18/10/2026
[Thông tư 50: Khi bài toán thanh khoản định hình lại cuộc đua huy động vốn và biên lãi ngân hàng]
----------------------------------------------------------------
Ngày 30/09/2026 đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong khuôn khổ quản trị an toàn hoạt động ngân hàng khi Thông tư 50 được ban hành, đưa vào áp dụng những chuẩn mực thanh khoản mới, bao gồm tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR), tỷ lệ bảo đảm khả năng thanh khoản trong 30 ngày căng thẳng (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR).
Theo lộ trình chuyển tiếp, các tỷ lệ an toàn hiện hành tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN tiếp tục được áp dụng đến ngày 01/10/2028, trừ trường hợp ngân hàng lựa chọn triển khai sớm khuôn khổ mới và đáp ứng các điều kiện tương ứng. Tuy nhiên, việc chuyển đổi sớm không đơn thuần là thay thế một bộ chỉ tiêu bằng một bộ chỉ tiêu khác. Đằng sau đó là sự thay đổi căn bản trong cách nhìn nhận chất lượng nguồn vốn, khả năng chuyển đổi tài sản thành thanh khoản và mức độ bền vững của cấu trúc bảng cân đối. Đặc biệt, khi những biện pháp tối ưu LDR vốn quen thuộc dưới Thông tư 22 dần mất đi hiệu quả, các ngân hàng sẽ phải đối diện với một bài toán khó hơn: làm thế nào duy trì tăng trưởng tín dụng, đáp ứng các yêu cầu thanh khoản mới và bảo vệ biên lãi ròng (NIM) trong bối cảnh chi phí vốn ngày càng đắt đỏ?
1. LDR mới: Khi những giải pháp cân đối thanh khoản truyền thống dần mất tác dụng
Thay vì ghi nhận toàn bộ số dư các khoản mục liên ngân hàng như trước đây, khuôn khổ mới chỉ tính phần chênh lệch dương giữa tiền gửi, cấp tín dụng với các khoản tiền gửi và cho vay tại tổ chức tín dụng khác. Cách tiếp cận này thu hẹp đáng kể khả năng cải thiện tỷ lệ LDR thông qua việc gia tăng quy mô giao dịch trên thị trường liên ngân hàng mà không làm thay đổi thực chất năng lực huy động vốn. Bên cạnh đó, trái phiếu do tổ chức tín dụng phát hành không còn được tính vào tổng tiền gửi khi xác định LDR, ngoại trừ những công cụ đủ điều kiện bổ sung vốn cấp 2. Điều này khiến một kênh huy động vốn từng hỗ trợ đáng kể cho việc quản lý tỷ lệ LDR trở nên kém hiệu quả hơn.
Hệ quả là cuộc cạnh tranh huy động vốn trên thị trường 1 nhiều khả năng sẽ tiếp tục gay gắt. Những ngân hàng đang chịu áp lực LDR có thể phải đẩy mạnh huy động tiền gửi dân cư và tổ chức kinh tế, chấp nhận mức lãi suất cao hơn để duy trì khả năng tăng trưởng tài sản sinh lãi. Trong một hệ thống mà nhu cầu tín dụng vẫn lớn, sự cạnh tranh này có nguy cơ đẩy mặt bằng lãi suất huy động lên một trạng thái cân bằng mới, cao hơn so với trước đây.
Một lựa chọn khác là phát hành trái phiếu đủ điều kiện tính vào vốn cấp 2. Giải pháp này mang lại nhiều lợi ích đồng thời: bổ sung vốn tự có, cải thiện hệ số an toàn vốn và hỗ trợ cấu trúc nguồn vốn trung, dài hạn. Tuy nhiên, lợi ích về mặt an toàn bảng cân đối phải được đánh đổi bằng chi phí vốn cao hơn, qua đó tiếp tục gây áp lực lên NIM. Đáng chú ý, đối với những ngân hàng đã duy trì được tỷ lệ an toàn vốn và cơ cấu kỳ hạn nguồn vốn ở mức tương đối tốt, việc phát hành thêm trái phiếu vốn cấp 2 chỉ nhằm cải thiện LDR có thể trở thành một quyết định kinh tế không dễ dàng. Chi phí huy động tăng thêm có thể lớn hơn lợi ích cận biên mà công cụ này mang lại.
Trong bối cảnh đó, vay vốn từ thị trường quốc tế (offshore funding) có thể trở thành một lựa chọn đáng cân nhắc. Khi chi phí hoán đổi ngoại tệ tại các kỳ hạn 3–6 tháng tương đối ổn định và ở mức dưới 3% ở thời điểm hiện tại, nguồn vốn offshore có thể tạo ra lợi thế nhất định so với huy động VND trong nước, tùy thuộc vào chi phí vay ngoại tệ, cơ sở hoán đổi và các yêu cầu quản lý liên quan. Dẫu vậy, offshore funding không phải giải pháp có thể triển khai tức thời. Quy trình thiết lập hạn mức, đàm phán với đối tác, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và thực hiện các giao dịch phòng ngừa rủi ro ngoại hối đều cần thời gian. Chưa kể, khả năng sử dụng nguồn vốn này để cải thiện các tỷ lệ an toàn còn phụ thuộc vào kỳ hạn, cấu trúc giao dịch và cách phân loại theo quy định.
