14/06/2026
Thông tin sức khoẻ hữu ích
U.N.G THƯ THƯỜNG KHÔNG BÁO TRƯỚC - ĐÂY LÀ NHỮNG TẦM SOÁT BẠN NÊN BIẾT - Chia sẻ từ bác sĩ tại Mỹ
Nhiều người nghĩ rằng: “Không đ.a.u, không mệt, không sụt cân thì chắc không có ung thư.”
Tuy nhiên, nhiều loại u.n.g thư không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi cơ thể bắt đầu phát tín hiệu cảnh báo, bệnh đôi khi đã tiến triển.
Tầm soát giúp tìm u.n.g thư sớm hơn, khi cơ hội điều trị thường tốt hơn. Với một số loại u.n.g thư như u.n.g thư cổ tử cung và đại trực tràng, tầm soát còn có thể phát hiện và xử lý tổn thương tiền u.n.g thư trước khi u.n.g thư thực sự hình thành.
Tuy nhiên, tầm soát không có nghĩa là xét nghiệm càng nhiều càng tốt. Điều quan trọng là làm đúng xét nghiệm, đúng độ tuổi và phù hợp với n.g.u.y c.ơ của từng người.
Dưới đây là những tầm soát u.n.g thư phổ biến mà người trưởng thành ở Mỹ nên biết:
Một lợi ích quan trọng khi tầm soát u.n.g thư tại Mỹ
Nhiều xét nghiệm tầm soát ung thư được xếp vào nhóm preventive care, tức là chăm sóc phòng ngừa.
Tùy chương trình bảo hiểm của bạn, những dịch vụ đủ tiêu chuẩn có thể được chi trả 100%, không cần copay hoặc chưa cần đạt deductible, đặc biệt khi bạn làm tại cơ sở nằm trong mạng lưới bảo hiểm.
Tuy nhiên, nếu bạn đã có triệu chứng hoặc cần làm thêm xét nghiệm sau một kết quả bất thường, dịch vụ có thể được tính là diagnostic (chẩn đoán) và phát sinh chi phí.
1. TẦM SOÁT U.N.G THƯ VÚ
U.n.g thư vú là loại u.n.g thư được chẩn đoán phổ biến nhất ở phụ nữ tại Mỹ, nếu không tính u.n.g thư da.
U.n.g thư vú chiếm khoảng 30% tổng số ca ung thư mới ở phụ nữ.
Nói cách khác, cứ ba ca u.n.g thư mới ở phụ nữ thì có khoảng một ca là ung thư vú.
Trung bình, khoảng 1 trong 8 phụ nữ Mỹ sẽ mắc u.n.g thư vú xâm lấn trong cuộc đời.
U.n.g thư vú cũng là nguyên nhân tử vong do u.n.g thư đứng thứ hai ở phụ nữ Mỹ, chỉ sau u.n.g thư phổi.
Ai cần tầm soát?
Phụ nữ có nguy cơ trung bình nên bắt đầu chụp nhũ ảnh, hay mammogram, từ 40 tuổi.
Tại Mỹ có nhiều hướng dẫn khác nhau về tần suất:
* USPSTF khuyến nghị chụp mỗi hai năm từ 40–74 tuổi.
* American College of Radiology khuyến nghị chụp hằng năm từ 40 tuổi.
* Một số tổ chức khác điều chỉnh tần suất dựa trên tuổi, nguy cơ và lựa chọn của bệnh nhân.
Vì vậy, mammogram có thể được thực hiện mỗi năm hoặc mỗi hai năm, tùy trường hợp và hướng dẫn mà cơ sở y tế áp dụng.
Ai có thể cần bắt đầu sớm hơn?
Bạn có thể cần kế hoạch riêng nếu:
* Mang gene BRCA1, BRCA2 hoặc đột biến di truyền n.g.u.y cơ cao khác
* Có tiền sử gia đình đáng kể về u.n.g thư vú
* Có mẹ, chị em gái hoặc con gái mắc ung thư vú khi còn trẻ
* Từng xạ trị vùng ngực khi còn trẻ
* Từng có u.n.g thư vú hoặc tổn thương vú nguy cơ cao
* Được đánh giá có nguy cơ u.n.g thư vú cao
Một số người thuộc nhóm nguy cơ cao có thể cần mammogram hằng năm kết hợp MRI vú và bắt đầu sớm hơn 40 tuổi.
2. TẦM SOÁT U.N.G THƯ CỔ TỬ CUNG
U.n.g thư cổ tử cung từng là một trong những nguyên nhân tử vong do u.n.g thư thường gặp ở phụ nữ Mỹ.
