06/06/2026
TÀI SẢN MỀM
Khoảng hơn 10 năm trước, khi khái niệm “kinh tế số”, “tài sản số” hay “dữ liệu là dầu mỏ mới” còn khá xa lạ ở Việt Nam, TS Alan Phan từng có một góc nhìn khá thú vị về “tài sản mềm”. (Video xem ở cmt)
Ông cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn mà giá trị lớn nhất không còn nằm hoàn toàn ở nhà xưởng, đất đai hay máy móc. Những thứ hữu hình vẫn quan trọng, nhưng phần tạo ra lợi nhuận vượt trội lại nằm ở thương hiệu, công nghệ, dữ liệu, hệ sinh thái người dùng và khả năng kiểm soát chuỗi giá trị bằng trí tuệ.
Ông từng lấy ví dụ khá điển hình về Apple, Nike…
Về Apple sở hữu thiết kế, hệ điều hành, thương hiệu, trải nghiệm người dùng và hệ sinh thái.
Một bên là Foxconn sở hữu nhà máy khổng lồ, dây chuyền sản xuất và hàng trăm nghìn công nhân.
Chiếc iPhone được làm ra bởi cả hai. Nhưng giá trị lớn nhất lại chảy về phía Apple là bên nắm “tài sản mềm”.
Ông nói thêm, thời điểm đó, ở TQ nhiều người còn cho rằng đất đai, nhà máy mới là “tài sản thật”. Các công ty dịch vụ truyền thông hay công nghệ bị xem là “ảo”.
Nhưng khoảng 15 năm sau, những thay đổi gần như đi đúng hướng dự báo ấy.
Ngày nay, vốn hóa của nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn hơn GDP của cả một quốc gia nhỏ. Một ứng dụng có thể không sở hữu một mét vuông đất nào nhưng lại phục vụ hàng trăm triệu người.
Một nền tảng dữ liệu có thể tạo ra sức ảnh hưởng lớn hơn cả chuỗi bán lẻ truyền thống tồn tại nhiều thập kỷ.
Và Việt Nam hiện cũng đang bước vào đúng giai đoạn chuyển đổi đó.
Khi Chính phủ nói về: kinh tế số, địa phương số, công dân số, dữ liệu quốc gia, AI, chuyển đổi số, hạ tầng số…
… thì bản chất sâu xa chính là cuộc dịch chuyển từ “tài sản cứng” sang “tài sản mềm”.
Một tỉnh thành giờ đây không chỉ cạnh tranh bằng khu công nghiệp rộng bao nhiêu hecta.
Mà còn bằng: dữ liệu điều hành tốt đến đâu,
dịch vụ công trực tuyến thuận tiện thế nào,
khả năng kết nối doanh nghiệp ra sao,
hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh hay yếu,
và mức độ số hóa vận hành thực tế.
Một doanh nghiệp cũng vậy.
Có những công ty sở hữu văn phòng rất lớn nhưng thương hiệu gần như không ai nhớ.
Ngược lại, có những doanh nghiệp quy mô nhân sự không quá đông nhưng:
sở hữu tệp khách hàng chất lượng, có cộng đồng trung thành, có dữ liệu vận hành, có quy trình, có hệ thống nội dung, có thương hiệu cá nhân người lãnh đạo, có năng lực truyền thông số…
Những thứ đó đều là “tài sản mềm”.
Điều thú vị là:
“Tài sản mềm” thường vô hình lúc mới hình thành, nên dễ bị xem nhẹ. Nhưng đến khi thị trường biến động, cạnh tranh khốc liệt hoặc AI xuất hiện, người ta mới nhận ra thứ giữ doanh nghiệp sống lâu chưa chắc là diện tích văn phòng, mà là năng lực thích nghi và khả năng sở hữu tri thức, dữ liệu, niềm tin khách hàng.
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn đang trong tâm lý: “Có đất mới chắc.”
Điều đó không sai.
Nhưng nếu chỉ giữ tài sản cứng mà không đầu tư tài sản mềm, rất dễ rơi vào trạng thái: tài sản lớn nhưng dòng tiền yếu, sở hữu nhiều nhưng sức ảnh hưởng nhỏ, vận hành cồng kềnh, tăng trưởng chậm, dễ bị thế hệ doanh nghiệp mới vượt mặt.
Góc nhìn MKA:
Minh nghĩ chúng ta đang ở giai đoạn rất đặc biệt.
Chúng ta vẫn cần nhiều hơn hạ tầng cứng: đường sá, nhà máy, logistics, năng lượng…
Nhưng phần quyết định khoảng cách quốc gia phát triển trong 10 năm tới lại nằm ở năng lực xây dựng “tài sản mềm”.
Theo một số chuyên gia kinh tế, chúng ta chỉ còn khoảng 10-15 năm nữa để tận dụng cơ hội này, vì nguồn lực dân số trẻ đang dần già đi.
Một doanh nghiệp địa phương biết làm thương hiệu, biết xây dữ liệu khách hàng, biết vận hành nội dung, biết ứng dụng AI và số hóa quy trình… hoàn toàn có thể cạnh tranh với doanh nghiệp lớn hơn mình nhiều lần.
Có lẽ vì làm trong lĩnh vực truyền thông và công nghệ số địa phương nhiều năm, Minh càng tin rằng:
Trong tương lai, khoảng cách giữa các doanh nghiệp sẽ không chỉ nằm ở quy mô tài sản họ sở hữu, mà ở giá trị mềm họ tích lũy được.
Dữ liệu, thương hiệu, niềm tin khách hàng, hệ thống nội dung và năng lực số... rồi sẽ trở thành phần "tài sản bền vững" nhất của một doanh nghiệp.
Và đó cũng là hướng mà MKA năm thứ 11 tiếp tục theo đuổi: song hành cùng doanh nghiệp xây dựng giá trị thương hiệu dài hạn trong thời kỳ kinh tế số.