Khi nhu cầu huy động không chỉ phục vụ tăng trưởng tín dụng mà còn phải đáp ứng những yêu cầu thanh khoản khắt khe hơn, sẽ khó kỳ vọng lãi suất tiền gửi giảm đáng kể chỉ nhờ các mệnh lệnh điều hành mang tính hành chính, nếu những mất cân đối về cung và cầu vốn chưa được giải quyết.
2. LCR: Nhu cầu tài sản thanh khoản chất lượng cao và áp lực mới lên NIM
Nếu LDR phản ánh mối quan hệ giữa tín dụng và tiền gửi, thì LCR đặt ra một yêu cầu trực diện hơn: ngân hàng có đủ tài sản thanh khoản chất lượng cao để vượt qua 30 ngày căng thẳng dòng tiền hay không? Theo khuôn khổ mới, những tài sản có khả năng đáp ứng yêu cầu thanh khoản ở mức cao nhất tập trung vào tiền mặt, tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước và trái phiếu Chính phủ. Để đáp ứng các điều kiện chuyển đổi sang khuôn khổ mới và miễn tuân thủ tỷ lệ LDR TT50, NHNN yêu cầu LCR và NSFR đạt tối thiểu 100%, các ngân hàng có thể phải gia tăng đáng kể quy mô tài sản thanh khoản chất lượng cao. Hệ quả trực tiếp là nhu cầu đối với trái phiếu Chính phủ có khả năng tăng lên.
Tuy nhiên, trong khi cầu trái phiếu có thể được thúc đẩy bởi yêu cầu tuân thủ quy định, nguồn cung lại phụ thuộc đáng kể vào kế hoạch phát hành và nhu cầu huy động vốn của Kho bạc Nhà nước. Sự mất cân đối giữa cầu và cung có thể khiến lợi suất trái phiếu Chính phủ có thể biến động theo thị trường, ngay cả khi chi phí huy động vốn của hệ thống ngân hàng vẫn duy trì ở mức cao. Đây chính là nghịch lý mà các ngân hàng có thể phải đối diện: chi phí vốn đầu vào tăng lên trong khi lợi suất của những tài sản bắt buộc phải nắm giữ lại bị cầm chừng.
Giả sử một ngân hàng phải huy động vốn với chi phí 8%/năm, trong khi lợi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm chỉ khoảng 4,4%/năm. Chênh lệch lợi suất âm lên tới 360 điểm cơ bản cho thấy chi phí cơ hội đáng kể của việc nắm giữ tài sản thanh khoản bằng nguồn vốn huy động đắt đỏ. Ví dụ trên cho thấy một vấn đề cốt lõi: khi tỷ trọng tài sản có lợi suất thấp gia tăng, phần tài sản sinh lãi còn lại phải tạo ra mức lợi nhuận cao hơn để duy trì khả năng sinh lời của toàn bộ bảng cân đối.
Nói cách khác, áp lực tuân thủ LCR có thể gián tiếp tạo ra áp lực tăng lãi suất cho vay, ngay cả khi định hướng điều hành chính sách mong muốn giảm chi phí tín dụng cho nền kinh tế.
Một điểm đáng chú ý khác là khả năng ghi nhận một số trái phiếu doanh nghiệp không do tổ chức tín dụng phát hành vào danh mục tài sản thanh khoản, với hệ số tính toán 0,5 và các điều kiện đủ tiêu chuẩn tương đối chặt chẽ. Dù vẫn còn những vấn đề cần được làm rõ về xếp hạng tín nhiệm, khả năng giao dịch, lịch sử thanh khoản và phương pháp xác định giá trị tài sản, đây có thể là một bước mở đáng kể đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Nếu được triển khai hiệu quả, quy định này có thể tạo thêm động lực để các ngân hàng phân bổ vốn vào những trái phiếu doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn thanh khoản, thay vì tập trung quá lớn vào trái phiếu Chính phủ.
Đối với doanh nghiệp, điều này mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn thông qua thị trường trái phiếu, góp phần giảm sự phụ thuộc vào kênh tín dụng ngân hàng truyền thống. Đối với ngân hàng, những tài sản có lợi suất cao hơn trái phiếu Chính phủ nhưng vẫn đáp ứng điều kiện thanh khoản có thể góp phần giảm bớt áp lực suy giảm NIM nhưng phương án này chỉ giúp cầm máu tạm thời trong quá trình tiến lên LCR trên mức 100%. Trong quá trình này, việc cơ cấu lại danh mục nguồn vốn đáo hạn trong 30 ngày cũng sẽ là bài toán lớn để các ngân hàng tập trung xử lý nhằm hạn chế phải gia tăng khối lượng tài sản thanh khoản.