Tuy nhiên, tỷ lệ mắc bệnh đã giảm hơn một nửa từ giữa thập niên 1970 đến giữa thập niên 2000, phần lớn nhờ tầm soát được áp dụng rộng rãi.
Đây là một trong số ít loại u.n.g thư mà bác sĩ có thể phát hiện và điều trị tổn thương tiền u.n.g thư trước khi nó trở thành u.n.g thư thực sự.
Ai cần tầm soát?
Theo khuyến cáo hiện hành của USPSTF, người từ 21–65 tuổi và còn cổ tử cung thường cần được tầm soát.
Từ 21–29 tuổi: Pap test mỗi ba năm.
Từ 30–65 tuổi: Pap test kết hợp xét nghiệm HPV mỗi 5 năm
Đã tiêm vaccine HPV không có nghĩa là bạn có thể bỏ qua tầm soát, vì vaccine không bảo vệ khỏi tất cả các chủng HPV có khả năng gây u.n.g thư.
Đã cắt tử cung có còn cần Pap test không?
Điều này phụ thuộc vào việc cổ tử cung còn hay đã được lấy đi.
Người đã cắt toàn bộ tử cung, bao gồm cả cổ tử cung, và không có tiền sử u.n.g thư cổ tử cung hoặc tổn thương tiền u.n.g thư mức độ cao thường không cần tiếp tục tầm soát.
Nếu chỉ cắt thân tử cung nhưng vẫn còn cổ tử cung, bạn vẫn có thể cần tầm soát.
Người từng có Pap hoặc HPV bất thường, nhiễm HIV, suy giảm miễn dịch hoặc có tiền sử tổn thương tiền u.n.g thư cần lịch theo dõi riêng.
3. TẦM SOÁT U.N.G THƯ ĐẠI TRỰC TRÀNG
Nếu không tính u.n.g thư da, u.n.g thư đại trực tràng là loại u.n.g thư được chẩn đoán phổ biến thứ ba ở cả nam và nữ tại Mỹ.
U.n.g thư đại trực tràng không còn chỉ là bệnh của người lớn tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh ở người trẻ đã gia tăng trong những thập niên gần đây.
Điểm đặc biệt là nhiều trường hợp u.n.g thư đại trực tràng bắt đầu từ các khối u (polyp) tiền ung thư.
Những polyp này thường không gây đ.a.u, không làm thay đổi việc đi tiêu và có thể tồn tại nhiều năm trước khi biến thành u.n.g thư.
Tầm soát không chỉ giúp phát hiện u.n.g thư sớm mà còn có thể phòng ngừa u.n.g thư bằng cách tìm và loại bỏ polyp tiền u.n.g thư.
Ai cần tầm soát?
Người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu từ 45 tuổi và thường tiếp tục đến 75 tuổi.
Từ 76–85 tuổi, quyết định có tiếp tục tầm soát hay không cần được cá nhân hóa dựa trên:
* Sức khỏe tổng thể
* Tuổi thọ dự kiến
* Kết quả tầm soát trước đây
* Mong muốn của bệnh nhân
Có nhất thiết phải nội soi không?
Không nhất thiết.
Một số lựa chọn phổ biến gồm:
* Xét nghiệm FIT tìm m.á.u ẩn trong phân hằng năm
* Xét nghiệm Cologuard thử phân mỗi 3 năm
* Nội soi đại tràng, thường mỗi 10 năm nếu kết quả bình thường
Tuy nhiên, nếu xét nghiệm phân cho kết quả dương tính, bạn vẫn cần nội soi đại tràng để tìm nguyên nhân.
Ai có thể cần bắt đầu sớm hơn?
Bạn có thể cần lịch tầm soát sớm và thường xuyên hơn nếu:
* Có cha mẹ, anh chị em hoặc con mắc ung thư đại trực tràng
* Người thân được chẩn đoán khi còn trẻ
* Từng có polyp nguy cơ cao
* Mắc viêm loét đại tràng hoặc b.ệ.n.h Crohn
* Có hội chứng u.n.g thư di truyền
4. TẦM SOÁT U.N.G THƯ PHỔI
Ung thư phổi là loại u.n.g thư phổ biến thứ hai ở cả nam và nữ tại Mỹ, nếu không tính ung thư da.
Bệnh thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi người bệnh bắt đầu ho ra m.á.u, đ.a.u ngực, k.h.ó t.h.ở hoặc sụt cân, bệnh đôi khi đã tiến triển.
Ai cần tầm soát?
