Wafa Al Islam

03/04/2026

30/03/2026

👇
۱. آمر — هغه رسمي کارکوونکی چې د یوې آمریت مشري کوي او د خپلو لاندې کارکوونکو دندې نظارت کوي.
۲. ابلاغیه — رسمي مکتوب یا سند چې خبرتیا، لارښوونه یا امر لیږدوي.
۳. اداره — هغه ټولنیز سیستم چې په کې خلک د ځانګړو موخو لپاره منظم کار کوي.
۴. اداري فساد — له دولتي واک او منابعو څخه د شخصي ګټې لپاره ناوړه استفاده.
۵. ارتقا — د کارکوونکي دندې یا رتبه لوړول په اساس د وړتیا.
۶. ارزونه — د کار، پروژې یا فعالیتونو د پایلو څیړنه او قضاوت.
۷. اسناد — رسمي کاغذونه، مکتوبونه او ثبتونه چې د ادارې چارې ثبوتوي.
۸. بست — د دندې رسمي رتبه یا موقعیت په دولتي اداره کې.
۹. بودجه — د یوې ادارې لپاره ټاکل شوی مالي پلان او تخصیص.
۱۰. پلان جوړونه — د موخو ترلاسه کولو لپاره راتلونکي فعالیتونو ترتیبول.
۱۱. پریکړه لیک — هغه سند چې په کې یوه رسمي پرېکړه ثبت او تصویب کیږي.
۱۲. تخنیکي مرسته — د مهارتونو یا وسایلو له لارې مرسته کول.
۱۳. تربیه — د کارکوونکو روزنه او ظرفیت لوړول.
۱۴. تنظیم — سرچینې او فعالیتونه په منظم ډول ترتیبول.
۱۵. توپیر — د دوو شیانو یا کسانو تر منځ فرق ښودل.
۱۶. حساب ورکونه — د کار او لګښتونو څخه ځواب ویل.
۱۷. حقوق — د کارکوونکي میاشتنۍ تنخوا یا معاش.
۱۸. خدمت — هغه کار چې اداره یې عامو خلکو ته وړاندې کوي.
۱۹. دفتر — هغه ځای چې اداري چارې په کې ترسره کیږي.
۲۰. دندې توضیح — د یوې دندې مسؤلیتونه او اړتیاوې په تفصیل.
۲۱. رئیسان — لوړ رتبه مدیران چې عمومي مشري کوي.
۲۲. ریاست — یوه لویه اداري څانګه چې یو رئیس یې مشري کوي.
۲۳. زیربنا — بنسټي تاسیسات او وسایل چې اداره کار کوي.
۲۴. ستراتيژي — اوږدمهاله پلان د موخو ترلاسه کولو لپاره.
۲۵. سیستم — د یو بل سره تړلي برخې چې ګډ هدف لري.
۲۶. شورا — د مشورې لپاره جوړه شوې ډله.
۲۷. عملکرد — د کارکوونکي یا ادارې د کار نتیجه او اغیز.
۲۸. غونډه — د بحث او پرېکړې لپاره راټولېدنه.
۲۹. فورمه — چاپي یا بریښنایی سند چې معلومات په کې ډکېږي.
۳۰. قانون — رسمي مقررات چې ادارې ورته تړلې دي.
۳۱. کمیټه — د ځانګړې دندې لپاره ټاکل شوې کوچنۍ ډله.
۳۲. لارښوونه — کارکوونکو ته لارښوونه او هدایت کول.
۳۳. مدیریت — د منابعو او خلکو منظم اداره کول د موخو لپاره.
۳۴. مکتب — رسمي مکتوب یا لیک.
۳۵. مصوبه — هغه طرحه چې تصویب ته وړاندې کیږي.
۳۶. موخه — هغه هدف چې اداره یې غواړي ترلاسه کړي.
۳۷. نظارت — د کارونو څارنه او کنټرول.
۳۸. واک — صلاحیت او اختیار د پرېکړې لپاره.
۳۹. وظیفه — هغه کار چې یو کس ته سپارل شوی.
۴۰. یادداشت — لنډ رسمي لیک یا نوټ.
۴۱. آرشیف — زاړه اسنادو ذخیره او ساتنه.
۴۲. اتصال — د خبرو اترو او معلوماتو تبادله.
۴۳. انضباط — د قوانینو او مقرراتو رعایت.
۴۴. انگیزه — کارکوونکو ته هڅونه او تشویق.
۴۵. بازرس — هغه څوک چې د ادارې چارې څیړي.
۴۶. بسپنه — مرسته یا مرستې پیسې.
۴۷. تدارکات — مواد او سامانونه اخیستل.
۴۸. تعدیل — بدلون یا سمون راوستل.
۴۹. تقسیم کار — دندې په خلکو وېشل.
۵۰. ثبت — معلوماتو لیکل او ساتل.
۵۱. جلسه — غونډه یا میټینګ.
۵۲. حل لاره — ستونزې ته د حل وړاندیز.
۵۳. خلاصه — لنډیز راپور.
۵۴. دفتري چارې — ورځني اداري کارونه.
۵۵. رپوټ — د کارونو لیکلي توضیح.
۵۶. سپارښتنه — مشوره یا وړاندیز.
۵۷. سیاست — د ادارې عمومي لارښوونې.
۵۸. عامه خدمت — خلکو ته وړاندې شوي خدمات.
۵۹. فرمان — لوړ رتبه امر یا حکمون.
۶۰. قاعده — بنسټي قانون یا مقرره.
۶۱. کارکوونکی — هغه شخص چې په اداره کې کار کوي.
۶۲. کنټرول — د فعالیتونو نظارت.
۶۳. ګمارنه — د کار لپاره ټاکل.
۶۴. لاسلیک — رسمي امضا.
۶۵. ماموریت — ځانګړې دنده یا ماموري.
۶۶. منبع — انساني یا مالي امکانات.
۶۷. نظــ،،،ـام — منظم جوړښت.
۶۸. وړتیا — مهارت او قابلیت.
۶۹. هدف — مطلوب نتیجه.
۷۰. یووالي — همغږي او همکاري.
۷۱. آزموینه — د وړتیا ازموینه.
۷۲. بسټ — بنسټ یا بنیاد.
۷۳. تخمین — اټکل یا تخمیني لګښت.
۷۴. تعقیب — د کارونو تعقیبول.
۷۵. جوړښت — سازماني ترتیب.
۷۶. حقوقي چارې — قانوني مسایل.
۷۷. دلیل — ثبوت یا دلیل.
۷۸. رتبې — دندو رتبه بندي.
۷۹. سند — رسمي کاغذ.
۸۰. عرضه — وړاندیز یا سپارل.
۸۱. فایل — اسنادو مجموعه.
۸۲. قرار — پرېکړه.
۸۳. کاري پلان — د کار ورځنی پروګرام.
۸۴. ګټه — فایده یا ګټه.
۸۵. لګښت — مصرف یا خرچ.
۸۶. معیار — معیار یا استاندارد.
۸۷. نظریه — فکري بنسټ.
۸۸. واکمني — واک او حاکمیت.
۸۹. هڅه — کوښښ او هڅه.
۹۰. یادونه — لنډه خبرتیا.
۹۱. اصلاحات — بدلونونه او ښه والي.
۹۲. برنامه — پروګرام یا پلان.
۹۳. تحقیق — څیړنه.
۹۴. دلیل — ثبوت.
۹۵. رشد — وده او پرمختګ.
۹۶. سطح — کچه یا درجه.
۹۷. عنصر — برخه یا جزء.
۹۸. فشار — فشار یا فشار.
۹۹. مکانیزم — میخانیزم یا طریقه.
۱۰۰. نتیجه — پایله یا نتیجه
یادونه:ملګرو دغه اصطلاحاتو راټولو کې له بېلابیلو منابعو او سايټو څخه استفاده شوې ده

#مدیریت
#اداره
#کارکوونکي


#رهبري

#ستراتیژي
#پرمختګ

28/03/2026

15/03/2026

میراث:

میراث در لغت به دو معنا استعمال شده است:
1- به معنای بقاء است از اینجهت یکی از نامهای الله وارث است.
2- به معنای انتقال یک چیز خواه حسی باشد و یا معنوی از یک شخص به شخص دیگر یا از یک قبیله به قبیله دیگر.

تعریف اصطلاحی علم میراث: عبارت از علمیست با قواعد از فقه و حساب که به واسطه آن حق هر وارث از ترکه دانسته می شود. موضوع علم میراث: تقسیم ترکه و جایداد است. غرض آن: رسانیدن حقوق برای صاحبان آن.
حکم آن: آموختن و آموختاندن علم میراث فرض کفائی است. استمداد آن: از قرآن، سنت، اجماع اسلامی است. واضع آن: شارع حکیم است.

ارکان میراث:
رکن عبارت از جزء حقیقت و ماهیت یک شئی که وجود شئی بدون آن ممکن نیست، چون میراث بدون وجود متروکه امکان ندارد بنا بر این ارکان میراث عبارتند از:
1- وارث 2- مورث 3- موروث

وارث کسی است که به واسطه خویشاوندی نسبی، ازدواج و غیره از مال میت ارث می برد. مورث ( متوفی ) کسی است که پس از فوت، بازمانده و یا بازماندگانش جایداد او را به ارث می برد. موروث ( متروکه ) مال منقول و غیر منقول است که از میت به جا مانده است.

ترکه در نزد علمای مذهب حنفی:
1- عبارت از اموالی است که از میت باقی بماند که حق غیر به آن تعلق نگرفته باشد.
2- به نزد علمای غیر حنفی ترکه عبارت از آنچه است که از میت باقی بماند مال باشد یا حق مالی یا منافع.

شرائط استحقاق توریث:
1- مرگ مورث که به طور حقیقی، حکمی یا تقدیری ثابت شود.
2- زنده بودن وارث به طور حقیقی یا تقدیری بعد از فوت مورث.
3- علم به علت و اسباب میراث.
4- عدم موانع میراث مانند اختلاف دین، کشتن مورث توسط وارث.

اسباب ارث: سبب در لغت به معنای چیزی است که به وسیله آن به دیگری وصل می شود. در اصطلاح عبارت از چیزی است که از وجود آن وجود و عدم آن عدم شئی حاصل می شود. مثل وقت برای نماز.

اسباب ارث عبارتند از:
1- قرابت یا نسب
2- زوجیت
3- ولاء که دو نوع است ولاء عتاقه و ولاء موالات.

موانع ارث: چهار تا است که عبارتند از:
1- برده بودن
2- قتل
3- ارتداد
4- اختلاف دارین.

اتباع دو دولت که با هم پیوند خویشاوندی دارند در حالات ذیل از هم ارث برده نمی توانند:
1- هر دو دولت از خود نیروی نظامی برای دفاع مملکت داشته باشد.
2- رئیس جمهور مستقل جهت اداره امور کشور داشته باشد.
3- هر دو دولت در حالت جنگ قرار داشته باشد و قتل عساکر یکدیگر را جرم تلقی نکنند.

حقوق متعلقه بر جایداد میت:
1- تکفین و تجهیز میت،
2- پرداخت دیون
3- اجرای وصیت شخص مرده در حد مشروع
4- حق وارثان.

در این آیه چرا دین مقدم بر وصیت ذکر شده است در حالی که همیشه وصیت بر دین مقدم ذکر شده است ؟ جواب که قرطبی بیان داشته اینست که:
1- اجماع بر اینست که پرداخت دین مقدم بر وصیت است و علما اسلام به همین عمل کرده است.
2- مراد تقدم دین و وصیت بر ارث است نه تقدم وصیت بر دین.
3- وصیت به علت اینکه غالبان وجود دارد و همیشه واقع شده است بر دین مقدم است.
4- وصیت به علت اینکه سهم فقرا است باید مقدم شود.
5- مقدم بودن وصیت بر دین حکمتی دارد و آن اینکه پرداخت آن برای وارثان کار دشوار است.

