Ümumi Mədəni İrs Şəhərləri / Cities of Common Cultural Heritage

20/10/2024

We invite scholars, PhD and MA students, researchers and practitioners in history, anthropology, sociology, cultural heritage, political science, economy, tourism sciences, psychology, media, architecture, museology, archiving, audio-visual arts, information sciences/ technologies, archeology, history of art, geography, and all related fields to submit papers on any topic related to conference theme. Papers may reflect on a wide spectrum of issues related to identity, collective memories and memory politics etc.
Deadline for Application: 20 December 2024
Notification of Acceptance Decisions: 27 December 2024
Registration: 9 January 2025
Conference: 17-19 January 2025

We invite scholars, PhD and MA students, researchers and practitioners in history, anthropology, sociology, cultural heritage, political science, economy, tourism sciences, psychology, media, architecture, museology, archiving, audio-visual arts, information sciences/ technologies, archeology, histo...

09/10/2024

25/09/2024

Müzakirələrdə Şamaxı rayonu İcra hakimiyyəti başçısının Şamaxı şəhəri üzrə nümayəndəsi Asif Şirəliyev, şəhər icra nümayəndəsinin müavini İlqar Əfəndiyev, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin Şamaxı ərazi şöbəsinin müdiri Ağabala Şaqavatov, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Kadastrı və Reyestri publik hüquqi şəxsi 14 saylı Şamaxı Ərazi İdarəsinin baş mühasibi Rzaxan Musayev, Şamaxı rayon Polis şöbəsinin sahə rəisi kapitan Teymur Babayev, sahə rəisi polis leytenantı Elgün Məhərrəmov, Şamaxı bələdiyyəsi vergi şöbəsinin rəisi Fəxrəddin Niftəliyev, Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti Qəbələ Regional İdarəsinin Şamaxı rayonu üzrə abidə mühafizəçiləri Ayşən Kamilova və Qumru Hüseynova iştirak ediblər.

Qədim Şamaxı (Xınıslı) dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidəsinin mühafizə vəziyyəti müzakirə olunub "Miras" mədəni irsin öyrənilməsinə kömək ictimai birliyi Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Böyük qrant müsabiqəs...

24/09/2024

Mən Dövlət Xidmətinin rəisi Prof.Dr. Səbinə Hacıyevaya təşəkkürümü bildirirəm. Məsələni qaldırdığım gündən nəzarətdə saxlayır. Allah razı olsun! 20 gündür ki, AMEA-ya rəyə göndərilib. Amma təəssüf ki, hələ mənimlə abidə ilə bağlı AMEA-dan hələ heç kim əlaqə saxlamayıb. Bütün mütəxəssislərlə abidəyə yerində baxış keçirməyə hazıram. Bilinməlidir ki, abidə təkcə memarlıq abidəsi deyil, həm də tarixi hadisələrin şahidi olan tarixi abidədir, tarix-mədəniyyət abidəsdir. Məsələyə diqqət ayırdığı üçün ölkə.az portalına minnətdarlıq edirəm. Milli məsələlərdə boşluq yaratmaq olmaz.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya, Etnoqrafiya və Antropologiya İnstitutunun araşdırmaçı alimi Fariz Xəlilli Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Daxili İşlər Nazirinin müavini, general-mayor, şərqşünas-alim Məhəmməd Sadıq bəy Ağabəyzadənin Göyçaydakı evinin...

04/09/2024

Establishing a New International Standard for Natural Dyed Textile Goods [Natural Organic Dye Standard (NODS)]
Recep Karadag
https://doi.org/10.1080/15440478.2022.2162187

18/07/2024

Fariz Xəlilli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Mədəni Sərvətlər Dairəsi İdarəsi Mədəni irsin qorunması şöbəsinin müdiri Hülya Kök ilə görüşərək mədəni irsin inventarlaşdırılması sahəsində görülən işlərlə maraqlanıb. Hülya Kök bələdiyyənin inventar layihəsinin ölkədə inventarlaşdırma sahəsində cığır açdığını və rəqəmsal ortama tətbiqində mühüm addımlar atıldığını bildirib. O, şöbənin əsasnaməsini və çoxsaylı nəşrləri Miras İctimai Birliyinə hədiyyə edib. Müdir müavini Arzu Çətin və mütəxəssis Yeliz Can İstanbul şəhərində aparılan inventar işləri haqqında təqdimat ediblər. Yeliz Can 35000 qeydiyyata alınmış, 3500 yeni aşkar olunmuş mədəni irs abidəsini araşdırdıqlarını, hazırki vəziyyətini müəyyən edərək inventarlaşdırdıqlarını, elektronlaşdırdıqlarını nümunələrlə göstərib. Bələdiyyənin bu işi davamlı gördüyünü və başqa yerlərə dəstək verdiklərini də bildirib. Həm təqdimat, həm də digər sənədlər Fariz Xəlilliyə layihədə istifadə etmək üçün verilib.