Theo USPSTF, CT phổi liều thấp hằng năm được khuyến nghị cho người:
* Từ 50–80 tuổi
* Có tiền sử hút thuốc ít nhất 20 pack-year
* Hiện vẫn hút thuốc hoặc đã bỏ thuốc trong vòng 15 năm
Một pack-year có thể hiểu là hút một gói thuốc mỗi ngày trong một năm.
Ví dụ:
* Một gói mỗi ngày trong 20 năm = 20 pack-year
* Hai gói mỗi ngày trong 10 năm = 20 pack-year
* Nửa gói mỗi ngày trong 40 năm = 20 pack-year
Tầm soát thường được dừng khi người đó đã bỏ thuốc trên 15 năm hoặc có tình trạng sức khỏe khiến họ không thể hay không muốn điều trị u.n.g thư phổi với mục tiêu chữa khỏi.
X-quang ngực thông thường không thay thế được CT liều thấp trong tầm soát ung thư phổi.
CT cũng có thể phát hiện nhiều nốt phổi lành tính.
Vì vậy, tầm soát chỉ được khuyến nghị cho nhóm có n.g.u.y cơ đủ cao, không phải cho tất cả mọi người.
5. TẦM SOÁT U.N.G THƯ TUYẾN TIỀN LIỆT
Nếu không tính ung thư da, u.n.g thư tuyến tiền liệt là loại u.n.g thư được chẩn đoán phổ biến nhất ở nam giới Mỹ.
Trung bình, khoảng 1 trong 8 nam giới Mỹ sẽ được chẩn đoán u.n.g thư tuyến tiền liệt trong cuộc đời.
Đây là nguyên nhân tử vong do u.n.g thư đứng thứ hai ở nam giới Mỹ, chỉ sau ung thư phổi.
Tuy nhiên, không phải u.n.g thư tuyến tiền liệt nào cũng n.g.u.y h.iể.m như nhau.
Một số loại phát triển nhanh và có thể lan sang xương hoặc các cơ quan khác.
Nhưng nhiều trường hợp phát triển rất chậm và có thể không bao giờ gây triệu chứng trong suốt cuộc đời.
Ai nên cân nhắc xét nghiệm đo mức PSA trong m.á.u để tầm soát?
Theo USPSTF, nam giới từ 55–69 tuổi nên quyết định có làm PSA hay không sau khi trao đổi với bác sĩ về lợi ích và rủi ro.
Một số tổ chức khác có thể khuyên bắt đầu cuộc trao đổi sớm hơn ở người có n.g.u.y. cơ cao, chẳng hạn:
* Có cha hoặc anh em trai mắc u.n.g thư tuyến tiền liệt
* Có nhiều người thân mắc bệnh
* Người thân được chẩn đoán khi còn trẻ
* Thuộc nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn
PSA cao không có nghĩa chắc chắn bị u.n.g thư. PSA cũng có thể tăng do phì đại tuyến tiền liệt, viêm hoặc một số tình trạng lành tính.
Ngược lại, tầm soát có thể phát hiện những u.n.g thư phát triển rất chậm, dẫn đến sinh thiết hoặc điều trị không cần thiết.
Điều trị có thể gây ra những tác dụng phụ như t.i.ể.u không tự chủ hoặc rối loạn cương.
Vì vậy, đây là quyết định cần được cá nhân hóa, chứ không phải cứ đến tuổi là tất cả nam giới đều bắt buộc phải làm.
6. CÓ CẦN TẦM SOÁT U.N.G THƯ BUỒNG TRỨNG KHÔNG?
U.n.g thư buồng trứng ít phổ biến hơn u.n.g thư vú, nhưng thường được phát hiện muộn vì triệu chứng ban đầu có thể rất mơ hồ.
Tuy nhiên, với người không có triệu chứng và có nguy cơ trung bình, hiện chưa có phương pháp tầm soát thường quy nào được chứng minh giúp giảm t.ử v.o.n.g do u.n.g thư buồng trứng.
Vì vậy, không khuyến nghị dùng định kỳ:
* CA-125
* Siêu âm đầu dò
* Khám vùng chậu đơn thuần để tầm soát u.n.g thư buồng trứng ở người không có triệu chứng và có nguy cơ trung bình.
CA-125 có thể tăng do lạc nội mạc tử cung, u xơ, kinh nguyệt, viêm nhiễm và nhiều tình trạng lành tính khác.
Siêu âm cũng có thể phát hiện những nang hoặc khối u không phải u.n.g thư, dẫn đến thêm xét nghiệm hoặc thậm chí phẫu thuật không cần thiết.
Người mang gene BRCA, có hội chứng u.n.g thư di truyền hoặc có tiền sử gia đình đáng kể cần được đánh giá nguy cơ riêng.