اقسام وارث: وارثان میت به اعتبار قرابت شان با متوفا عبارتند از: ذوی الفروض، ذوی الارحام، عصبات، مولای موالات، مقرله بالنسب علی الغیر، موصی له به جمیع المال و بیت المال.

ذوی الفروض، اقارب و خویشاوندان میت اند که حصه و سهم شان در قرآنکریم و حدیث نبوی و یا هم به اجماع امت اسلامی اندازه و مشخص گردیده است. سهام اندازه شده در قرانکریم شش نوع اند: قسم اول نصف، ربع و ثمن است و قسم دوم آن ثلثان، ثلث و سدس می باشد. فروض سه گانه اول را نوع اول و فروض سه گانه دوم را نوع دوم گویند.

مخرج هر نوع به تنهایی خود شان متداخل است. هر گاه در تقسیم ترکه تنها نوع اول باشد مخرج بزرگ، مخرج مشترک است. اگر عدد تنها بیاید نفس عدد مخرج مساله می شود. و اگر در تقسیم کل نوع ثانی بیاید عدد بزرگ مخرج مشترک است.

هر گاه نوع اول با نوع ثانی مختلط آید از قواعد سه گانه ذیل استفاده می شود:

1- نصف همراه کل نوع ثانی و یا بعض آن مساله از شش بنا می گردد.
2- ربع با کل نوع ثانی یا بعض آن مختلط آید مساله از دوازده بنا می شود.
3- ثمن با کل نوع ثانی یا بعض آن مختلط آید مساله از 24 بنا می شود.

احوال ذوی الفروض: ذوی الفروض 12 قسم اند که 4 طبقه آنرا مردان و 8 طبقه آنرا زنان تشکیل می دهند. مردان ذوی الفروض عبارتند از: پدر، پدر کلان، شوهر و برادر اخیافی یا مادری.

زنان ذوی الفروض عبارتند از: زن، دختر، دختر پسر، خواهر عینی، خواهر علاتی، خواهر اخیافی، مادر، مادر کلان.

پدر سه حالت دارد: سدس، سدس مع العصوبه و عصبه محض. اگر از میت پسر و پسر پسر باقی مانده باشد پدر از متروکه سدس می برد. اما اگر از میت دختر یا دختر پسر باشد پدر سدس مع العصوبه می برد. اما در صورتی که میت فرزند نداشته باشد پدر عصبه محض است.

پدر کلان صحیحه که نسبت بین او میت از طبقه اناث نباشد چهار حالت دارد: سدس، سدس مع العصوبه، سدس محض و سقوط. پدر کلان با پسر میت سدس می برد. با دختر میت سدس مع العصبه است. با مادر میت عصبه محض است و با پدر میت سقوط می کند و از میراث چیزی نمی برد.

اختلاف جد با پدر میت:
1- مادر پدر همرای پدر میت میراث نمی برد مگر همرای جد میت سدس می برد زیرا خانم جد می باشد.
2- هر یکی از زوجین فوت کند برای مادر میت ثلث مابقیه است و متباقی سهم پدر میت است و اگر مادر میت همرای جد میت بیاید برای مادر میت ثلث کل ترکه داده می شود.

جد صحیح هر گاه همراه برادران و خواهران میت بیاید چه حکم دارد؟ از آنجائیکه این حکم در قرآن و احادیث نبوی بیان نشده است بسیاری از صحابه در این امر سکوت را اختیار کرده اند. اما ابوبکر صدیق و پیروان او باورمندند که برادران و خواهران میت همراه جد میت چیزی را به میراث نمی برند. زیرا جد مانند پدر است. اما زید ابن ثابت می گوید که اینها از جهت رسیدن به میت همدرجه اند هر دو از جهت پدر به میت می رسند از اینرو همه ی شان میراث می برند. کیفیت تقسیم ترکه شان هم تحت عنوان مقاسمه الجد بیان می شود.

احوال شوهر: زوج دو حالت دارد: نصف و ربع. در صورتی که از زن اولاد باقی نمانده باشد نصف می برد و در صورتی که اولاد باقی مانده باشد ربع می برد.

احوال برادر اخیافی ( مادری ) سه حالت دارد: سدس، ثلث و سقوط. در صورتی که یکی باشد سدس است. در صورتی که دو تا باشند ثلث است و اگر بیشتر از آن باشند سقوط می کنند.

زن دو حالت دارد: ربع و ثمن. در صورتی که از شوهر اولاد باقی مانده باشد در اینصورت زن ثمن جایداد را به ارث می برد اما اگر اولاد نباشد ربع جایداد را به ارث می برند.

دختر میت سه حالت دارد: نصف، ثلثان و عصبه بالغیر. اگر یک دختر باقی ماند نصف، اگر دو دختر باشند ثلثان و اگر همراه پسران میت باشند در اینصورت عصبه باالغیر می شوند.

دختر پسر میت شش حالت دارد: نصف در صورتی که یکی باشد. ثلثان در صورتی که دو و یا زیاده از آن باشند، عصبه باالغیر با پسر پسر میت عصبه به غیر می شوند.، سدس در صورتی که با دختر پسر میت باشد، حجب در صورتی که پسر میت زنده باشد و یا دختران میت دو و یا زیاده از آن باشند و عصبه در مابقیه در صورتی که پسری محاذی و یا پایان تر از دختر زنده باشد.

خواهر عینی که پدر و مادر یکی باشد پنج حالت دارد: نصف در صورتی که از میت پدر و فروع زنده نباشند، ثلثان در صورتی که دو و یا زیاده از آن باشند، عصبه باالغیر اگر همراه برادرانشان باشند، عصبه مع الغیر در صورتی که از فروع میت تنها دختر، دختران و یا دختران پسر زنده باشند و سقوط در صورتی که از میت پدر و یا فروع زنده باشند.

خواهر علاتی ( پدری ) خواهر علاتی شش حالت دارد: نصف در صورتی که یکی باشد، ثلثان اگر دو و یا زیاده از آن باشد، سدس در صورتی که یک خواهر عینی موجود باشد، عصبه باالغیر در صورتی که همراه برادر علاتی بیاید، عصبه مع الغیر در صورتی که برادر علاتی موجود باشد و حجب اگر خواهران عینی زنده باشند.

خواهر اخیافی ( مادری ) سه حالت دارند: سدس، ثلث و سقوط. سدس در صورتی که یکی باشد. ثلث در صورتی که زیاده از یکی باشند و در صورت موجودیت پسر و یا پسر پسر ... میت و موجودیت پدر و جد میت محروم می شود.

مادر سه حالت دارد: سدس، ثلث کل، ثلث مابقیه. در صورتی که از میت فرزندی و یا برادران و خواهران داشته باشد در همه این حالات مادر سدس می برد. اگر افراد مذکور در حیات نباشند و یا اصلا میت نداشته باشد مادر ثلث کل را به میراث می برد و اگر متوفی متزوج باشد مادر او بعد از حصه یکی از زوجین ثلث مابقیه را به میراث می برد.

جده دو حالت دارد: سدس و سقوط. در صورت وجود یکی از اسباب سه گانه مادر بزرگ سقوط می کند.
1- در صورتی که مادر میت باشد.
2- تنها پدریها به واسطه موجودیت پدر نیز محجوب می گردد.
3- در حین موجودیت قریبه بعیده محجوب می شود.
4- در صورت وجود واسطه ذوالواسطه محروم می گردد.

عصبه در لغت به معنا اقارب و خویشاوندانی است که به وسیله پدر به میت منتسب می شوند. در اصطلاح دانشمندان عبارت از هر شخصی است که به تنهایی می تواند تمامی متروکه مرده را به میراث برد و اگر تنها نباشد پس از تقسیم سهم صاحبان فرض می تواند باقی مانده متروکه را به ارث برد. مانند پسر، پسر پسر .....

عصبه دو نوع است:
1- عصبه نسبی
2- عصبه سببی. عصبه نسبی بخاطر نسبت خویشاوندی است اما عصبه سببی بخاطر نسبت خویشاوندی نیست بلکه بخاطر آزاد کردن برده است. عصبه نسبی هم بر سه نوع است:
3- عصبه بالنفس، عصبه بالغیر و عصبه مع الغیر.

عصبه بالنفس آنست که بین او و میت زن واسطه خویشاوندی نباشد. و چهار صنف است:
1- جزء میت مانند پسر
2- اصل میت مانند پدر
3- جزء پدر میت مانند برادر
4- جزء جد میت مانند کاکا و پسران آنها .

حکم عصبه بالنفس: عصبه بالنفس دارای جهات چهارگانه است و تقسیم میراث بین آنها به این ترتیب است که جهت فرزندی بر جهت پدری و جهت پدری بر جهت برادری و جهت برادری بر جهت کاکائی مقدم است. اگر یکی از این چهار جهت وجود داشته باشد تمامی متروکه را به ارث می برد. اما اگر عصبه بالنفس متعدد باشد اولویت آنان به این ترتیب است:
1- اولویت وارث از لحاظ جهت.
2- ترجیح وارث از لحاظ درجه
3- اولویت به لحاظ قرابت.

عصبه بالغیر، یعنی عصبه به واسطه غیر بر چهار ورثه منحصر می گردد که همه زنان اند که نصیب شان نصف و ثلثان بوده به واسطه برادران خویش عصبه می گردند. مانند دختر میت همراه پسر میت، دختر پسر همراه پسر پسر، خواهر عینی همراه برادر عینی و خواهر علاتی همراه برادر علاتی عصبه می شوند.

شرایط عصبه بالغیر:
1- مونث باید صاحب فرض باشد در غیر آن عصبه نمی شوند.
2- معصب یعنی کسی که واسطه عصبه شدن دیگری باشد باید هم درجه مونث باشد.
3- معصب باید در حکم مونث صاحب فرض باشد.

عصبه مع الغیر، عبارت از هر آن زنی است که توسط زن دیگر عصبه گردد. عصبه مع الغیر مختص خواهران عینی و علاتی است که با دختران میت همراه باشند به شرط آنکه برادری نداشته باشند.

حجب در لغت منع و بازداشتن را گویند. در اصطلاح علم فرائض، منع وارث از تمامی یا قسمتی از ارث است بخاطر وجود شخصی که در ارث بردن اولویت بیشتری دارد. حجب بر دو قسم است:
1- حجب به وصف
2- حجب به وسیله شخص. حجب به وصف عبارت از عارض شدن حالت خاص برای وارث که موجب منع او از میراث می شود مانند قتل، کفر، ارتداد. دوم حجب به واسطه شخص یعنی اولویت یکی از وارثان بر دیگری در اینصورت اولی دومی را از ارث بردن باز میدارد.
حجب توسط شخص دو قسم است:
1- حجب نقصان
2- حجب حرمان. حجب نقصان اینست که شخص اهلیت ارث بردن را دارد اما بوجود شخص دیگر از حد اکثر سهم ارث به حد اقل تنزل می یابد. مثلن شوهر که دارای سهم اعلی و ادنی بوده به وجود فرزند میت حصه او از نصف به ربع تنزل می کند.

حجب حرمان ممنوعیت از کلیه متروکه است که ورثه در این نوع حرمان دو فریقه می شوند:
1- گروهی که اصلا محجوب نمی شوند مانند پسر، پدر، شوهر، دختر، مادر و زن.
2- گروهی که محروم می شوند و به یکی از این دو قاعده بناء است:
1- هر آن شخصی که نسبت او به میت به واسطه شخص دیگر شود در صورت موجودیت همان شخص میراث برده نمی تواند.
2- نزدیک بعید را محروم می سازد.