Gündəlik Xəbərlər

16/07/2024

mədəni irsin öyrənilməsinə kömək ictimai birliyi Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Böyük qrant müsabiqəsinin qalibi olan "Mədəni irsin öyrənilməsi, qorunması və təbliğinə bələdiyyələrin dəstəyinin nümunəvi formatının yaradılması" layihəsi çərçivəsində Böyükşəhər Bələdiyyəsinin mədəni irsin öyrənilməsi, qorunması və təbliği sahəsində təcrübəsini öyrənib. Bu məqsədlə layihə rəhbəri tarix üzrə fəlsəfə doktoru 1-11 iyul tarixlərində 10 gün müddətinə Cümhuriyyətinin İstanbul şəhərinə olunub.
Fariz Xəlilli əvvəlcə İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Mədəni Sərvətlər Dairəsi İdarəsinin baş ofisində görüşlər keçirib. O, əvvəlcə idarə rəisinin müavini İrəm Nardərəli Bülbül ilə görüşüb. İrəm Nardərəli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin mədəni irs sahəsində gördüyü işlərdən danışıb, bu sahədə adını brendləşdirdiklərini, bütün araşdırma, qoruma və təbliğat işlərini bu brend ilə həyata keçirdiklərini bildirib. İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin 63 tarixi abidə, 7 sənaye irsi, 19 tarixi türbə, 6 su anbarı və buzxana, 197 tarixi bulaq, 588 tarixi məzarlıq və qəbirlər, 35 muzey və sərgi məkanı, 4 arxeopark, 34 ictimai incəsənət əsərini qoruduğunu və işlətdiyini qeyd edib. Mədəni Sərvətlər Dairəsi İdarəsi dörd şöbədən - Qoruma, tətbiqetmə və nəzarət şöbəsi, Mədəni sərvətlər layihələri şöbəsi, Mədəni irsin qorunması şöbəsi, Kitabxana və muzeylər şöbəsindən ibarətdir. İrəm Nardərəli qanun, qərar, təlimatlarla yanaşı, indiyə qədər görülmüş inventar və sənədləşdirmə işləri ilə layihə rəhbərini tanış edib.
Fariz Xəlilli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Mədəni Sərvətlər Dairəsi İdarəsi Qoruma, tətbiqetmə və nəzarət şöbəsinin müdir müavini Hazal Özləm Eruş ilə görüşərək -lərin fəaliyyəti ilə maraqlanıb. Hazal Özləm Eruş KUDEB-lərin 11 iyun 2005-ci il tarixli "Qoruma, tətbiqetmə və nəzarət büroları, Layihə büroları və Təhsil mərkəzlərinin yaradılması, icazəsi, iş qaydaları və prinsipləri haqqında Əsasnamə"nin müddəaları çərçivəsində fəaliyyət göstərdiyini qeyd edib. İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin Qoruma, tətbiqetmə və nəzarət şöbəsi bələdiyyənin 13 iyul 2006-cı il tarixli 1323 saylı qərarı ilə yaradılıb. KUDEB-lərin əməkdaşları , , , , , kimi ixtisaslı şəxslərdir. KUDEB-in daş və birləşdirici məhlulları analiz edən və hesabat hazırlayan laboratoriyası var. Hazal Özləm Eruş Fariz Xəlillini həmin laboratoriya ilə tanış edib. O, materialların qəbulundan analizlərin bütün mərhələlərinin həyata keçirildiyi cihazlarına qədər proseslə tanış edilib. İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin KUDEB Laboratoriyası nəinki bələdiyyəyə, Türkiyənin istənilən yerinə, dünyaya analiz xidmətləri göstərir. KUDEB rəhbərlərindən Ərgün Çağıran hesabat sektorunun digər əməkdaşları ilə KUDEB-in hazırladığı hesabatlarla Fariz Xəlillini tanış edib. KUDEB konfranslar, və seminarlar da keçirir. Həmin beynəlxalq konfransların materialları, laboratoriya və emalatxanalar haqqında nəşrlər Fariz Xəlilliyə edilib.
Fariz Xəlilli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Mədəni Sərvətlər Dairəsi İdarəsi Mədəni irsin qorunması şöbəsinin müdiri Hülya Kök ilə görüşərək mədəni irsin inventarlaşdırılması sahəsində görülən işlərlə maraqlanıb. Hülya Kök bələdiyyənin layihəsinin ölkədə inventarlaşdırma sahəsində cığır açdığını və rəqəmsal ortama tətbiqində mühüm addımlar atıldığını bildirib. O, şöbənin əsasnaməsini və çoxsaylı nəşrləri Miras İctimai Birliyinə hədiyyə edib. Müdir müavini Arzu Çətin və Yeliz Can İstanbul şəhərində aparılan inventar işləri haqqında təqdimat ediblər. Yeliz Can 35000 qeydiyyata alınmış, 3500 yeni aşkar olunmuş abidəsini araşdırdıqlarını, hazırki vəziyyətini müəyyən edərək inventarlaşdırdıqlarını, elektronlaşdırdıqlarını nümunələrlə göstərib. Bələdiyyənin bu işi davamlı gördüyünü və başqa yerlərə verdiklərini də bildirib. Həm təqdimat, həm də digər sənədlər Fariz Xəlilliyə layihədə istifadə etmək üçün verilib.
