài sản tương tự tại một thời điểm, luôn thay đổi.
Nắm rõ 4 khái niệm này rồi, mình đi sâu vào từng phần.
1. Giá gốc gồm những gì?
Giá gốc không chỉ là con số trên hoá đơn. Theo Luật Kế toán 2015, giá gốc gồm chi phí mua, bốc xếp, vận chuyển, lắp ráp, chế biến và các chi phí liên quan trực tiếp khác cho đến khi tài sản sẵn sàng sử dụng. Các khoản thuế không được hoàn lại cũng được tính vào.
Ví dụ: Doanh nghiệp mua một máy móc giá 500 triệu, chi phí vận chuyển 20 triệu, chi phí lắp đặt chạy thử 30 triệu.
➜ Nguyên giá = 500 + 20 + 30 = 550 triệu đồng.
Lưu ý: thuế GTGT đầu vào được khấu trừ thì không tính vào nguyên giá, vì doanh nghiệp được hoàn lại khoản này qua việc khấu trừ.
2. Vì sao giá thị trường tăng mà sổ sách vẫn "đứng yên"?
Giá gốc là con số có căn cứ: hoá đơn, hợp đồng, chứng từ thanh toán. Ai kiểm tra cũng đối chiếu được.
Giá thị trường thì khác. Hôm nay báo giá 2 tỷ, tháng sau có thể 1,8 tỷ, và mỗi bên định giá có thể ra một con số khác nhau.
Quan trọng hơn: khi chưa bán tài sản, doanh nghiệp chưa thu thêm đồng nào. Phần tăng giá chỉ là lãi "trên giấy". Nếu ai cũng được tự ghi tăng theo giá thị trường, báo cáo tài chính có thể bị thổi phồng lợi nhuận theo ý muốn chủ quan, và người đọc báo cáo (ngân hàng, cơ quan thuế, nhà đầu tư) sẽ không còn tin vào con số đó nữa.
Luật Kế toán 2015 có cho phép ghi nhận theo giá trị hợp lý, nhưng chỉ với một số loại tài sản có giá biến động thường xuyên, xác định lại được một cách đáng tin cậy, và theo quy định cụ thể của Bộ Tài chính. Đó không phải là quyền doanh nghiệp tự chọn để "làm đẹp" số liệu.
3. Ghi theo giá gốc có nghĩa là tài sản mãi nằm im ở con số ban đầu?
Không. Giá trị trên sổ sách vẫn thay đổi, nhưng phải theo quy định:
▪️ Khấu hao: giá trị còn lại giảm dần qua từng kỳ.
Ví dụ: máy 550 triệu, khấu hao đường thẳng 10 năm ➜ mỗi năm trích 55 triệu. Sau 3 năm, giá trị còn lại = 550 – 165 = 385 triệu.
▪️ Nguyên giá TSCĐ chỉ được thay đổi trong một số trường hợp luật định (khoản 4 Điều 4 Thông tư 45/2013/TT-BTC):
– Đánh giá lại theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
– Tổ chức lại, chuyển đổi sở hữu, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp (chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, cổ phần hoá...);
– Dùng tài sản để góp vốn, đầu tư ra ngoài doanh nghiệp;
– Đầu tư nâng cấp TSCĐ;
– Tháo dỡ một hay một số bộ phận của TSCĐ.
"Giá thị trường tăng" không nằm trong danh sách này.
4. Giá gốc đi cùng nguyên tắc thận trọng: tăng thì không ghi, giảm thì phải xem xét
Đây là điểm thú vị nhất. Luật Kế toán yêu cầu đơn vị kế toán đánh giá tài sản một cách thận trọng, không làm sai lệch kết quả kinh doanh. Vì vậy cách xử lý tăng và giảm không đối xứng:
📈 Giá tăng: không tự ý ghi tăng tài sản, để tránh khai khống lợi nhuận.
📉 Giá giảm: phải xem xét trích lập dự phòng, để không trình bày tài sản cao hơn giá trị thực tế có thể thu hồi.
Ví dụ với hàng tồn kho: lô hàng có giá gốc 200 triệu, nhưng do lỗi mốt, ước tính chỉ bán được 160 triệu, chi phí bán hàng ước tính 10 triệu.
➜ Giá trị thuần có thể thực hiện được = 160 – 10 = 150 triệu.