عول: عول در لغت به دو معنا استعمال شده است: یکی به معنای زیادت و افزایش آمده است و دیگری به معنای ارتفاع و بلندی است. همچنان عول در قرآن به معنا جور و ظلم نیز استعمال شده است. اما در اصطلاح علم میراث عول عبارت است از زیاد سهام بر فروض و ضد آنرا رد گویند.

عول زمانی بوجود می آید که سهام بر مساله زیاد شود و برای برخی از ورثه ها از ترکه چیزی نماند. لذا برای رعایت عدالت و برای اینکه برای هر ورثه چیزی برسد ناگزیر اینکه از هر ورثه چیزی را کم ساخته و برای دیگری پرداخت. نخستین بار عول در زمان حضرت عمر فاروق بوجود آمد و اجماع صاحبه کرام و سایر مجتهدین آنرا پذیرفت.

اصول بر دو نوع اند: اصولی که عول پذیر هستند و شمار شان به سه اصل می رسد که عبارتند از شش، دوازده، بیست و چهار. شش تا ده عول می پذیرد به صورت تاق و جفت. دوازده تا هفده را عول پذیر است به صورت تاق و بیست و چهار یک عول دارد که بیست و هفت باشد. اما در نزد ابن مسعود عول دیگری نیز دارد که عبارت از 31 است. واصولی که عول ناپذیرند عبارتند از: دو، سه، چهار، هشت.

رد در لغت به معنای رجوع، بازگشت و عدم قبول را گویند. در اصطلاح کمی سهام بر مساله و یا زیادت مساله بر سهام است. مناسبت معنای لغوی و اصطلاحی اینست که هر گاه پس از تحویل سهام به صاحبان آن از دارایی چیزی باقی بماند و عصبه ی هم با صاحبان سهام همراه نباشد، آن ثروت اضافی به نسبت سهم هر یک به صاحبان فرضی نسبی باز می گردد.

شرایط رد:
1- موجودیت صاحبان فرض
2- عدم موجودیت عصبه نسبی
3- باقی ماندن مقدار اضافی از ترکه. از جمله ذوی الفروض زوجین وارثانی اند که رد شامل حال آنها نمی شود. زیرا خویشاوندان نسبی نه بلکه خویشاوندان سببی هستند.

اقسام رد: رد بر چهار قسم است:
1- ورثه صاحب فرض دارای سهام مساوی هستند بدون هیچ یک از زوجین.
2- ورثه دارای سهام مختلف بدون هیچ یک از زوجین.
3- ورثه دارای سهام مساوی با وجود یکی از زوجین
4- ورثه دارای سهام مختلف با وجود یکی از زوجین.

حکم صورت اول: در صورتی که ورثه دارای سهام مساوی باشند بدون وجود یکی از زوجین از ساده ترین راه برای تقسیم ترکه استفاده می کنیم یعنی ترکه را بر تعداد افراد وارث تقسیم می کنیم. مثلن اگر شخصی فوت کند و از او سه دختر باقی بماند در اینصورت ترکه را بالای سه تقسیم می کنیم.

اگر ورثه دارای سهام مختلف باشد مساله را مطابق اعداد سهام می سازیم یعنی مساله را از دو بنا می کنیم در صورتی که در مسئله سدسان باشد. اگر مسئله سدس و ثلث باشد از سه بنا می کنیم. اگر نصف و سدس باشد از چهار بنا می کنیم.

در حالت سوم مسئله را از اقل مخرج یکی از زوجین بنا کرده بعد از اعطای حق یکی از زوجین مابقیه بین سهام و وارثان دیگری مساوی قسمت می شود یا خیر؟ اگر مساوی تقسیم شد خوب در غیر آن دو قاعده را در نظر می گیریم.
1- وفق عدد رئوس ضرب مخرج فرض یکی از زوجین از مسئله = تصحیح مساله. سهم هر وارث ضرب مضروب.
2- کل عدد رئوس ضرب مخرج فرض یکی از زوجین از مسئله = تصحیح مساله.

حکم حالت چهارم اینست که دو مسئله وضع می کنیم در مسئله اول یکی از زوجین باشد و در دومی هیچ کدام نباشد. به صورتی که هر دو مسئله به گونه­ی مستقل و از هم جدا باشند. لازم است در این دو مسئله به یکی از سه نسبت عمل کنیم: تماثل، توافق و تباین. در حالت چهارم از اقل مخرج زوجین مساله ساخته بعد از اعطای سهم ایشان متباقی را بر سایر ذوی الفروض به اندازه حقوق شان تقسیم می کنیم.

نسبت بین اعداد: بین اعداد نسبت های چهارگانه وجود دارد که عبارتند از:
1- تداخل 2- تماثل 3- توافق 4- تباین

تماثل در لغت به معنای تشابه، همانند در صورت و شکل است. در اصطلاح مساوی بودن اعداد در کم و کیف است به گونه ی که هیچ کدام بر دیگری افزون نباشد. مانند 3 با 3.

تداخل در لغت به معنای درآمیختن و مختلط شدن است در اصطلاح تقسیم درست عدد بزرگتر بر عدد کوچکتر است به نحویکه خارج قسمت صفر باشد. مانند 4 با 8.

توافق با هم شریک شدن، همفکری و سازگاری را گویند در اصطلاح تقسیم ناپذیر بودن هیچ کدام از اعداد بر دیگری و تقسیم پذیر بودن آن دو بر یک عدد سومی مانند عدد 6 با 8 اما این هر دو عدد بر یک عدد سومی که 2 باشد قابل تقسیم است. به عبارت دیگر هیچ یک از این دو عدد 6 با 8 یکدیگر خود را فانی نمی سازد اما عدد سومی هر دو را بدون کسر فانی می سازد.

تباین در لغت به معنا جدائی و دوری است در اصطلاح تقسیم ناپذیر بودن دو عدد بر هم و حتا بر عدد دیگر است. یا دو عددی است که اقل اکثر را فانی نسازد و عدد سومی هم آنها را فانی نسازد تا بالاخره از یک جانب عدد یک باقی بماند مانند عدد 4 با 7.

تصحیح در لغت به معنای از بین بردن بیماری است اما در اصطلاح بدست آوردن کمترین عددی است که سهم هر وارث بدون کسر از آن استخراج و استنباط شود.

قاعده ی هفتگانه: سه قاعده بین سهام و رئوس است و چهار قاعده ی دیگر بین رئوس و رئوس است.

اگر سهام و رئوس تقسیم پذیر نبودند اما بین آندو توافق وجود داشت در اینصورت عدد موافق اعداد رئوس را در اصل مسئله و یا در عول ضرب می کنیم و اگر متباین باشند تعداد رئوس کل ورثه ضرب اصل مسئله و یا ضرب عول می کنیم و حاصل ضرب تصحیح مسئله است.

1- قاعده توافق: وفق اعداد رئوس ضرب اصل مسئله = تصحیح

2- قاعده تباین: کل عدد رئوس ضرب اصل مسئله = تصحیح

3- قاعده تماثل: عدد یک طائفه ضرب اصل مسئله = تصحیح
4-
قاعده تداخل: عدد بزرگ رئوس ضرب اصل مسئله = تصحیح

معنا مقاسمه چیست؟ جد را به منزله برادر عینی فرض کنیم اینرا مقاسمه گویند.

در صورتهای پنجگانه ذیل مقاسمه به نفع جد است:
1- جد همراه یک خواهر عینی
2- جد به همراه دو خواهر عینی
3- جد همراه سه خواهر عینی
4- جد همراه یک برادر عینی
5- جد همراه یک برادر و یک خواهر عینی.

در سه صورت مقاسمه و ثلث کل با هم مساوی هستند که عبارتند از:
1- جد همراه دو برادر
2- جد همراه چهار خواهر
3- جد همراه یک برادر و دو خواهر.

اگر همراه جد و برادران و خواهران وارث دیگری یعنی ذوی الفروض موجود باشد در اینصورت باز جد از موارد سه گانه زیر نافعترین را بر می گزیند.
1- مقاسمه 2- ثلث مابقیه 3- یک ششم تمام دارایی.

مناسخه در لغت به معنای انتقال دادن و از بین بردن است. همچنان به معنای تبدیل و محو نیز استعمال شده است. در اصطلاح عبارت از اینست که یک یا چند نفر از ورثه پیش از تقسیم متروکه وفات کند و سهم آنان به سایر ورثه انتقال یابد که همین مساله بوجود آمده را مناسخه گویند.

مناسخه سه حالت دارد:
1- اگر ورثه میت دوم همان ورثه میت اول باشد در این حالت مساله و شیوه ارث آنان تغییر نخواهد کرد.
2- اگر ورثه میت دوم همان ورثه میت اول باشد اما با اختلاف خویشاوندی آنان نسبت به میت، در اینصورت کیفیت تقسیم ارث تغییر می یابد و باید شیوه جدید را بکار بریم که آنرا جامعه گویند.
3- اگر ورثه میت دوم غیر ورثه میت اول باشد و بعضی از آنان از دو جهت یعنی هم از جهت میت اول و هم از جهت میت دوم وارث باشند در اینصورت بخاطر اختلاف سهام نسبت به هر ورثه مجددا ناچار به استنباط ار مسئله جامعه خواهیم شد.

تخارج از ترکه: یکی از ورثه می پذیرد که از سهم خود در مقابل مال مشخص چشم پوشی کند و به اندازه مالی که از ترکه یا غیر آن بر می گیرد صرف نظر نماید و حتا می تواند از تمام سهمیه صرف نظر کند و چیزی از ترکه بر ندارد. هر گاه مصالحه صورت گیرد مسئله از حصه باقی ورثه بنا می شود و دارائی میت بالای آنها تقسیم می گردد.

12/03/2026

سوالات اصلاحات اداری
سوال 1 :- راپور چیست ؟
جواب :-
عبارت ازتهیه وتنظیم معلوماتی از اجراات یک اداره می باشد.

سوال 2 :- استعلام چیست ؟
جواب :-
عبارت از سند رسمی که به منظوراستجواب بکاربرده میشود ازبالا به پائین .

سوال 3 :- پیشنهاد چیست ؟
جواب : -
طرح مسایل وموضوعات که ایجاب احکام مقام ذیصلاح را نماید مطابق به قانون باشد.

سوال 4 :- ارزیابی چیست ؟
جواب :-
عبارت ازیک عملیه منظم وسیستماتیک بوده که غرض انتخاب هدف بکار میرود.

سوال 5 :- نظارت چیست ؟
جواب :-
نظارت یک عملیه‌ی دوامدار و مسلسل، از جریان فعالیت اداره می باشد.
چنانچه گفته شد نظارت پیوسته ممد اجراات کارها بوده و رهنمود ها را در عرصه‌ی امور اداری، حسابی، تطبیق اهداف و پلانها فراهم می سازد. گذشته ازین نظارت وسیله‌ی مهم در جهت رهنمایی اعضا و کارمندان مبنی بر کاربرد درست اصول اداره و نحوه‌ی اجراات در اداره می باشد. سپس نظارت نه تنها بهبود امور اداره را مطابق به شرایط عصر و زمان حفظ می دارد، بلکه اصول اداره را نیز در عمل تطبیق می کند.
و یا به عباره‌ی دیگر، نظارت عبارت است از علم منظم و دوامدار برای پیشرفت و تطبیق پروگرام یک اداره بوده و در یک زمان معین اجرا می گردد.
همچنان نظارت یک پروسه‌ی جمع آوری و تحلیل شاخص ها برای آگاهی آمرین و مدیران بوده تا بتوانند فعالیت های اجرا شده را با پلان داده شده مقایسه نمایند و همیشه تاثیرات این فعالیت‌ها بالای اهداف و مقاصد مشاهده گردیده است.
نظارت یک پروسه‌ی جمع آوری و تحلیل معلومات بوده و استفاده ازین معلومات در جهت بهبود کار اداره می باشد.
نظارت یک وسیله‌ی شناخت با قوت وضعیت یک پروگرام است و همچنان برای اخذ تصامیم بعضی وقت از نظارت استفاده می گردد و اگر نظارت و بررسی یک پروگرام یا پروژه به صورت دقیق انجام پذیرد، کمک کننده‌ی مناسب برای پلان های آینده خواهد بود.
نظارت یک پروسه دوامدار ازجمع آوری معلومات درمورد پیشرفت کاروشخص نظارت کننده مشاورنامیده میشود.