Fariz Xəlilli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Qoruma, Tətbiqetmə və Nəzarət Bürosunun Ağac emalatxanası ilə tanış olub. Baş usta Özer Akgün emalatxananın İstanbulun tarixi abidələrinin, materiallarının bərpasında yaxından iştirak etdiyini bildirib. Ağac binalar, qapılar, pəncərələr, aksesuarlar ya yerindəcə, ya da emalatxanada işlənərək yenidən həyata qazandırılır. O, ilə yanaşı, tarixi abidələrə uyğun yeni ağac məhsullar da hazırladıqlarını qeyd edib. Emalatxanada universitet və kollec tələbələri təcrübə keçir və tarixi əsərlərin bərpasında könüllü kimi iştirak edirlər. Özer Akgün kündəkari texnikasından danışdıqdan sonra Fariz Xəlilli Azərbaycanın texnikası haqqında da məlumat verib. Maraqlıdır ki, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi problemin həlli üçün “Ağac konstruksiyalarda qoruma və təmir simpoziumu”nu davamlı olaraq keçirib. Simpoziumun materialları kitabları Fariz Xəlilliyə hədiyyə olunub.
Fariz Xəlilli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Belqradqapı qala divarları mərkəzində Cem Akbulutla görüşərək qala divarlarının bərpası ilə tanış olub. Cem Akbulut qala divarlarının bərpasının fasiləsiz davam etdiyini, qala divarlarının bayır və iç hissələrinin bərpası ilə yanaşı, divarların yad materiallardan və konstruksiyalardan azad edildiyini bildirib. Üzə çıxan qrunt sularının qarşısının alınmasına çalışdıqlarını, əvvəlki ziyanlı bərpaların nəticələrini aradan qaldırmaq üçün araşdırmaların aparıldığını vurğulayıb. İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinə məxsus mədəni irs sahələrində hər ay imitasiya olunmuş qazıntı təşkil etdiklərini, uşaqların arxeologiya, mədəni irsin qorunması və bərpası ilə kiçik yaşdan tanış olmaları üçün proqramlar həyata keçirdiklərini qeyd edib.
Fariz Xəlilli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Kitabxana və şöbəsinin müdir müavini arxeoloq Kərim Altuğ ilə görüşərək bələdiyyə muzey və kitabxanalarının qurulması, onların işlədilməsi və sənədləşdirilməsi istiqamətində müzakirələr aparıb. Kərim Altuğ qanun, qərar və təlimatlar haqqında məlumat verib. O, görüşün sonunda İstanbul şəhərinin antik və ilk orta əsrlər arxeologiyasını əks etdirən “Yeraltındakı İstanbul” kitabını hədiyyə edib.
Fariz Xəlilli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Atatürk Kitablığının direktoru Osman Ocakla görüşərək kitabxanalarının iş mexanizmləri ilə tanış olub. Osman Ocak son illərdə bələdiyyənin tarixi abidələri bərpa edərək kitabxana kimi fəaliyyətə açdığını bildirib. elektrik güc mərkəzi əvvəllər bir müəssisəsi olduğu halda hazırda 13000 kitablı kitabxanadır. Qazxana da bir sənaye müəssisəsi kimi bərpa edilərək muzeyə çevrildikdən sonra içərisindəki bölmələrdən biri kimi fəaliyyət göstərir. Osman Ocak Fariz Xəlillinin kitabxanadan isitfadəsinə şərait yaradaraq onu maraqlandıran mədəni irsin qorunması ilə bağlı kitabları pdf. formata köçürərək hədiyyə edib. Fariz Xəlilli yenicə açılışı edilən Türkiyə Cümhuriyyətinin 100 illiyinə həsr olunmuş İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinə məxsus Cümhuriyyət Muzeyini ziyarət edib.