3. NSFR: Từ quản lý chênh lệch kỳ hạn cơ học sang đánh giá tính ổn định thực chất của nguồn vốn
Nếu LCR tập trung vào khả năng chống chịu cú sốc thanh khoản trong 30 ngày, thì NSFR hướng đến tính bền vững của cấu trúc nguồn vốn trong một khoảng thời gian dài hơn. Khác với cách tiếp cận truyền thống của tỷ lệ sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn theo Thông tư 22, NSFR không chỉ phân chia nguồn vốn theo những ranh giới kỳ hạn mang tính cơ học. Thay vào đó, NSFR đánh giá mức độ ổn định của từng loại nguồn vốn và nhu cầu tài trợ ổn định tương ứng với từng loại tài sản.
Một khoản tiền gửi có kỳ hạn ngắn không nhất thiết bị xem là hoàn toàn thiếu ổn định. Ngược lại, tùy thuộc vào đặc điểm khách hàng, tính chất giao dịch và khả năng duy trì số dư, khoản tiền gửi đó vẫn có thể được ghi nhận một tỷ lệ nguồn vốn ổn định nhất định.
Tương tự, không phải mọi tài sản có kỳ hạn dài đều đòi hỏi cùng một mức độ tài trợ ổn định. Hệ số áp dụng còn phụ thuộc vào đặc điểm thanh khoản, khả năng chuyển nhượng và mức độ rủi ro của từng loại tài sản. Về bản chất, NSFR chuyển trọng tâm quản trị từ câu hỏi nguồn vốn có kỳ hạn bao lâu sang câu hỏi nguồn vốn thực sự ổn định đến mức nào và tài sản cần bao nhiêu nguồn vốn ổn định để được tài trợ một cách bền vững.
Sự thay đổi này có thể tạo ra không gian linh hoạt lớn hơn cho hoạt động quản trị bảng cân đối. Các ngân hàng có thể tiếp tục thực hiện chức năng chuyển hóa kỳ hạn truyền thống (maturity transformation), sử dụng một phần nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho tài sản dài hạn, miễn là tổng nguồn vốn ổn định sẵn có đáp ứng yêu cầu so với nhu cầu nguồn vốn ổn định của tài sản. Đồng thời, nguồn vốn từ thị trường liên ngân hàng cũng có thể đóng góp vào khả năng đáp ứng NSFR, tùy thuộc vào kỳ hạn và hệ số ổn định được áp dụng. Điều này cho phép ngân hàng chủ động hơn trong việc phối hợp các nguồn vốn từ thị trường 1 và thị trường 2, thay vì chỉ tập trung kiểm soát một tỷ lệ chênh lệch kỳ hạn đơn lẻ.
Tuy nhiên, NSFR không đồng nghĩa với việc ngân hàng có thể tự do gia tăng chênh lệch kỳ hạn mà không chịu ràng buộc. Các nguồn vốn ngắn hạn và kém ổn định vẫn bị áp dụng hệ số bất lợi hơn, trong khi những tài sản dài hạn hoặc khó chuyển đổi thành tiền tiếp tục đòi hỏi lượng nguồn vốn ổn định lớn hơn. Vì vậy, lợi ích thực sự của NSFR nằm ở khả năng phân bổ nguồn vốn linh hoạt hơn trên cơ sở đánh giá bản chất kinh tế của từng khoản mục, thay vì đơn thuần nới lỏng giới hạn sử dụng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn.
Tựu trung, quá trình chuyển đổi sang khuôn khổ LCR và NSFR với ngưỡng tối thiểu 100% sẽ buộc các ngân hàng phải chấp nhận những đánh đổi đáng kể về chi phí vốn, khả năng sinh lời và hiệu quả sử dụng tài sản trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về dài hạn, đây cũng là bước chuyển cần thiết để hình thành một cấu trúc bảng cân đối linh hoạt và có khả năng chống chịu tốt hơn. Thay vì tập trung xử lý các giới hạn mang tính cơ học về kỳ hạn và nguồn vốn theo Thông tư 22, các ngân hàng sẽ có thêm dư địa tối ưu hoạt động quản trị bảng cân đối dựa trên tính ổn định thực chất của nguồn vốn và đặc điểm thanh khoản của tài sản. Nói cách khác, chi phí tuân thủ có thể gia tăng trong giai đoạn đầu, nhưng đổi lại là khả năng phân bổ vốn hiệu quả hơn, chủ động hơn trong chuyển hóa kỳ hạn và khai thác tốt hơn tiềm năng của bảng cân đối trong dài hạn.