14/04/2020
Vergi uçotu vs maliyyə uçotu
Rüşvətlə rüsumu qarışdıran keçmiş gömrük komitəsinin sədri Tahir Əliyev kimi yəqin ki, bir çoxlarımız da maliyyə uçotunu vergi uçotu ilə qarışdırdığımız zamanlar olub. Bəzən bilməməzdikdən "əşşi hər ikisi uçotdur da, nə fərqi var" deyibən keçirik. Uçotun aparılması məqsədinə diqqət yetirsək görərik ki, bu uçot növləri bir-birindən məhz məqsədlərinə görə fərqlənir. Vergi uçotu vergitutma məqsədləri üçün aparılır, maliyyə uçotu isə ümumən təsərrüfat subyektinda baş verən bütün əməliyyatların uçotunu özündə əks etdirir və bir növ müəssisənin fəaliyyətində maraqlı olan tərəflər (səhmdar, rəhbər, işçilər, tərəfdaşlar və s.) üçün informasiya mənbəyidir.
Vergi uçotu daha çox nağd pul əsaslı (cash based) bir uçotdur, maliyyə uçotu isə hesablama əsaslı (accrual based) uçot formasıdır. Adətən kiçik biznes subyektləri ancaq vergi uçotunun aparılmasını bu sahədə ixtisaslaşmış şəxslərə həvalə edirlər, əməliyyat müxtəlifliyi çox olmadığından maliyyə uçotunu isə özləri aparırlar. Orta və iri müəssisələrdə isə maliyyə uçotu çox əhəmiyyətlidir, bunun üçün bir şöbə və ya departament fəaliyyət göstərir, vergi uçotu isə bir növ məcburiyyətdən aparılmalı olduğundan bəzi sahibkarlar bu uçotun aparılmasını özlərinə əlavə yük hesab edirlər. Elə məhz bu səbəbdəndir ki, vergi uçotu üzrə mühasib bəzi iş yerlərində arzuolunmaz şəxs sayılır😊.
Dünyanın bəzi mütərəqqi ölkələrində vergi uçotu ilə maliyyə uçotunun uyğunlaşdırılması aparılmışdır, lakin bu hələ ki o qədər də özünü doğrultmur, əksər ölkələrdə bunlar ayrı aparılır, çünki dediyimiz kimi məqsədləri fərqlidir. Təsürrüfat subyektində baş verən hansısa bir əməliyyatın nəticəsinin maliyyə uçotuna görə gəlir və yaxud xərc sayılması bunun eyni zamanda vergi məqsədləri ümün də gəlir və yaxud xərc sayılması anlamına gəlmir.
Biraz utopik səslənə bilər, bəlkə də nə zamansa vergi mədəniyyətinin yüksək olduğu, vergidənyayınmanın demək olar ki, olmadığı cəmiyyətlərdə bu iki fərqli uçotun aparılmasına ehtiyac olmayacaq, maliyyə uçotu həm də vergi uçotu kimi qəbul olunacaq.