Fariz Xəlilli Türkiyə Müdafiə Nazirliyi Hərbiyyə Əskəri Muzeyi və Mədəniyyət Bölgəsi Komandanlığında muzeyin direktoru Ərkan Sönməzlə görüşərək muzey ekspozisiyası haqqında məlumat alıb. Muzeydə qorunan Azərbaycana məxsus , və dövlətlərinə aid hərbi eksponatlar, Nuri paşanın zavodunda istehsal olunan silahlar maraq doğurub. Fariz Xəlilli həmin eksponatlarla bağlı tarixi bilgilər də verib. ən qədim türk dövlətlərindən müasir türk dövlətlərinə qədər hərb tarixini nümayiş etdirir. Ərkan Sönməz 44 günlük ilə əlaqədar etmək istədiklərini, Azərbaycanın bəzi qurumları ilə danışıqlar aparıldığını bildirib. Sonra muzeyin hərbi göstərib, proqramla çıxış edib. Qrup Azərbaycan marşlarından ibarət da təqdim edib.
Fariz Xəlilli İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi mədəni irs obyektlərindən olan Art İstanbul Feshane mədəniyyət mərkəzində mərkəzin direktoru Bahar Çelik Ömürlə görüşərək Feshanenin fəaliyyəti ilə tanış olub. Feshane Osmanlı dövlətində kişilərin baş geyimi olan fəsin olunduğu fabrikdir. İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi uzun müddət istifadəsiz qalan bu sənaye müəssisəsini də bərpa edərək iki ayrı sərgi salonuna və kitabxanaya çevirib. Fabrikin XIX əsr Belçika istehsalı olan bütün konstruksiyaları olduğu kimi saxlanılıb. Hazırda birinci salonda dünyanın müxtəlif müasir incəsənət nümayəndələrinin “Dinamik göz: Optik və kinetik incəsənətin fövqündə” sərgisi, ikinci salonda isə Emin Barının (1913-1987) “Nə səndən rüku, nə məndən qiyam” xəttatlıq sərgisi nümayiş olunur. Feshane kitabxanası isə məşhur türk rəssamı Nailə Akıncının (1923-2014) adını daşıyır. Kitabxanada türk rəssamı Balkan Naci İslimyeli (1947-2022), türk incənət tənqidçisi Beral Madra (1942), kolleksiyaçı Haluk Gökçebay (1951), türk rəssamı Komet (1941-2022), professor Münir Ekonomi və Nailə Akıncının arxiv və kitab kolleksiyası toplanılıb. Bahar Çelik Ömür Feshanenin məhv olmuş ikinci binasının fotolar əsasında yenidən inşa olunduğunu və muzeyin sahəsinin genişlənəcəyi haqqında məlumat verib.
Fariz Xəlilli arxeoloq Əskər Ülkərin təqdimatı ilə Müqəddəs Polyeukt Kilsəsində aparılan arxeoloji qazıntılarla tanış olub. Əskər Ülkər arxeoloji qazıntıların İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin büdcəsi hesabına maliyyələşdirildiyini, qazıntılarda bələdiyyədə işləyən arxeoloq və memarların yaxından iştirak etdiyini bildirib. Bələdiyyə "açıq qazıntı sahəsi" proqramı tərtib edərək İstanbul sakinlərini aparılan qazıntılarla tanış edir və məktəblilərə imitasiya olunmuş qazıntı sahələrində açıq dərslər keçirir. Qazıntılar başa çatdıqdan sonra Müqəddəs Polyeukt Kilsəsi kimi turistlərə açılacaq.
Fariz Xəlilli Böyükşəhər Bələdiyyəsi mədəni irs obyektlərini – Tarixi Hasanpaşa Gazhanesi Muzeyi, Karikatura və Yumor Muzeyi, Haliç İncəsənət mərkəzləri, Kasa Potter İncəsənət Mərkəzi, Mövlanəqapı qala divarları hissəsi və digər abidələri ziyarət edib, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin mədəni irs sahəsində gördüyü işləri yerindəcə müşahidə edib.
Fariz Xəlillinin mədəni irsin öyrənilməsi, qorunması və təbliği sahəsində Türkiyə bələdiyyələrinin təcrübəsini öyrənmək üçün görüşləri Ankara Böyükşəhər Bələdiyyəsi ilə davam edəcəkdir.
Məlumat üçün bildirək ki, layihə çərçivəsində bir dünya əhəmiyyətli, bir ölkə əhəmiyyətli və bir yeni aşkar olunan tarix-mədəniyyət abidəsi olan bir şəhər ( şəhəri), bir qəsəbə ( qəsəbəsi) və bir kənd ( kəndi) bələdiyyəsini pilot götürərək və beynəlxalq təcrübə öyrəniləcək, və təlimat kitabları hazırlanacaq, bələdiyyə üzvlərinə keçiləcək. Layihə həm mədəni irsin öyrənilməsi, qorunması və təbliğinə yenilik gətirməklə birlikdə bələdiyyələrin prosesə inteqrasiyasını da gücləndirəcək.