سوال 6 :- قانون چیست ؟
جواب :-
عبارت ازتجویزسریع ومعقول است که برای تنظیم اجتماع وضع گردیده وتطبیق آن توام اجبار است.

سوال 7 : مقرره چیست ؟
عبارت ازسند تقنینی است که توسط یکی از قوای دولت وضع میگردد.

سوال 8 :- فرق بین قانون ومقرره چیست ؟
جواب :-
تطبیق قانون عام واجباری می باشد ومقرره برای یک موضوع خاص وضع میگردد.

سوال 9 :- رخصتی های قانونی به چند نوع است ؟
جواب : -
الف:- مریضی برای مدت 20 یوم.
ب:- رخصتی تفریحی 20 یوم.
ج:- رخصتی ضرورت 10 یوم.

سوال 10 :- وارده وصادره چیست ؟
جواب :-
عبارت ازکتابی میباشد که درآن امور ثبت مکاتیب واوراق شعبه مرسل ومرسل الیه درآن معامله میگردد.

سوال 11 :- تشکیل چیست وتفاوت آنرا باتعینات بیان دارید؟
جواب :-
تشکیل عبارت ازتقسیم بندی وظایف ء صلاحیت ء تثبیت مسولیت وتعین روابط بین واحد های یک اداره میباشد که ازطریق رئیس جمهورمنظور میگردد.
تعینات عبارت ازسیستم جابجا سازی کارمندان ازطریق رقابت آزاد مطابق تشکیل دریک نظام اجتماعی میباشد که ازطریق وزارت مربوطه منظورمیگردد.

سوال 12 :- بودجه چیست وانواع آنرا بیان نماید؟
جواب :-
بودجه عبارت ازیک بیلانس مالی است که عوایدومصارف دولت رامعین وتنظیم می نماید و بدونوع است.
الف:- بودجه عادی پلان منظورشده که بتواند معاش وسایرامتیازات کارمندان دولت راتکافو نماید.
ب:- بودجه انکشافی به منظورمصارف دولت جهت بازسازی مملکت بکاربرده میشود البته بعداز منظوری پارلمان و مقامات ذیصلاح.

سوال 13 : - لاک بوگ چیست ؟
جواب :-
کتاب سیروسفر دربخش وسایط نقلیه میباشد.

سوال 14 :- فایلنگ چیست وچطور ترتیب میشود ؟
جواب :-
فایلنگ ویا دوسیه بندی به شکل نام ء تاریخ ء شماره وجلد ترتیب میگردد تا کدام اسناد نظر وتاریخ اولویت دارد.

سوال 15 :- معاش استثنائی چیست ؟
جواب :-
معاش استثنائی سوپر اسکل میباشد.

سوال 16 :- معاش استثنائی ازکدام ارگان تمویل میگردد ؟
جواب :-
توسط کنون اصلاحات اداری تعین وازطریق بانک جهانی تمویل میگردد.

سوال 17 :- پی آر آر چیست ؟
جواب :-
برنامه موقتی است بمنظور اصلاح اداره، بلند بردن سطح موثریت اداره، ادغام وظایف مشابه ارتقای ظرفیت های کاری مامورین، نصب مامورین به اساس لیاقت و شایستگی از طریق رقابت آزاد، سپردن کار به اهل کار که دارای دو مرحله میباشد. الف –آمادهساختنبستهایکلیدیوزارتخانهها،ترتیبتشکیل،بستهاولایحهوظایف . ب- تشخیصبستهایپیشنهادشدهتوامبالایحهوظایفباپرداختمعاشاضافیموقت.
به معنی اصلاحات اداری ادارات دولتی به اساس معیارهای اهلیت شایستگی لیاقت وتعین قانون ظرفیت تثبیت میگردد.

سوال 18 :- قانون اساسی را تعریف نمائید ؟
جواب :-
سند تقنینی معتبریست که درآن ساختاردولت معین آزادی ها وتفکیک قواومکلفیت اتباع را مشخص میسازد.

سوال 19 :- مکتوب راتوضیح نمائید ؟
جواب : -
جواب نوشتن کتابت راگویند که درآن ادارات مسایل خود رادرچوکات قانون حل میسازد.

سوال 20 :- میتود چیست ؟
جواب :-
طریقه رسیدن به هدف را میتود گویند.

سوال 21 :- چه کسی نمی تواند سوانح یک ماموررا خانه پری نمائید ؟
جواب : -
کسی که از اقارب نزدیک مامورباشد . سوانح مامور را فقط مسولین مربوطه آن خانه پری نموده وسایراشخاص حق دست زدن به آن را ندارند.

سوال 22 :- فرق بین نظارت وکنترول چیست ؟
جواب :-
نظارت به معنی رهنمائی به منظوربهترشدن امور وکنترول به معنی تفتیش ازامور انجام شده که مامورمسولیت آنرا دارد .
سوال 23 :- شرایط استخدام یک مامور خدمات ملکی چیست ؟
جواب :-
قرار ذیل میباشد:-

الف:- سن 18 سالگی را تکمیل نموده باشد.
ب:- تابعیت افغانستان را داشته باشد.
ج :- سند فراغت ازیکی مراجع تعلیمی یا تحصیلی داشته باشد.
د :- به مریضی های مضمن گرفتار نباشد.
ه :- به کدام جرم مرتکب نشده باشد.

سوال 24 :- حقوق مامور بالای دولت چیست ؟
جواب :-
الف:- معاش با اجزا وضمایم آن.
ب:- ارتقأی بست و قدم حق رخصتی.
ج :- حق استعفأ ء حق مصونیت.
د :- شرایط کار، رفاه و صحت، حق شکایت و حق تقاعد.

سوال 25 :- اوصاف خوب یک مامور چیست ؟
جواب :-
قرار ذیل میباشد:-
الف :- اعتماد به نفس داشته باشد.
ب :- صداقت و ایمانداری.
ج :- پابند به وظیفه و رعایت سلسله مراتب.
د :- برخورد نیک با مراجعین داشته باشد.
ه :- قانون ومقررات را رعایت نمائید.

سوال 26 : اداره را تعریف نمائید ؟
جواب :-
اداره عبارت ازمرکزهماهنگ سازی یک گروه ویا دونفربخاطررسیدن به یک هدف مشترک میباشد.

سوال 27 :- فورمه جات به چند نوع است با انواع مشخصات آن بیان نمائید ؟
جواب :-
فورمه جات بدو نوع است:-
الف :- فورمه ف س 9 ( مربوط تحویلخانه بوده )
ب :- فورمه م ( مربوط محاسبه نقدی میباشد )

سوال 28 :- اهداف کمسیون اصلاحات اداری بیان نمائید ؟
جواب :-
ایجاد اداره سالم ازطریق طرح وتطبیق اصلاحات درسیستم اداره کشورتثبیت وظایف خدمات ملکی . استخدام مامورین خدمات ملکی به اساس اهلیت لیاقت وشایستگی . تنظیم اساسات امورذاتی وطرزفعالیت مامورین خدمات ملکی.

سوال 29 :- وظایف کمیسیون اصلاحات اداری رابیان دارید ؟
جواب :-
1- طرح و تطبیق پالیسی اداری دولت جهت ایجاد اداره ملکی سالم غیر جانبدار، فارغ از دخالت سیاسی و سپردن کار به اهل کار. 2- تشخیص، پیشنهاد و نصب مامورین عالیرتبه ملکی به ریاست دولت به طور بیطرفانه و متکی به معیار های لیاقت و کفایت. 3- نظارت از تعیینات مامورین ملکی پایین رتبه بر اساس لیاقت وشایستگی. 4- نظارت از تطبیق پروگرام اصلاحات اداری در وزارت خانه ها و ادارات دولتی. 5- همکاری با تمام وزارت ها و ادارات دولتی جهت ایجاد اداره سالم.
طرح نظارت ازپالیسی شرایط مربوط به استخدام ء معاش ء حاضری ء رخصتی ء ترفیع ء تقاعد وسایرامور مربوطه به مامورخدمات ملکی وتطبیق آن درحدود قانون ازطریق ادارات دولتی .

سوال 30 :- پلان چیست ؟
جواب : -
عبارت ازفعالیت های مجموعی تصورات است که درآینده عملی میگردد یا به عباره دیگر : استقامت کاری و رسیدن به هدف .
سوال 31 :- پلان به چند نوع است ؟
جواب :-
پلان کوتاه مدت ء متوسط مدت و درازمدت میباشد.

سوال 32 :- سلسله مراتب اداری را بیان دارید؟
جواب :-
رعایت تسلسل تشکیلاتی از رده های پائین به بالا واز بالا به پائین.

سوال 33 :- دفتر حاضری چیست ؟
جواب :-
سندی است که موجودیت کارکنان رادراوقات معین تثبیت می نمائید.

سوال 34 :- عناصرمهم یک اداره رابیان دارید ؟
جواب :-
پلانگذاری، تشکیل، سازماندهی، کنترول، نظارت، راپور دهی و بودجه می باشد.

سوال 35:- اداره چیست و به چند نوع است؛ صرف انواع آنرا نام ببرید؟
جواب: -
نظام اجتماعی که در آن یک عده اشخاص جهت رسیدن به یک سلسله اهداف نسبتا مشخص با هم همکاری و اشتغال دارند. یا به عباره دیگر اداره عبارت از قوه ایست که با در نظرداشت پالیسی کلی و یک تشکیل منظم انجام بهتر وظایف را میسر ساخته و رسیدن به اهداف مطلوبه را، ممکن می سازد.
اداره دو نوع است:-
الف :- اداره رسمی.
ب :- اداره غیررسمی.

سوال 36:- اداره رسمی را تعریف کنید؟
جواب: -
اداره رسمی عبارت از اجتماع یک عده افراد است که تحت رهبری سلسله مراتب اداری به منظور تحقق بخشیدن هدف هایی معین به همکاری همدیگر به وجود آمده و وظایف و صلاحیت ها در آن مشخص می باشد.

سوال 37:-اداره غیررسمی را تعریف کنید؟
جواب: -
اداره غیررسمی عبارت از اجتماع افراد و یا گروه های برای اهداف معین و مشخص بدون در نظرداشت سلسله مراتب اداری کار نموده و عمدتا ارتباط شان ناشی از غریزه ها و یا تمایلات طبیعی انسانها می باشد.

سوال 38:-مامور خدمات ملکی به کدام شخص اطلاق میگردد؟
جواب:-
مامور خدمات ملکی شخصی است که با رعایت احکام قانون به منظور ارایه خدمات طور دایمی در اداره دولتی استخدام میگردد.