7. CÓ THỂ XÉT NGHIỆM MÁU ĐỂ “TẦM SOÁT TẤT CẢ U.N.G THƯ” KHÔNG?
Thông thường là không.
Các xét nghiệm như:
* CEA
* CA 19-9
* CA-125
* AFP
không được khuyến nghị như một bộ xét nghiệm tầm soát u.n.g thư đại trà cho người khỏe mạnh có nguy cơ trung bình.
Những chỉ số này có thể tăng do nhiều bệnh lý lành tính.
Ngược lại, một người vẫn có thể mắc u.n.g thư dù những chỉ số này nằm trong giới hạn bình thường.
Các xét nghiệm này thường được sử dụng để:
* Hỗ trợ đánh giá trong một số tình huống cụ thể
* Theo dõi đáp ứng điều trị
* Theo dõi ung thư đã được chẩn đoán
* Theo dõi một số nhóm bệnh nhân nguy cơ cao theo chỉ định chuyên biệt
Vì vậy, không nên tự mua một “gói xét nghiệm u.n.g thư” rồi xem kết quả bình thường là bằng chứng rằng cơ thể không có ung thư.
TẦM SOÁT KHÁC VỚI ĐI KHÁM VÌ CÓ TRIỆU CHỨNG
Những hướng dẫn trên chủ yếu dành cho người không có triệu chứng.
Nếu bạn đang có:
* Khối u mới xuất hiện
* Chảy máu âm đạo bất thường
* Máu trong phân hoặc nước t.i.ể.u
* Ho kéo dài hoặc ho ra máu
* Sụt cân không rõ nguyên nhân
* Khó nuốt kéo dài
* Thay đổi thói quen đi tiêu
* Nốt ruồi thay đổi màu sắc, hình dạng hoặc chảy máu
* Đầy bụng, đau bụng hoặc chán ăn kéo dài
thì không nên chờ đến đúng tuổi tầm soát.
Khi đã có triệu chứng, đó không còn là tầm soát mà là đánh giá chẩn đoán.
Những triệu chứng này có thể do nhiều nguyên nhân không phải u.n.g thư. Nhưng nếu chúng mới xuất hiện, kéo dài hoặc ngày càng nặng, bạn nên đi khám để được đánh giá.
AI CÓ THỂ CẦN TẦM SOÁT SỚM HƠN?
Bạn nên cho bác sĩ biết nếu:
* Gia đình có nhiều người mắc cùng một loại u.n.g thư
* Người thân mắc u.n.g thư khi còn trẻ
* Bạn từng có polyp hoặc tổn thương tiền u.n.g thư
* Bạn từng mắc hoặc điều trị u.n.g thư
* Bạn từng xạ trị
* Bạn mang gene gây u.n.g thư di truyền
* Bạn hút thuốc hoặc từng hút thuốc
* Bạn mắc viêm loét đại tràng, Crohn hoặc một số bệnh mạn tính khác
Đừng chỉ nói:
“Nhà tôi có người bị u.n.g thư.”
Hãy cố gắng biết rõ:
* Ai mắc bệnh?
* Mắc loại u.n.g thư gì?
* Được chẩn đoán lúc bao nhiêu tuổi?
* Thuộc bên nội hay bên ngoại?
Những thông tin này có thể thay đổi hoàn toàn kế hoạch tầm soát của bạn.
Tầm soát không bảo đảm rằng chúng ta sẽ không bao giờ mắc u.n.g thư.
Nhưng tầm soát đúng cách có thể giúp phát hiện bệnh hoặc tổn thương tiền u.n.g thư sớm hơn, khi cơ hội điều trị thường tốt hơn.
Bạn không cần phải nhớ hết tất cả các mốc tuổi và chi tiết trong bài.
Điều quan trọng là hãy đi khám sức khỏe tổng quát hằng năm và trao đổi với bác sĩ để được tư vấn kế hoạch tầm soát phù hợp với tuổi, sức khỏe và tiền sử của riêng bạn
Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo chung cho người trưởng thành có nguy cơ trung bình và không thay thế tư vấn y khoa cá nhân. Các tổ chức y khoa tại Mỹ có thể đưa ra khuyến cáo khác nhau về độ tuổi bắt đầu, phương pháp và tần suất tầm soát. Kế hoạch phù hợp còn phụ thuộc vào tiền sử cá nhân, tiền sử gia đình, yếu tố di truyền, các cơ quan hiện có và sức khỏe tổng thể. Bạn nên trao đổi cụ thể với bác sĩ của bạn để lựa chọn kế hoạch tầm soát phù hợp nhất.
Hãy chia sẻ nếu bạn cảm thấy hữu ích!
St. Dr. Christina Nguyễn