Foto: İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsi Kitabxana və muzeylər şöbəsinin müdir müavini arxeoloq Kərim Altuğla görüş.

14/07/2024

İkinci sultanı Qazinin dəbilqəsi. Müdafiə Nazirliyi Hərbiyyə Əskəri Muzeyi və Bölgəsi Komandanlığında ekspozisiyasında nümayiş olunur.

10/07/2024

07/07/2024

“Türk Dövlətləri Təşkilatının qeyri-rəsmi Zirvə görüşünün Qarabağ Bəyannaməsi

Türk Dövlətləri Təşkilatının (bundan sonra TDT adlandırılacaq) “Nəqliyyat, bağlantı və iqlim fəaliyyəti vasitəsilə dayanıqlı gələcəyin qurulması” mövzusunda qeyri-rəsmi Zirvə görüşü Azərbaycan Respublikasının təşəbbüsü ilə 2024-cü il iyulun 6-da Şuşada keçirilmişdir.
Görüşə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri İlham Əliyev ev sahibliyi etmişdir. Görüşdə Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri Kasım-Jomart Tokayev, Qırğız Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri Sadır Japarov, Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri Şavkat Mirziyoyev, Türkiyə Respublikasının Vitse-prezidenti Zati-aliləri Cevdet Yılmaz, Macarıstanın Baş naziri Zati-aliləri Viktor Orban, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin Prezidenti Zati-aliləri Ersin Tatar, eləcə də Türk Dövlətləri Təşkilatının Baş katibi Zati-aliləri Kubanıçbek Ömüralıyev iştirak etmişlər.
Türk Dövlətləri Təşkilatının dövlət başçıları,
Türk dünyasını regionda və dünyada sülh, təhlükəsizlik, sabitlik, inkişaf və tərəqqi ideyalarına sadiq olan türk xalqlarının ortaq etnik köklər, tarix, dil, mədəniyyət, ənənələr və dəyərlərinə söykənən ailə olduğunu hesab edərək;
Türk xalqlarının qitə miqyasında töhfələrini, qlobal siyasət, iqtisadiyyat və sivilizasiyaların inkişafında tarix boyu oynadığı rolunun ən yüksək dəyərini vurğulayaraq;
Bəşəriyyət tarixində Türk xalqlarının siyasi, iqtisadi və bəşəri nailiyyətlərinə əsaslanaraq;
2023-cü il noyabrın 3-də “TÜRKTIME” şüarı altında keçirilmiş, TDT-nin gələcək transformasiyasında və Türk dünyasının inteqrasiyası səylərində, eləcə də onların xalqlarının birlik və rifahının gücləndirilməsində növbəti mühüm mərhələ olan TDT-nin yubiley - Astana Zirvə görüşünün uğurlu təşkilinə görə Qazaxıstan Respublikasının sədrliyini dəyərləndirərək;
TDT-nin yaradılmasına dair Naxçıvan Sazişinə uyğun olaraq, Dövlət Başçıları Şurasının (DBŞ) müntəzəm görüşləri ilə yanaşı, ildə bir dəfə DBŞ-nin qeyri-rəsmi görüşlərinin keçirilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri İlham Əliyevin təklifini alqışlayaraq;
Geniş Türk dünyasından olan xalqların bir araya gətirilməsində Şuşa şəhərinin mənəvi əhəmiyyətini qəbul edərək, Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasından sonra Şuşada keçirilən görüşün Türk xalqlarının birliyinin, onların sülhə və ədalətə sadiqliyinin bariz təzahürü olduğunu bəyan edərək;
Yüz minlərlə azərbaycanlı keçmiş məcburi köçkünün öz ata-baba yurdlarına qayıdışı üçün şərait yaradacaq genişmiqyaslı minatəmizləmə fəaliyyəti və humanitar minasızlaşdırma səyləri də daxil olmaqla, işğaldan azad edilmiş torpaqların yenidən qurulması və bərpası səylərində Azərbaycan hökuməti və xalqı ilə həmrəyliklərini ifadə edərək;
Türk dövlətləri arasında sabit və çoxşaxəli əlaqələrin inkişafına, o cümlədən iqlim fəaliyyəti vasitəsilə sağlam planetin qorunmasına yönəlmiş birgə səylərlə davamlı gələcəyin mümkün olduğunu təsdiq edərək;