سوال 39:- دفتر یا Office چیست؟
جواب: -
عبارت از محلیست که در آن کارها روی اوراق انجام شده و اسناد و مکاتیب در آن نگهداری میشود دفتر همیشه یک اطاق جداگانه نمیباشد، میتواند که میز یا یک گوشه از اطاق باشد.
سوال 40:- وظایف یک اداره چیست؟
جواب:-
اتخاذ تصامیم، پلان نمودن فعالیت ها و تثبیت بودجه، توظیف نمودن کارمندان برای اجرای وظایف محوله، نظارت در تطبیق پلان کاری، رهنمایی پرسونل، کنترول و استعمال مناسب از منابع و وسایل، تشویق پرسونل برای اجرای بهتر وظایف، گوش دادن به شکایات و پیشنهادات و تقاضاهای پرسونل، تشخیص مشکلات و یافتن راه بیرون رفت ازین معضلات، تعقیب تصامیم اتخاذ شده و وظایف سپرده شده، تهیه نمودن راپور فعالیت های انجام شده و سپردن آن به مراجع ذیربط، ارزیابی فعالیت های انجام شده، تامین و انکشاف احترام متقابل و اعتماد میان کارمندان، کار گرفتن از ضوابط در عوض روابط، مساعد ساختن زمینه ها برای انکشاف مهارت های کارمندان

سوال 41:- کفایت (مثمریت) در یک اداره چیست؟
جواب: -
عبارت از انجام دادن یک سلسله فعالیت های است که در نتیجه آن از سرمایه کم محصول و یا نتیجه زیاد بدست می اید؛ یعنی نسبت محصول بر سرمایه گذاری باید زیاد می‌باشد.

سوال 42:- موثریت در یک اداره چیست؟
جواب: -
موثریت عبارت از انجام دادن یک سلسله فعالیتهای است که در جهت دستیابی به اهداف ما را کمک می کند. یا به عباره ی دیگر موثریت عبارت از انجام فعالیت های درست و صحیح می باشد.

سوال 43:- سیستم اداری افغانستان به چند قسم است؟
جواب:-
به دو قسم است.
الف :- سیستم مرکزی که توسط وزرا و رؤسای مستقل رهبری و کنترول می گردد.
ب :- سیستم ولایتی (محلی) که توسط والیان رهبری و کنترول می گردد.

سوال 44:- اداره‌ی عامه چیست؟
جواب:-
اداره‌ی عامه از دو کلمه‌ی اداره و عامه ترتیب شده است. اداره عبارت از یک سازمان اجتماعی است که برای رسیدن به یک سلسله اهداف گرد هم می آیند. عامه عبارت از تمام وزارت ها وادارات که مصروف خدمت‌گذاری در کشور می باشدند؛ به شمول سه قوه‌ی مقننه، قضاییه و اجراییه!

سوال45:- دورنمای اداره‌ی عامه افغانستان چیست؟
جواب:-
داشتن یک اداره‌ی عامه شفاف، موثر و خدمتگذار مردم، داشتن تشکیلات اداری منظم در مرکز و در سطح ولایات و ولسوالی ها جهـت حذف مشابهت های کاری بین وزارت ها و ادارات محلی، کاهش در مصارف، استـفاده‌ی اعظمی از استعداد های ناب.

سوال 46:- حقوق اداره چیست؟
جواب: -
مجموع قواعد و مقرراتی است که روابط افراد را با اداره و روابط ادارات را بین هم تنظیم می کند.

سوال 47:- موسسه چیست؟
جواب:-
عبارت از یک تشکیل تعاونی پلان شده است که درآن رول، وظایف و روابط افراد جهت نایل شدن به اهداف واضح شده باشد.

سوال48:- مشخصات یک اداره‌ی سالم چیست؟
جواب:-
الف :- در ادارات باید از تمام اصول، قواعد و مقررات اداری پیروی لازم صورت گیرد.
ب :- تشکیل اداره باید با ضروریات اصلی آن سازگار باشد و با اهداف و وظایف اصلی اداره هماهنگ و از تورم تشکیلاتی جلوگیری به عمل آمده باشد.
ج:- درانتصـاب، انتخاب، تغییر، تبدیل و تادیات کارکنان باید اصول مهم اداری مانند اصل تعادل، تخصص مفیدیت و مثمریت، روابط انسانی و سلسله‌ی مراتب اداری مراعات گردد.
د:- اداره باید از تقلب کاری، استفاده جویی، رشوه ستانی و بوروکراسی ( کاغذپرانی) عاری باشد.
ه:- کار به اهل کار سپرده شود.
و :- در اداره باید هماهنگی، سیستم خوب کنترول و رهبری وجود داشته باشد و از اصول مدیریت پیروی صورت گیرد.

سوال 49:- رول مهم و اساسی که یک اداره ایفا می نماید، چی خواهد بود؟
جواب:-
جهت ایجاد یک اداره سالم رعایت از قوانین ومقررات، ایجاد نظم و دسپلین، رعایت سلسله مراتب، پابندی به وظیفه، حسن همکاری با همکاران، سلوک نیک با مراجعین

سوال 50:- پلان را تعریف کنید؟
جواب:-
عبارت از توضیح فعالیت های هدفمند بمنظور حل یک مشکل واقعی است یا به عبارت دیگر پلان عبارت از مجموعه فعالیت ها جهت اجرای اهداف خاص میباشد.
سوال 51:- اجزای پلان را شرح دهید؟
جواب:-
عبارت از هدف، بودجه، منابع بشری، معلومات قبلی، مطالعات قوانین، نظارت، کنترول، ارزیابی و نتیجه گیری میباشد.

سوال 52:- به نظرشما کار مؤثر کدام مشخصات را باید داشته باشد؟
جواب: -
کارها را به درستی انجام دادن، پرابلم ها را حل کردن، حفظ منابع مالی، از مصارف اضافی کاستن، راه ها و طریقه های ابتکار را پیدا کردن، نتیجه از کار انجام شده گرفتن، بر منفعت افزودن، تفویض صلاحیت، تقدم و تأخر کارها به اساس اهمیت هر یک، داشتن پلان روزانه.

سوال 53:- ارتباطات را تعریف نموده و بگوئید که به چند نوع میباشد؟
جواب:-
ارتباطات عبارت از افهام و تفهیم بین افراد و یا سازمان ها میباشد که به دو نوع تقسیم شده است. ارتباطات مستقیم و ارتباطات غیر مستقیم
مستقیم روبرو در حال صحبت کردن و یا اشاره‌ی و غیر مستقیم نیز مانند از طریق تلیفون، تلویزیون، انترنیت و تمام مکاتبات رسمی و غیررسمی

سوال 54:- لایحه وظایف چیست ؟
جواب: -
عبارت یک معیار وظیفوی میباشد که بمنظور سپردن و مشخص نمودن استقامت های کاری کارمندان ادارات از طریق مسؤلین همان اداره ترتیب و بعد از تائید مقامات باصلاحیت به معرض اجرا قرار داده میشود.

سوال 55:- سلسله مراتب چیست؟ مزایا ونواقص آنرا بیان کنید؟
جواب:-
عبارت از رهبری و ایجاد توازن، انسجام در اداره می باشد که به منظور انجام بهتر وظایف و تحقق اهداف پیش‌بینی شده بین آمرین ومامورین برقرار می گردد.و یا سلسله مراتب عبارت از تسلسل تشکیلاتی می باشد که از رده های بالا به پایین هدایت و اوامر و از پایین به بالا اطاعت و گزارش می باشد. فواید آن سبب نظم در اداره و کارها به وجه احسن پیش می رود، می باشد و نواقص آن باعث بی نظمی و سبب سکتگی در کارها می گردد.

سوال 56:- سازمان چیست؟
جواب:-
عبارت از یک ترتیب خاص و سنجیده‌ی افراد جهت حصول مقاصد و اهداف خاص می باشد که شامل این مشخصات اند. هدف خاص، تشکیل خاص و افراد.

سوال57:- سازماندهی چیست؟
جواب:-
سازماندهی جریانی است که طی آن تقسیم کار میان افراد و گروه های کاری و ایجاد هماهنگی میان آنها برای کسب اهداف اداره تلاش صورت می گیرد. و یا سازماندهی عبارت از بوجود آوردن تشکیلات منظم در یک موسسه بوده که حدود وظایف و مسوولیت های کارکنان را تعین و تثبیت می نماید، به منظور رسیدن به اهداف سازمان.

سوال 58:- اصول کاری چیست؟
جواب:-
در عمومیات اصول کاری عبارت از ارزش های است که توسط کارمندان در یک اداره در نظرگرفته می شود. اصول کاری به اساس اخلاق و پرهیزکاری به هم استوار است.

سوال 59:- مدیر کیست، واضح سازید؟
جواب:-
مدیر در لغت به معنی اداره کننده و کارگردان می باشد و در اصطلاح مدیر شخصی است که مسوولیت عملکرد تیم خود را به عهده دارد.

سوال 60:- منجمنت و مدیریت چیست؟
جواب:-
مدیریت عبارت از هماهنگ ساختن نیروی مادی و انسانی جهت رسیدن به هدف با حداقل مصرف در کوتاه ترین زمان است.

سوال 61:- رهبری چیست؟
جواب:-
عبارت از پروسه‌ی تاثیرگذاری بر فعالیت‌های گروهی از افرادی است که در وضعیت معین برای تحقق اهدافی تشریک مساعی می نمایند.

سوال 62:- فرق بین نظارت و ارزیابی چیست؟
جواب:-
برای رشد و انکشاف یک اداره ضروری بوده، در تحت نظارت و ارزیابی یک اداره‌ی منظم می توان سیستم اجراات، فعالیت و تطبیق اهداف و پلان خود را به وجه احسن پیش برد. بخاطر اینکه نظارت و ارزیابی از هم تفکیک شوند، علوم اجتماعی و اقتصادی ارزیابی و نظارت را طور ذیل شرح داده است.

سوال 63:- بررسی، نظارت و تفتیش چیست؟
جواب:-
بررسی، نظارت و تفتیش وظیفه‌ی متفاوت در ارتباط به طرز اجراات فعالیت‌ها می باشد که هر یک در ماهیت از هم دیگر فرق داشته اما کاملا برای بهبود اجراات کارها بکار برده می شود.

بررسی: طوریکه قبلا تذکر یافت، بررسی یک نوع بازرسی است از صورت اجراات و تطبیق اهداف و پلان‌های حسابات مالی و اداری که توسط آمر اداره توظیف و تعویض صلاحیت به شخص دیگر مطابق قانون انجام می شود.

سوال 64:- کنترول چیست و برچند نوع است؟
جواب:-
کنترول عبارت از پروسه‌ی است مطابقت فعالیت‌های انجام شده را با فعالیت های پلان گذاری شده تحت غور و بررسی می گردد.
کنترول به دو نوع است، کنترول قبلی که از طرف نماینده‌ی وزارت مالیه طور دوامدار صورت می گیرد و کنترول بعدی که از طرف اداره‌ی کنترول و تفتیش مطابق پلان در ختم هر سال مالی صورت می گیرد.

سوال 65:- بست چیست؟
جواب:-
بست، بخشی از تشکیل است که براساس آن کارکن وظیفه محوله‌ی خود را انجام می دهد.

سوال 66 :- مهارت‌های اساسی دفترداری چیست؟
جواب:-
مهارت‌های اساسی دفترداری عبارت از پروسه‌ی سازماندهی اسباب و وسایل داخلی دفتر ایجاد روابط رسمی و منطقی بین واحدهای مختلف داخلی و خارجی یک سازمان می باشد که در نتیجه‌ی آن فضای کاری خوب در داخل دفتر تامین می گردد.

