04/09/2026
BỆNH EHP TRÊN TÔM – HIỂU ĐỂ PHÒNG NGỪA TỪ SỚM
Bệnh EHP (Enterocytozoon Hepatopenaei), hay còn gọi là bệnh vi bào tử trùng EHP, là một trong những căn bệnh nguy hiểm ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành nuôi tôm. Bệnh làm tôm chậm lớn, còi cọc, thậm chí dẫn đến rớt Tôm trong trường hợp nặng, gây thiệt hại kinh tế lớn cho người nuôi. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về nguyên nhân, cơ chế lây truyền, dấu hiệu nhận biết, thiệt hại và các biện pháp phòng ngừa cũng như xử lý bệnh EHP.
------------------------------
1. Bệnh EHP trên tôm là gì?
EHP là một loại vi bào tử trùng ký sinh trong tuyến gan tụy của tôm sú (Penaeus monodon) và tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei). Ký sinh trùng này lấy năng lượng và dinh dưỡng từ tế bào tôm, khiến tôm bị suy giảm chức năng tiêu hóa, ăn kém và chậm lớn.
- Tác động chính của bệnh:
+ Giảm tốc độ tăng trưởng, tôm còi cọc, không đồng đều về kích cỡ.
+ Tăng chi phí nuôi do tôm ăn mà không tăng trọng lượng.
+ Tỷ lệ nhiễm bệnh trong ao có thể lên đến 96% nếu kết hợp với bệnh phân trắng.
=> Lịch sử tại Việt Nam: Xuất hiện từ năm 2015, bệnh EHP đang có xu hướng gia tăng và gây thiệt hại nặng cho người nuôi tôm.
------------------------------
2. Cơ chế và con đường lây nhiễm EHP
a. Cơ chế lây bệnh
- Vi bào tử trùng EHP có cấu trúc đặc biệt với các ống dẫn để gắn vào tế bào tôm hoặc ký sinh trên các sinh vật trung gian. Chúng:
- Tiết ra các chất độc hại, xâm nhập vào tế bào tôm qua ống dẫn.
- Không có mitochondria, phụ thuộc năng lượng từ tế bào tôm để phát triển.
- Phân chia tế bào liên tục, làm tổn thương tuyến gan tụy và cơ của tôm, dẫn đến giảm khả năng tiêu hóa và tăng trưởng chậm.
b. Con đường lây nhiễm
- Thức ăn tươi sống như mảnh vỏ tôm, Artemia.
- Nước ao, bao gồm phân tôm và thức ăn dư thừa.
- Từ tôm bố mẹ nhiễm bệnh sang tôm con giai đoạn ấu trùng.
- Trùng loa kèn, Zoothamnium, vi khuẩn sợi, vỏ tôm có thể mang vi bào tử EHP và truyền bệnh cho tôm.
------------------------------
3. Dấu hiệu nhận biết tôm nhiễm EHP
a. Quan sát bên ngoài
- Lớp cơ mỏng, cơ màu trắng, giống như tôm bị sốc.
- Mắt xuất hiện các đốm đen.
- Ruột và cơ đổi sang màu đen, tuyến gan tụy tổn thương.
- Tôm ăn ít, tăng trưởng chậm, khả năng tiêu hóa kém.
b. Quan sát bên trong (giai đoạn phát triển)
- Giai đoạn 1 (20–30 ngày sau thả giống):
+ Phát triển không đồng đều, vỏ mềm.
+ Ruột rỗng, phân không liền mạch, cơ đục và có đốm trắng.
+ Tôm chết rải rác, không tập trung.
- Giai đoạn 2 (tôm 3–4 gam, ~90 ngày tuổi):
+ Tăng trưởng chậm liên tục, còi cọc.
+ Dấu hiệu rõ hơn nếu kết hợp quan sát bằng kính hiển vi (phóng đại 100x) hoặc xét nghiệm PCR để phát hiện EHP trong gan và ruột tôm.
------------------------------
4. Thiệt hại do EHP gây ra
- Tôm thiếu hụt dinh dưỡng, không lột xác đúng cách, sức khỏe giảm.
- Tăng trưởng chậm, tôm còi cọc, giảm hiệu quả sản xuất.
- Khi nhiễm nặng, EHP kết hợp với bệnh phân trắng, WSSV (bệnh đốm trắng), AHPND (hoại tử gan tụy cấp) có thể làm tôm chết hàng loạt, tỷ lệ tử vong lên tới 100% trong thời gian ngắn.
------------------------------
5. Phòng ngừa bệnh EHP
a. Quản lý tôm giống
- Sử dụng tôm giống đã được xét nghiệm PCR, không nhiễm EHP.
- Thức ăn tươi sống phải đảm bảo sạch, không nhiễm vi bào tử trùng.
b. Khử trùng vật dụng và ao nuôi
- Khử trùng các vật dụng, bạt lót ao, khung sắt trước khi sử dụng.
- Phơi nắng đáy ao từ 7–10 ngày để tiêu diệt mầm bệnh.
- Đối với ao đất: làm sạch đáy, rải vôi, phơi nắng, xử lý nước thường xuyên
c. Quản lý môi trường
- Duy trì chất lượng nước: xả nước thải, sục khí, lọc sạch tạp chất.
- Sử dụng men vi sinh để cân bằng vi sinh vật, ngăn ngừa vi khuẩn gây bệnh.
- Bổ sung vitamin C và men tiêu hóa định kỳ vào thức ăn.
d. Sử dụng EHP Cleaner trộn vào thức ăn, 3gr cho 1kg thức vào mỗi cử sáng để giảm nguy cơ vi bào tử tác động trực tiếp đến tế bào gan tụy của tôm, tôm vẫn ăn khỏe và lớn đều
Bệnh EHP là mối nguy hại nghiêm trọng đối với ngành nuôi tôm, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Việc phòng ngừa bằng quản lý tôm giống, vệ sinh ao, xử lý môi trường và tăng cường sức đề kháng cho tôm là yếu tố then chốt.