Dünyanın üzləşdiyi hazırkı geosiyasi və təhlükəsizlik çağırışlarının türk dövlətlərinin vahid güc kimi çıxış etməsini tələb etdiyini və qarşılıqlı maraq kəsb edən regional və beynəlxalq məsələlərlə bağlı mütəmadi məsləhətləşmələrin aparılmasının zəruriliyini etiraf edərək,
Bəyan etdilər ki, onlar:
1. TDT-nin qeyri-rəsmi Zirvə görüşünün 2023-cü ildə “Türk dünyasının mədəniyyət paytaxtı” olmuş Şuşa şəhərində keçirilməsinin tarixi dəyərini vurğulayırlar;
2. Strateji tərəfdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsi və dərinləşdirilməsi, TDT-nin kollektiv strategiyasının formalaşdırılması üçün siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, müdafiə sənayesi, humanitar, təhsil və mədəniyyət sahələrində türk dövlətlərinin tam potensialından və imkanlarından istifadə edilməsinin vacibliyini bir daha vurğulayırlar;
3. Türk dövlətlərinin qlobal miqyasda potensialı nəzərə alınmaqla daha iddialı məqsədlərin qarşıya qoyulmasının, birgə səylərin artırılması və strateji əhəmiyyətli regional layihələrin həyata keçirilməsi yolu ilə dayanıqlı gələcəyin qurulması baxımından TDT-nin vəzifə və məqsədlərinin səmərəli həyata keçirilməsi üçün müvafiq mexanizm və qaydaların tətbiqinin zəruriliyini qeyd edirlər;
4. Türk dövlətlərinin regionda və dünyada qlobal ticarətin və iqtisadiyyatın inkişafında əvəzsiz rolu nəzərə alınmaqla, müvafiq nəqliyyat infrastrukturunun və səmərəli transregional dəhlizlərin yaradılması yolu ilə türk dövlətləri arasında bağlılığın daha da inkişaf etdirilməsinin vacibliyini vurğulayırlar;
5. Ticarət həcmlərini artırmaq, limanlara, dəmir yollarına, avtomobil yollarına və logistika qovşaqlarına infrastruktur investisiyalarını cəlb etməklə dayanıqlı inkişaf, iqtisadi rifah və beynəlxalq ticarət üçün təməl daşı kimi Avropa-Türkiyə-Cənubi Qafqaz-Mərkəzi Asiya-Çini birləşdirən Trans-Xəzər Beynəlxalq Şərq-Qərb Orta Dəhlizi vasitəsilə üzvlər arasında regional əlaqəni və inteqrasiyanı gücləndirmək, nəqliyyat əməliyyatlarını, gömrük prosedurlarını optimallaşdırmaq və rəqəmsallaşmanı əhatə etmək üçün üzv dövlətlər arasında sıx əməkdaşlığa çağırırlar;
Bu məqsədlə nəqliyyata məsul olan nazirlərə nəqliyyat və tranzit prosedurlarının optimallaşdırılması və rəqəmsallaşdırılması, daha çox yükdaşıma həcminin artırılması məqsədilə özəl sektor üçün stimullaşdırıcı mexanizmlərin təqdim edilməsi və dəhliz boyu müntəzəm nəqliyyat xidmətlərinin yaradılması istiqamətində gələcək addımların atılmasını tapşırırlar;
6. Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin modernləşdirilməsini, bu yolboyu mal və nəqliyyat vasitələrinə gömrük nəzarətinin sürətləndirilməsi ilə bağlı Azərbaycanın, Gürcüstanın və Türkiyənin üçtərəfli səylərini qiymətləndirirlər;
7. Bütün TDT regionunda beynəlxalq ticarətin, investisiya və tranzit potensialının artırılmasına da töhfə verəcək Qırğız Respublikasının Nazirlər Kabineti, Çin Xalq Respublikası Hökuməti və Özbəkistan Respublikası Hökuməti arasında 2024-cü il iyunun 6-da imzalanmış Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin təşviqi istiqamətində birgə əməkdaşlıq üzrə tarixi Sazişi alqışlayırlar;