➜ Thấp hơn giá gốc 50 triệu ➜ doanh nghiệp cần xem xét trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho 50 triệu.
Nói đơn giản: kế toán được thiết kế để "lo xa". Lãi chưa chắc chắn thì chưa ghi, lỗ có bằng chứng thì phải phản ánh.
⚠️ NHỮNG ĐIỂM DỄ NHẦM
– Chi phí sửa chữa TSCĐ không được tính tăng nguyên giá, mà hạch toán vào chi phí trong kỳ hoặc phân bổ dần. Chỉ chi phí nâng cấp mới được tính tăng nguyên giá.
– Dự phòng giảm giá là cách xử lý dành cho những đối tượng được pháp luật quy định (như hàng tồn kho), không phải cách xử lý chung cho mọi loại tài sản.
– Kể cả trong trường hợp được đánh giá lại (như góp vốn), giá trị đánh giá lại phải có căn cứ, biên bản rõ ràng, không phải kế toán tự đưa ra con số.
VẬY KẾ TOÁN NÊN TRẢ LỜI THẾ NÀO?
Thay vì chỉ nói "không được", kế toán có thể giải thích: phần tăng giá chỉ được ghi nhận khi doanh nghiệp thực sự bán tài sản (khi đó chênh lệch sẽ phản ánh vào kết quả thanh lý, nhượng bán), hoặc khi rơi vào đúng các trường hợp pháp luật cho phép đánh giá lại. Ghi tăng tuỳ ý sẽ làm BCTC sai lệch và đẩy rủi ro pháp lý về chính doanh nghiệp.
📝 NHỚ NHANH
Giá gốc = Giá mua + Thuế không hoàn lại + Chi phí trực tiếp đưa tài sản vào sử dụng
Giá trị còn lại = Nguyên giá – Hao mòn lũy kế
Giá tăng ➜ không tự ghi thêm
Giá giảm ➜ phải xem xét trích lập dự phòng
Hiểu nguyên tắc rồi, câu hỏi tiếp theo là: nếu được giao cả bộ chứng từ một tháng, bạn đã tự tin xác định nguyên giá, hạch toán, khoá sổ và lên BCTC chưa?
Khoá KTTH THỰC HÀNH CƠ BẢN của SFP được thiết kế cho đúng câu hỏi đó: thực hành 100% trên số liệu thật, dùng phần mềm MISA, đi từ chứng từ đến BCTC và kê khai thuế. Phù hợp với sinh viên chuẩn bị đi làm, người đang làm kế toán muốn hệ thống lại kiến thức, hoặc người muốn chuyển ngành.
👉 Nhắn tin cho SFP để được tư vấn lộ trình phù hợp với định hướng của bạn. Và đừng quên lưu lại Sổ tay kế toán #19 và theo dõi SFP để không bỏ lỡ các số tiếp theo trong series kiến thức kế toán - thuế nhé!
______
SFP Accounting | Đào tạo & Dịch vụ Kế toán - Thuế
Nâng cao chuyên môn. Ứng dụng công nghệ. Phát triển bền vững.
- Dịch vụ kế toán - thuế - báo cáo tài chính
- Thành lập doanh nghiệp & tư vấn quản trị tài chính, quản trị chi phí cho chủ DN vừa và nhỏ
- Đào tạo kế toán thực hành từ cơ bản đến nâng cao
- Ứng dụng Excel, Power Query, Power BI & AI trong công việc kế toán
- Đào tạo quản trị dòng tiền & cập nhật chính sách thuế cho doanh nghiệp
📍 Số 46 phố Chính Trung, Trâu Quỳ, Gia Lâm, Hà Nội.
☎ Hotline: 0965 980 896
![[SỔ TAY KẾ TOÁN 19] ⛔ SẾP BẢO GHI TĂNG TÀI SẢN 1 TỶ? NGUYÊN TẮC GIÁ GỐC NÓI "KHÔNG"Doanh nghiệp mua một tài sản với giá ...](https://img3.businesses10.com/099/192/122168073920991928.jpg)
![[SỔ TAY KẾ TOÁN 18] – NGUYÊN TẮC CƠ SỞ DỒN TÍCHTẠI SAO CHƯA THU ĐƯỢC ĐỒNG NÀO MÀ KẾ TOÁN ĐÃ GHI DOANH THU?Cuối tháng 9, ...](https://img5.businesses10.com/899/192/122167610798991928.jpg)