سوال67 :- اصول اساسی اداره کدام‌ها اند؟
جواب-
1. اصل هماهنگی و وحدت هدف،
2. اصل سلسله ی مراتب،
3. اصل تخصص،
4. اصل وحدت امردهی،
5. اصل حیطه‌ی نظارت،
6. اصل صلاحیت و مسوولیت،
7. اصل تعادل،
8. اصل انعطاف پذیری،
9. اصل کارآیی.

سوال 68:- در تقسیم کار کدام نکات مهم در نظر گرفته می شود؟
جواب:-
در تقسیم کار دو نکته‌ی مهم ذیل در نظر گرفته می شود.
الف :- تقسیم وظایف به واحدهای مختلف،
ب :- تقسیم کار در میان افراد مختلف.

سوال 69:- مسئولیت چیست؟
جواب:-
هر آن اجراات کاری که برای کارمند در برابر آن توظیف گردیده باشد و به وی سپرده می شود، مسوولیت نامیده می شود.

سوال 70:- صلاحیت چیست و به چند نوع است؛ شرح دهید؟
جواب:-
عبارت از مجموع اختیاراتی است که به موجب قانون برای انجام اعمال معیینی به مامور دولت داده شده است.
صلاحیت به دو نوع است:
الف :- صلاحیت قانونی،
ب :- صلاحیت اداری.

سوال 71:- یک کارمند خوب دارای کدام مواصفات می باشد، توضیح دهید؟
جواب:-
صادق باشد، در پرتو قانون و مقررات وظایف خود را انجام دهد، پشتکار داشته باشد، اسرار اداره را حفظ نماید، پابند به حاضری باشد، سلوک نیک با همکاران و مراجعین داشته باشد.

سوال 72:- هدف چیست؟
جواب:-
هدف عبارت از انجام و یا نتیجه‌ی مطلوب است که همه فعالیت ها به سوی آن سوق داده می شود.

سوال 73:- منابع چیست؟
جواب:-
منابع عبارت ازسرمایه مادی و معنوی سازمان می باشد که شامل ذیل می گردد.
الف :- منابع فزیکی،
ب :- منابع مالی،
ج :- منابع بشری،
د :- منابع غیرمحسوس، منابع زمانی (وقت) و دیگر منابع غیرزمانی مانند تحصیل.

سوال 74:- منابع بشری چیست؟
جواب:-
عبارت از جذب، پرورش، توسعه و حفظ نیروهای لایق و شایسته‌ی کار جهت رسیدن به هدف اداره می باشد.

سوال 75:- مامور کیست، توضیح دهید؟
جواب:-
مامور عبارت از اجرا کننده اوامر قانونی آمر است که بخاطر اجرای امور رسمی توظیف گردیده باشد و در مقابل وظیفه رسمی از طرف اداره معاش دریافت میکند.

سوال 76:- وظیفه یک مامور بر اساس کدام معیارها تعیین میگردد؟
جواب:-
وظیفه یک مامور نظر به بست که مامور در آن تعین گردید، داده میشود ولی لازم است حین تعین مامور در بست باید اسناد تحصیلی، تجربه کاری، اهلیت کاری، صداقت، پشتکار و سایر خصوصیات شخص در نظر گرفته شود.

سوال 77:- برای اینکه امور اداری ریاست بصورت درست تنظیم شود و اسناد بدون ضیاع وقت در اخیتار متقاضیان قرار داده شود چگونه از کدام میتود ها و روش ها برای تنظیم درست کار استفاده مینماید؟
جواب:-
الف :- تنظیم اسناد در فایل های جداگانه،
ب :- ترتیب پلان کاری برای فعالیت های یومیه،
ج :- ارسال احکام هدایات و مکاتیب به مراجع مربوطه،
د :- همکاری نزدیک و تفکیک و تنظیم اسناد و گزارشات به رییس مربوطه.

سوال 78:- در مورد حل پرابلم های کاری از کدام میتودها استفاده کرده میتوانید؟
جواب:-
برای حل پرابلم های کاری از رهنمایی قوانین و مقررات استفاده کرده میتوانیم.

سوال 79:- خدمات ملکی چیست؟
جواب:-
خدمات ملکی عبارت از انجام تمام فعالیت های اجرائیوی و اداری است که طبق قانون از طریق دولت صورت میگیرد.

سوال 80:- اهداف کمیسیون اصلاحات اداری و خدمات چی است؟
جواب:-
الف :- ایجاد سالم از طریق طرح و تطبیق اصلاحات در سیستم اداری کشور.
ب :- تثبیت وظایف خدمات ملکی.
ج :- استخدام مامورین خدمات ملکی به اساس لیاقت و شایستگی.
د :- تنظیم اساسات امور ذاتی.

سوال 81:- ایجاد کمیسیون به اساس کدام فرمان تاسیس گردید؟
جواب:-
ایجاد کمیسیون به اساس فیصله جامعه جهانی و توافقات بن به تصویب و به اساس فرمان 257 مورخ 2/3/1381 منظور گردیده است.

سوال 82:- توافقات بن شامل چه مطالب بوده است؟
جواب:-
به اساس فیصله بن جامعه جهانی و نماینده‌گان افغانستان این چند مورد را به تصویب رسانیده اند:
الف :- ایجاد اداره مؤقت و کاربرای راه اندازی پروسه انتخابات.
ب :- ایجاد کمیسیون مستقل اصلاحات اداری و خدمات ملکی.
ج :- ایجاد کمیسیون مستقل حقوق بشر.
د :- ایجاد پولیس ملی.
ه :- ایجاد اردوی ملی. دونرها و جامعه جهانی کمک های خود را متکی به انجام این موارد دانسته اند.

سوال 83:- وظیفه یک مامور براساس کدام معیارها تعیین میگردد؟
جواب:-
وظیفه یک مامور نظر به پست که مامور در آن تعیین گردید، داده میشود، ولی لازم است حین تعیین مامور در بست باید اسناد تحصیلی، تجربه کاری، اهلیت کاری، صداقت، پشتکار و سایر خصوصیات شخص در نظر گرفته میشود.

سوال 84:- کدام شخحص به صفت مامور خدمات ملکی پذیرفته میشود؟
جواب:-
1- سن 18 سالگی را تکمیل کرده باشد.
2- تابعیت افغانستان را داشته باشد.
3- سند فراغت تحصیلی داشته باشد.
4- به مریضی صعب العلاج گرفتار نباشد.
5- مرتکب جرم جنایت نشده باشد.

سوال 85:- مامور خدمات ملکی دارای کدام حقوق میباشد؟
جواب:-
1- معاش با ضمایم، 2- رخصتی ها، 3- ترفیع، 4- تقاعد، 5- تامینات اجتماعی.

سوال 86:- کارکنان مطابق اسناد تقنینی دارای چه نوع حقوق میباشند؟
جواب:-
1- حق استراحت،
2- حق تامین شرایط صحی و مصئونیت کار،
3- حق آموزش مجانی،
4- حق ارتقای ظرفیت،
5- حق استفاده از تامینات اجتماعی.

سوال 87:- قرارداد کار چیست؟
جواب:-
قرارداد کار عبارت از توافق کتبی کارکن و اداره یا کارفرما میباشد که به موجب آن کارکن طبق لایحه وظایف، در مقابل دریافت مزد و سایر حقوق و امتیازات دوره کار برای مدت معین یا غیر معین انجام خدمت مینماید.

سوال 88:- قرارداد کار چه وقت در حالت تعلیق قرار میگیرد؟
جواب:-
1. انجام خدمت عسکری،
2. اشتغال در وظایف انتخاباتی،
3. توقف موقت کار،
4. اتهام به جرم و تحت توقیف و تحقیق قرارگرفتن،
5. حوادث غیر مترقبه،
6. تعلیم و تحصیل.

سوال 89:- قرارداد کار در کدام حالت فسخ میگردد؟
جواب:-
1. به توافق طرفین،
2. ختم قرارداد معین کار،
3. تقاعد،
4. وفات،
5. معلولیتی که مانع انجام کار شود،
6. توقف کار بیشتر از شش ماه،
7. محکومیت نهائی به جزا که مانع کار شود،
8. تخطی مکرر بعد از تطبیق مویده تادیبی،
9. امتناع کارکن بعد از تعیین مجدد وی به کار قبلی،
10. عدم قناعت بخش بودن دوره آزمایشی.

سوال 90:- ترفیع مامور چیست؟
جواب:-
ترفیع مامور عبارت از ارتقای مامور از رتبه موجوده به رتبه بلندتر است.

سوال 91:- مامور چی وقت مستحق ترفیع شناخته میشود؟
جواب:-
مامور در این حالات مستحق ترفیع شناخته میشود:
الف :- اکمال سه سال خدمت بالفعل،
ب :- مساعد بودن سجل یا فورمه ارزیابی،
ج :- اخذ تقدیر نامه درجه اول.

سوال 92:- مامور منتظر با معاش کیست؟
جواب:-
ماموری است که متصدی بالفعل نبوده و در حالت انتظار میباشد که نظر به قانون الی شش ماه سرنوشت وی باید تعیین گردد. هرگاه در اداره بست وجود نداشته باشد، تقرر مامور صورت نمی گیرد.

سوال 93:- انتظار کدام حالت را گویند؟
جواب:-
هرگاه بست یک مامور حذف و یا در تشکیل از بین میرود، مامور در حالت انتظار قرار میگیرد.

سوال 94:- وجایب مامور خدمات ملکی چیست؟
جواب: -
وجایب مامور خدمات ملکی عبارت اند از:-
1. طبق قانون وظایف خود را انجام دهد،
2. مامور مطابق صلاحیت خود مسوولیت دارد،
3. مکلف به رعایت سلسله مراتب است،
4. اطاعت از آمر،
5. مکلف به حفظ اسرار اداره،
6. مکلف به عدم استفاده از صلاحیت رسمی در امور شخصی،
7. عمل خلاف قانون را انجام ندهد.

سوال 95:- مامور در جریان وظیفه چند موقف دارد؟
جواب:-
مامور در جریان وظیفه این موقف را دارا است: 1. موقف اصلی، 2. موقف خدمتی، 3. موقف عسکری، 4. موقف تحصیلی، 5. موقف انفصال موقت.

سوال 96:- تقدیرنامه چیست و چند نوع است؟
جواب:-
عبارت از یک امتیاز یا مکافات معنوی است که در مقابل خدمات شایسته مامورین خدمات ملکی از طرف مقامات ولایت، وزارت و ریاست جمهوری به آنها تفویض گردیده و برای مامورین مافوق رتبه امتیاز مادی معادل 2 ماه، 3 ماه و 4 ماه معاش به اساس درجه تقدیرنامه پرداخته میشود. تقدیرنامه به سه نوع میباشد: درجه اول، درجه دوم و درجه سوم.

سوال 97:- امتیازات تقدیرنامه را شرح دهید؟
جواب:-
الف :- درجه سوم: یک سال قدم و برای مامور مافوق رتبه دو ماه معاش.
ب :- درجه دوم: دو سال قدم و برای مامور مافوق رتبه سه ماه معاش،
ج :- درجه اول: یک ترفیع و برای مامور مافوق رتبه چهارماه معاش.

سوال 98:- تعلیق چیست و مامور در کدام حالت به موقف تعلیق قرار میگیرد؟
جواب:-
تعلیق عبارت از انفصال موقت مامور از وظیفه میباشد و در این حالات به حالت تعلیق قرار میگیرد:
الف :- درحالتی که مامور تحت اتهام قرارگیرد و توقیف شود،
ب :- درحالیکه به مقصد اجرای تحقیق و محاکمه دست مامور از کار گرفته شود.

سوال 99:- هرگاه کارکن به ارتباط وظیفه تحت نظارت قرار گیرد و در نتیجه تحقیق بری‌الذمه شناخته میشود آیا ایام تحقیق را مستحق معاش میگردد؟
جواب:-
بلی زمانیکه در نتیجه تحقیق کارکن بری الذمه شناخته شود، ایام تعلیق را مستحق معاش با ضمایم آن میگردد.