8. Regional ticarət həcminin davamlı artdığını məmnunluq hissi ilə qeyd edirlər, qarşıdan gələn illərdə ticarət həcminin həqiqi potensialına çatdırılması üçün konkret tədbirlərin görülməsi barədə razılığa gəlirlər, beynəlxalq öhdəliklərə riayət etməklə ticarətdə texniki maneələrin aradan qaldırılmasının və DEPA (Rəqəmsal İqtisadiyyat üzrə Tərəfdaşlıq Sazişi) mətni üzrə müzakirələrin tamamlanmasının sürətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayırlar;
9. İqlim dəyişikliyi və onun türk dövlətlərinin dayanıqlı inkişafına təsirlərinə birgə iqlim fəaliyyəti yolu ilə cavab verilməsində daha sıx əməkdaşlığın zəruriliyini vurğulayırlar;
10. Günəş, külək və su elektrik enerjisi kimi təmiz enerji mənbələrinin inteqrasiyasına diqqət yetirməklə dayanıqlı inkişafın təşviq edilməsi və rəqəmsal infrastruktur, ictimai xidmətlər və dayanıqlı təcrübələrin təkmilləşdirilməsi yolu ilə həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq, iqtisadi artımı gücləndirmək, iqlim fəaliyyətini dəstəkləmək üçün türk dövlətləri çərçivəsində “ağıllı şəhər və kəndlər” konsepsiyasının iqlimə davamlılığının inkişafını təşviq edir və bu xüsusda TDT-nin İqlim və Yaşıl Rəqəmsal Platformasının və TDT-nin İqlimə Davamlı Kəndlər Forumunun yaradılması üzrə müzakirələrin aparılması təşəbbüsünü irəli sürürlər;
11. Bərpaolunan enerji və enerji səmərəliliyi sahələrində əməkdaşlığın inkişafı da daxil olmaqla türk dövlətləri arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığın əhəmiyyətini vurğulayır və Azərbaycan-Qazaxıstan-Özbəkistan enerji sistemlərinin qarşılıqlı əlaqələndirilməsi layihəsində (Yaşıl dəhliz) son inkişafları alqışlayırlar;
12. Türk dövlətlərində bərpaolunan geniş enerji potensialından, üzv dövlətlər arasında və üçüncü ölkələrə bərpaolunan mənbələrdən də daxil olmaqla elektrik enerjisinin ixracı və ticarəti üçün geniş enerji sistemlərinin inkişafı imkanlarının istifadəsi məqsədilə onların enerji sistemləri arasında enerji inteqrasiyası və qarşılıqlı əlaqəsi üzrə sıx əməkdaşlığa çağırırlar;
13. Təcrübələrin ötürülməsi məqsədilə TDT üzvlərinin aidiyyəti qurumları arasında ticarət, enerji, nəqliyyat kimi ümumi maraq doğuran sahələrdə institusional quruculuq mexanizminin (Tvinninq) inkişafını təşviq edirlər;
14. TDT ölkələrinin mövcud imkanlarından və infrastrukturundan istifadə etməklə Avropa ilə Asiya arasında yeni telekommunikasiya magistral marşrutu yaratmaq məqsədi daşıyan “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsinin fəal yerinə yetirilməsini alqışlayırlar;
15. Rəqəmsal hökumət (e-Hökumət) infrastrukturlarının daha da inkişaf etdirilməsi üzrə türk dövlətləri arasında əməkdaşlıq və mübadilələri; elektron sənəd mübadiləsi üçün e-imza/rəqəmsal imza mexanizmlərinin uyğunlaşdırılmasını və onlayn dövlət xidmətlərinin inteqrasiyasını; kiberinsidentlərə və kiberhücumlara qarşı ümumi kibertəhlükəsizliyin qorunması tədbirlərini; süni intellekt üzrə siyasətlərin, təlimatların və tərəfdaşlıqların qurulmasını; məlumat mərkəzlərinin və bulud infrastrukturlarının yaradılması üzrə siyasət və ən yaxşı təcrübələrin inkişaf etdirilməsini təşviq edirlər;
16. Süni intellekt layihələrinin uğurlu inkişafı üçün üzv dövlətlərin böyük dil modelinin yaradılmasının və mədəniyyətlərarası ünsiyyəti asanlaşdırmaq, təhsil platformalarını inkişaf etdirmək, səhiyyə texnologiyalarını təkmilləşdirmək və iqtisadi inteqrasiyanı təşviq etmək üçün böyük dil modeli formasında ümumi platformadan istifadənin vacibliyini qeyd edirlər;