سوال 100:- یک کارکن در طول سال بر علاوه رخصتی های عمومی، چه رخصتی دیگر را مستحق میگردد؟
جواب:-
1. مدت بیست روز رخصتی تفریحی، 2. مدت ده روز رخصتی ضروری، 3. مدت بیست روز رخصتی مریضی

سوال 101:- یک کارکن در کدام حالات به تقاعد سوق داده میشود؟
جواب:-
الف :- بعد از تکمیل سن 65 سالگی،
ب :- بعد از تکمیل مدت چهل سال خدمت باالفعل،
ج :- کارکنی که به اساس حکم محکمه بیشتر از دو سال به حبس محکوم گردد به تقاعد سوق داده میشود.

سوال 102:- مساعدت مالی (اکرامیه) به خانواده کارکن متوفی به منظور تدفین و تکفین آن و تقاعد به چه مقدار است؟
جواب:-
هرگاه کارکن در جریان وظیفه فوت یا تقاعد نماید، مستحق ده ماهه مزد با ضمایم آن بعنوان آخرین رتبه یا بست آن میباشد.

سوال 103:- ورکشاپ چیست، توضیح نمائید؟
جواب:-
به یک دوره مباحثه علمی و عملی بر یک موضوع مخصوص در یک نشست گفته میشود که در یک گردهمایی جمعیتی اشخاص تجربه های شان را میان هم مطرح مینمایند و این مباحثه‌ها چندین روز طول میکشد و هر یک از شرکت کننده‌گان مواد و نوشته های قبلاً اماده شده را به خوانش گرفته و آنرا در مجلس ارایه میدارند.

سوال 104:- سیمینار چیست، توضیح نمائید؟
جواب:-
جلسه علمی، آموزشی و تخصصی میباشد که حداکثر تا یک هفته تدویر میشود. و یا به عباره دیگر، به گروپ کوچکی از شاگردان یا استادانی گفته میشود که در یک صنف و یا دانشگاه یک موضوع مشخص و نتایج تحقیق های قبلاً آماده شده شان را ارایه میدارند.

سوال 105:- کنفرانس چیست، توضیح نمائید؟
جواب:-
به آن جلسه گفته میشودکه روی مسایل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دایر میشود و در رأس خود کمیته ها داشته و معیاد زمانی مشخص دارند.

سوال 106:- تریننگ چیست، توضیح نمائید؟
جواب:-
دسترسی به کسب معلومات و مهارت های تیوریکی و میتودیکی است که بشکل عملی و نظری جهت ارتقای ظرفیت در کوتاه مدت تدویر میگردد.

سوال 107:- ارتقا ظرفیت چیست؟
جواب:-
عبارت از بلند بردن سویه کاری کارمندان از طریق راه اندازی تریننگ ها، ورکشاپ ها، کورس ها، سیمینارها و همکاری‌های روزمره و تشخیص نقاط قوی و ضعیف کارمندان جهت ارتقا و بلند بردن آن میباشد.

سوال 108:- قانون را تعریف کنید و بگویید که قانون چند نوع است؟
جواب:-
قانون عبارت از تجویز صریح و معقول است که از طرف مقامات ذیصلاح بمنظور نظم در جامعه اتخاذ میگردد و تطبیق آن توام با مویده (اجبار) است. یا به عباره دیگر قانون عبارت از مصوبه هر دو مجلس شورای ملی (سنا یا مشرانو جرگه و پارلمان یا ولسی جرگه) که به توشیح رییس جمهور رسیده باشد. قانون دو نوع است: قانون اساسی و قانون عادی.

سوال 109:- طی مراحل قانون را شرح دهید؟
جواب:-
قانون از مرحله ابتدایی الی مرحله اخیر این مراحل را طی میکند:
مرحله اول: تسوید توسط وزارت یا اداره مستقل،
مرحله دوم: تدقیق، ارزیابی و تحقیق توسط ریاست تقنین وزارت عدلیه،
مرحله سوم: بعد از تدقیق وزارت عدلیه، غرض تائید به مجلس عالی شورای وزیران ارسال میگردد،
مرحله چهارم: بعد از تائید شورای وزیران به شورای ملی فرستاده و از طرف شورای ملی تصویب میگردد،
مرحله پنجم: بعد از تصویب پارلمان، مصوبه آن غرض توشیح به رییس جمهور ارایه میگردد.
مرحله ششم: بعد از توشیح رییس جمهور نافذ و غرض نشر به جریده رسمی وزارت عدلیه ارسال میگردد.

سوال 110:- طی مراحل مقرره را بیان کنید؟
جواب:-
مقرره در وزارت یا اداره مستقل طرح و بعداً به وزارت عدلیه فرستاده میشود و بالاخره به شورای وزیران غرض تصویب و سپس به توشیح رییس حکومت میرسد.

سوال 111:- سلسله مراتب قانون گذاری را توضیح دهید؟
جواب:-
موقعیت قوانین و سایر اسناد حقوقی دولت با درنظرداشت قدرت الزام و وسعت تنفیذ آن در یک سلسله مراتب عمودی میباشد. 1. قانون اساسی، 2. مجمع القوانین، 3. قوانین، 4. مقررات، 5. لوایح، طرزالعمل ها، دساتیر، رهنمود ها، نورماتیفها.

سوال 112:- فرق قانون با مقرره در میکانیزم چیست؟
جواب:-
قانون به شورای وزیران میرود، بعداً از سوی پارلمان تصویب میشود اما مقرره به شورای وزیران میرود و تصویب میشود، مثلاً مقرره کمیسیون که صلاحیت صدور آن را رییس دولت دارد. مقرره از صلاحیت یکی از روسای سه گانه دولت است، مثلاً رییس جمهور آن را امضا میکند. قانون عام است و مقرره خاص. قانون طرح میشود و مقرره تسوید. قانون به انستیتوت قانون گذاری وزارت عدلیه میرود و مقرره به شورای وزیران میرود. قانون به کمیسیون بررسی قوانین پارلمان میرود و مقرره به تصویب ولسی جرگه میرود. قانون بعدآ به سنا میرود و مقرره به توشیح رییس جمهور میرود.

سوال 113:- طرزالعمل چیست؟ طرزالعمل انضباطی و لایحه را تعریف نمائید؟
جواب:-
طرزالعمل یک سند تخنیکی و اداری است که در یک ساحه مشخص وضع میگردد و براساس آن اجرا و انجام امور صورت میگیرد.
طرزالعمل انضباطی عبارت از طرزالعملی است که محیط کار هنگامی تطبیق میگردد که یک سند عملیه را متناقض با شرایط تعهد نامه استخدام باشد مرتکب گردد.
لایحه عبارت از وضع یک سلسله معیارهای وظیفوی که متکی به قوانین و مقررات باشد.

سوال 114:- رهنمود چیست؟
جواب:-
اصول اجرای یک بخش معین کار بوده که بعد از منظوری مقامات ذیصلاح مربوطه به پرسونل آن اداره داده میشود و زمان اجراء آن معین نمی باشد.

سوال 115:- نورماتیف چیست؟
جواب:-
چوکات بندی هدایات، قوانین و مقررات را در روشنی قانون اساسی برای واحدهای وزرات‌ها نورماتیف گویند که به کمک طرزالعمل ها، لوایح، دساتیر و رهنمودها به معرض تطبیق قرارمیگیرد.

سوال 116:- جلسه چیست؟
جواب:-
جلسه عبارت از یکنوع گردهمایی است که در ادارات مختلف برای مقاصد مختلف (چگونگی انسجام امور، راه های نیل به اهداف، مباحثه روی مسایل مورد نظر، اتخاذ تصامیم مربوطه و سایر مسایل) راه اندازی میگردد.

سوال 117:- اجندا چیست؟
جواب:-
اجندا مسائل از طرح قبلی تمام اهداف و موضوعات مورد بحث یک جلسه میباشد که پروسه کاری جلسه مطابق به آن مرحله به مرحله به پیش میرود.

سوال 118:- نکات اساسی اجندا چیست؟
جواب:-
انتخاب مسائل مورد بحث (تصمیم گیری)، ارسال نمودن اجندا 72 ساعت قبل از جلسه، نمونه اجندا، مشخصات، اجندا برای تمام مشترکین و تفکیک مسائل معلوم و نامعلوم میباشد.

سوال119:- گزارش جلسه (صورت جلسه) چیست؟
جواب:-
گزارش جلسه عبارت از یکنوع راپوری است که جهت آگاهی مشترکین جلسه از نتایج بدست آمده، تاکید روی مسوولیت ها و مستند ساختن فعالیت‌های انجام شده و تصامیم اتخاذ شده در جریان جلسه ترتیب میگردد.

سوال 120:- مجلس چیست؟
جواب:-
عبارت از مباحثه میان یک گروپ از افراد است که میخواهند با هم تبادل نظر نمایند و تصمیم اتخاذ نمایند یک مجلس خوب یک مفاهمه موفقیت آمیز است.

سوال 121:- كارگروپي چيست؟
جواب:-
عبارت از فعاليت يک تعداد از افراد است كه با تشريک مساعی یا دسته جمعی، بالاي يک موضوع خاص و مشخص اجرا ميشود.

سوال 122:- تصميم گيری چيست؟
جواب:-
جريان را تشريح ميكند كه از طريق آن راه حل مساله معيني انتخاب ميگردد: به سه نوع است:-
الف :- تصميم گيری عادی،
ب :- تصميم گيری عاجل،
ج :- تصميم گيری بحث طلب.

سوال 123:- مراحل تصميم گيری را نام ببريد؟
جواب:-
الف :- تعريف و تشخيص مشكل،
ب :- جستجوی راه‌های حل مشكل،
ج :- ارزيابی و انتخاب بهترين راه حل،
د :- اجرای تصميم.

سوال 124:- اسناد تقنينی چيست؟
جواب:-
اسناد تقنيني عبارت اند از، قانون، فرمان، مقرره و لايحه

سوال 125:- فرمان چيست و چند نوع است؟
جواب:-
عبارت از هدايت كتبي رييس جمهوري است كه راجع به موضوعات معين از طرف رييس جمهور صادر ميشود، مانند فرمان در مورد توشيح قوانين، مقرري يك عده اشخاص، عفو محبوسين. دو نوع هست:-
الف :- فرامین تقنينی
ب :- فرامین عادی.

سوال 126:- حكم چيست؟
جواب:-
حكم عبارت از اجرای امر در يك موضوع به شكل خاص حكم است. فرمان عام است و حكم خاص.

سوال 127:- مصوبه چيست؟
جواب:-
عبارت از كاپي راپور جلسه مقام رياست دولت و اعضاي كابينه (وزراء) ميباشد.

سوال 128:- پيشنهاد چيست؟
جواب:-
پيشنهاد رسمي تحريري است كه جهت اخذ احكام و هدايت از جانب مرجع مربوطه به آدرس مقام ذيصلاح تحرير ميگردد. پيشنهاد بعد از امضا به اداره مربوطه اصدار ميگردد.

سوال 129:- مكتوب چيست؟
جواب:-
مكتوب سند رسمي كتبي است كه از طرف يك اداره بخاطر اظهار مطلب به اداره ديگر يا مرجع بطور رسمي ارسال ميگردد. محتويات مكتوب عبارتند از مقدمه یا مبدا که شروع و عنوان را آشكار مينمايد، اصل متن و مطلب،‌ اختتام و مهر و امضا.

سوال 130:- مينوت چيست؟
جواب:-
عبارت از كاپي مكتوب صادره است كه جهت اثبات اجراأت در فايل مربوطه اش در دفتر حفظ ميگردد.

سوال 131:- متحد المال چيست؟
جواب:-
متحد المال عبارت از مكاتيب و هدايات مقامات كه به مراجع پائيني جهت يك سلسله موضوعات صادر ميگردد و تمام محتوای مندرج آن به تمام بخشها اجراات یکسان داشته باشد.

سوال 132:- لايحه وظايف چيست؟
جواب:-
عبارت از شرح مختصر وظيفه يك كارمند است كه در آن وظايف،‌ استقامت كاري و مسووليت هاي بعدي كارمند درج ميباشد.

سوال 133:- محتويات لايحه وظايف را شرح دهيد؟
جواب:-
الف :- تمام معلومات ضروري را نشان بدهد،
ب :- تاريخ در لايحه وظايف ذكر شود،
ج :- تفصيل وظيفه مهمترين بخش لايحه وظايف است كه به صورت مفصل ذكر گردد.
د:- هر لايحه وظايف بايد بيطرف و مطابق به اهداف اداره ترتيب شود.

سوال 134:- پلان كار چيست؟
جواب:-
برنامه ريزي فعاليت هاي كاركنان خدمات ملكي است كه به اساس لايحه وظايف جهت حصول دست آوردهاي متوقعه تنظيم ميگردد.

سوال135:-گزارش چيست؟
جواب:-
گزارش عبارت از نتيجه كاركردگي مامور يا اداره در يك دوره مشخص و معين ميباشد كه این نكات بايد در آن رعايت گردد:-
1. بر اساس واقعيت استوار باشد،
2. خلا و نواقص بر ملا گردد،
3. بدون قلم خوردگي باشد،
4. راه حل جهت اصلاح خلا و نواقص،
5. تاريخ و امضا داشته باشد.
در اخیر گزارش، گزارش دهنده باید نظر و پیشنهاد مشخص را نیز ارایه نماید. گزارش به شکل روزانه، هفته وار، ماهوار، ربع وار، و سالانه بوده می تواند.

سوال136:- آرشيف چيست؟
جواب:-
آرشيف عبارت از كلمه است كه اجرات ما اضافه از احتياج به شكل راپور در يك دفتر جمع آوري ميگردد.

سوال137:- رسيدات چيست؟
جواب:-
دفتریست كه برويت آن مكتوب صادر شده، كتاب وارده و صادر را جهت ارجاع آن شماره، تاريخ مرجع مرسل و مرسل اليه را رسانيده در مقابل مرجع مرسل از شخص و يا اداره تسليم شوند، امضا اخذ ميگردد.

سوال138:- صادره چيست؟
جواب:-
مكتوب كه در اداره یا رياست ترتيب ميگردد، آنرا شماره كتاب صادره،‌ تاريخ در ستون مرسل، نام خود شعبه مربوط و در ستون مرسل اليه نام اداره تسليم شونده و در ستون خلاصه مكتوب درج ميگردد.

سوال139:- وارده چيست؟
جواب:-
مكتوب كه خارج از اداره مواصلت ميورزد كه در صفحه وارده نمبر مكتوب، مركز و يا خارج از اداره و يا از طريق دفتر مخصوص ثبت و راجستر ميگردد.

سوال140:- دفتر انديكاتور چيست؟
جواب:-
اسناد كه از طريق مركز و يا خارج از اداره و يا از طريق دفتر مخصوص ثبت و راجستر ميگردد، دفتر انديكاتور ناميده ميشود.

سوال141:- بودجه را تعريف کنید، و بودجه چگونه طي مراحل ميشود و همچنان بگوييد كه بودجه به چند نوع است؟
جواب:-
بودجه عبارت از سند قانوني است كه تمام عوايد و مصارف يك اداره براي يكسال را پيشبيني ميكند.
بودجه در اداره ترتيب ميشود،‌ بعداً به وزارت ماليه ميرود، سپس به شوراي وزيران ارايه ميشود، بعداً‌ به پارلمان جهت تصويب ارايه ميشود و پس از تصویب توسط رييس جمهور توشيح یا منظور ميگردد.
بودجه دو نوع است:- بودجه عادي که عبارت از بودجه است جهت يك زمان ترتيب شده باشد و مخارج و منابع عوايد را بخود دارد. بودجه انكشافي که عبارت از بودجه است كه جهت مخارج تمويل پلان فعاليت هاي توسعوي را نشان ميدهد.

سوال142:- فرق بين بودجه عادي و انكشافي را بيان كنيد؟
جواب:-
بودجه عادي براي فعاليت هاي روزمره استفاده ميشود، مانند معاشات مامورين، خريداري هاي لوازم تعميرات...، و بودجه انكشافي براي تطبيق پلان هاي انكشافي بكار ميرود، مانند ساختن بندها،‌اعمار مكاتيب،‌ كلنيك ها و ديگر تعميرات... وغيره.

سوال143:- بوديجه كدام مراحل را طي مراحل ميكند و مراحل آنرا به كدام نام ياد ميكنند و نيز بگوييد كه بعد از تصويب بوديجه چی حيثيت را بخود میگیرد؟
جواب:-
بوديجه چهار مرحله ذيل را طي ميكند:-
الف :- ترتيب و ارایه بوديجه،
ب :- تصويب بوديجه،
ج :- منظوری بوديجه،
د :- اجرای بوديجه.
مراحل بوديجه را بنام دوران بوديجه ياد ميكنتد. بعداز تصويب، بوديجه حيثيت سند قانوني را دارد.

سوال144:- كدام اهداف شامل بودجه ميباشد؟
جواب:-
بودجه شامل اهداف سياسي، اقتصادي و اجتماعي وغيره ميباشد.

سوال145:- تخصيص چيست؟
جواب:-
عبارت از صدور اسناد و اجراي مقدار پوليست كه به منظور تطبيق پلان مالي در طي مدت زمان معين شامل ماه،‌ ربع و سال از طرف اداره مالي ذيصلاح به ادارات ذيربط ارسال و قابل اجرأ ميباشد. در ختم آن اداره مصرف كننده به تهيه راپور مصرفي بر اساس اسناد تقنيني كشور ميباشد.

سوال146:- حساب قطعيه دولت چه است؟
جواب:-
نتيجه آخر مصارف سال مالي و عوايد و مصارف دولت به مقايسه بوديجه را قطعيه گويند.

سوال147:- موجودي چيست؟
جواب:-
موجودي عبارت از شمار مستقيم اجناس و نگهداري اسناد آن بوده كه اين عمليه دارايي دولت را تعيين و پيشبيني و تهيه مدارك بودجودي اجناس را تسهيل مينمايد.

سوال148:- سيستم فايلنگ چیست؟
جواب:-
سيستم فايلنگ انتظاميست كه توسط آن اشكال مختلفه اوراق و دوسيه‌های جداگانه گذاشته ميشود، اين سيستم يافتن دوباره اسناد را آسان مي سازد. يك سيستم فايلنگ خوب داراي مشخصات بايد براي هر شكل اوراق كه بصورت نورمال در يونت آن پيدا ميشود. يک محل خاص موجود باشد، اين سيستم بايد ساده آسان بسيط باشد، تا تمام پرسونل بتواند آنرا نگهداري نمايد، اوراق بايد به اسرع وقت قابل دريافت باشد.
سوال149:- استراتیژی یعنی چی؟
جواب:-
عبارت از برنامه جامع واحد و کامل است که بر مبنای آن نیل و یا رسیدن به اهداف اساسی سازمان تعین می گردد.
و یا به عباره دیگر استراتژی عبارت از دستورالعمل کلی که راه برون رفت در آن همیشه متصور است یعنی دارای بدیل (Alternative) دومی ویا سومی می باشد. اگر در استراتژی همین بدیل وجود نداشته باشد دیگر نمی توان آنرا استراتژی نامید.

سوال150:- قانون را تعریف نماید؟
جواب:-
قانون عبارت از مجموع دساتیر و مقررات است برای نظم اجتماع وضع گردیده و تطبیق آن تؤام با اجبار می باشد.

سوال151:- قانون اساسی چیست؟
جواب:-
قانون اساسی عبارت از میثاق یا سند تقنینی معتبر است که در آن ساختار دولت معین، آزادی ها تفکیک، قوا و مکلفیت های اتباع مشخص ساخته می شود.

سوال152:- گزارش کاری چیست؟
جواب:-
عبارت از برملا ساختن کمیت و کیفیت کار و فعالیت انجام شده، توضیح و معلومات دقیق و کافی، و همچنان نشاندهی نواقص کار، کمبود ها، و پیشرفت ها می باشد.

سوال153:- قوه مقننه چیست؟
جواب:-
مجموعه از نماینده‌گان دولت که حاکمیت ملی کشور را تمثیل میکند و دارای صلاحیت های معین میباشد.

سوال154:- قوه اجراییه چیست؟
جواب:-
تصامیمی که قوه مقننه میگیرد و یا قوانین نافظ کشور را در عمل اجراء مینماید که این شامل حکومت و دیگر ارگانهای دولت مانند وزارت داخله، پولیس وغیره.

سوال155:- قوه قضاییه چیست؟
جواب:-
عبارت از قوهء است که درصورت تخلف در قانون یا تجاوز در حقوق اتباع قانون را تطبیق مینماید.

سوال156:-حاکمیت چی معنی دارد؟
جواب:-
حاکمیت اطاعت کسی را قبول نمیکند و فرمان خود را مستقیم مطابق قانون بالای مردم وضع میکند.

سوال157:- وزارت یا وزارتخانه یعنی چی؟
جواب:-
اداره عالی مرکزی که در پایتخت کشور تشکیل و در رأس آن شخص بنام وزیر قراردارد.

سوال158:- مامور یعنی چی؟
جواب: -
تطبیق کنندهء امر آمر که به آن توظیف گردیده به تحت اداره مربوطه آن را انجام دادن و به سر رسانیدن.

سوال159:- استیضاح یعنی چی؟
جواب:-
پارلمان این صلاحیت را دارد که تمام اعضای کابینه را به شمول رئیس دولت فراخوانده و از فعالیت و کارکردهای آنان سوال نماید. این روند را استیضاح میگویند.

سوال160:- سیاست چیست؟
جواب:-
سیاست عبارت از دستور العمل های کلی است که حدود و اندازه فعالیت و تصامیم لازم را که از طرف مجریان امور برای رسیدن به اهداف سازمان گرفته می شود، مشخص و تعین می کند.

سوال161:- هدف قانون خدمات ملکی چیست؟
جواب: -
الف :- ایجاد اداره سالم از طریق طرح و تطبیق اصلاحات اداری در سیستم اداری کشور
ب :- تثبیت وظایف خدمات ملکی
ج :- استخدام مامورین خدمات ملکی به اساس اهلیت و شایستگی
د :- تنظیم اساسات امور ذاتی و طرز فعالیت مامورین خدمات ملکی

سوال162:- اولویت‌های وظایف عمده یک مدیر را شرح دهید؟
جواب:-
اولویتهای وظایف عمده یک مدیر قرار ذیل است:
الف :- پلان گذاری
ب :- سازماندهی
ج :- استخدام
د :- رهبری
ه :- کنترول
سوال 163:- در تقسیم کار کدام نکات مهم در نظر گرفته میشود؟
جواب:-
در تقسیم کار دو نکته مهم ذیل در نظر گرفته میشود، تقسیم وظایف به واحد های مختلف و تقسیم کار در میان افراد مختلف.

سوال164:- مشخصات هدف چیست؟
جواب :-
هدف دارای مشخصات ذیل است:
• واضح و مشخص باشد
• قابل سنجش باشد
• قابل حصول