17. Milli kosmik proqramların potensialının və rəqabət qabiliyyətinin artırılması məqsədilə kosmik layihələrin birgə inkişafı üçün səylərin birləşdirilməsinin, texnoloji inkişaf səviyyəsinin və birgə layihələrin rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün kosmik texnologiyalar sahəsində kompleks inkişafın vacibliyini qeyd edirlər;
18. İqlim dəyişikliyi çağırışlarına regional və qlobal reaksiyanın gücləndirilməsi üçün ətraf mühitin mühafizəsi və iqlim gündəliyi sahəsində əməkdaşlıq etmək məqsədilə üzv və müşahidəçi dövlətlərin müvafiq orqanlarının əməkdaşlıq mexanizminin yaradılması ilə bağlı Katibliyə tapşırıq verirlər;
19. 2023-cü ildə Astana Zirvə görüşündə bəyan edilmiş, nazirlər səviyyəsində daimi Türk Ekoloji Forumunun yaradılması ilə bağlı Özbəkistan Respublikasının təşəbbüsünü və onun Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının (UNFCCC) Tərəflər Konfransının 2024-cü il noyabrın 11-22-də Bakının ev sahibliyi edəcəyi 29-cu sessiyası (COP29) çərçivəsində keçirilməsi nəzərdə tutulan ilk iclasını alqışlayırlar;
20. 2024-cü il noyabrın 11-22-də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının (UNFCCC) Tərəflər Konfransının (COP29) 29-cu sessiyasına ev sahibliyi etməkdə Azərbaycan Respublikası Hökumətinə uğurlar arzulayır və Konvensiyanın tərəflərinin gözləntiləri əsasında COP29-un konkret nəticələrinin əldə edilməsində Azərbaycanın ardıcıl səylərini dəstəkləyirlər;
21. BMT-nin İqlim Dəyişmələri Konfransının illik təqvimində “Dağlar və İqlim” adlı yeni qlobal dialoqun yaradılması təşəbbüsünün təşviqində iştirak etməyə hazır olduqlarını bildirir və “Dağ gündəliyinin irəlilədilməsi üçün fəaliyyətə çağırış: UNFCCC çərçivəsində əsas dağlar” sənəd layihəsinə qoşulmağı nəzərdən keçirirlər;
22. Qazaxıstanın 2026-cı ildə BMT və beynəlxalq təşkilatların himayəsi altında Regional İqlim Sammitinə ev sahibliyi etmək təşəbbüsünü alqışlayırlar;
23. 2024-cü il avqustun 9-da Astanada Mərkəzi Asiya ölkələrinin Dövlət Başçılarının 6-cı Məşvərət Görüşünün keçirilməsində Qazaxıstan Respublikası Hökumətinə uğurlar arzulayırlar;
24. Üzv dövlətlərin milli qanunvericiliyinə uyğun olaraq müdafiə sənayesi sahəsində birgə fəaliyyətin davam etdirilməsi niyyətlərini bir daha vurğulayır və bu xüsusda lazımi tədbirlərin görülməsi üçün üzv dövlətlərin aidiyyəti qurumlarına tapşırıq verirlər;
25. Qəzzada baş vermiş humanitar fəlakət vəziyyətinə görə dərin narahatlığını ifadə edir və mülki əhalinin seçimsiz hədəfə alınmasını qınayır; dərhal və daimi atəşkəsin təmin edilməsinə, Qəzzaya maneəsiz humanitar yardımın göstərilməsinə, eləcə də beynəlxalq hüquqa, o cümlədən BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrinə tam riayət edilməsinə; daha sonra İsrail-Fələstin münaqişəsinin iki dövlətli həll əsasında ədalətli və uzunmüddətli həllinə çağırırlar;
Paytaxtı Şərqi Qüds olmaqla 1967-ci il sərhədlərinə əsaslanan, müstəqil, suveren və vahid Fələstin Dövlətinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasını dəstəkləyir, Fələstin Dövlətinin BMT-yə üzvlüyə yararlı olduğunu və buna görə də onun BMT-yə üzvlüyə qəbul edilməli olduğunu müəyyən edən BMT Baş Assambleyasının 2024-cü il 10 may tarixli qətnaməsinin qəbul olunmasını məmnuniyyətlə alqışlayır; habelə bunu etməyən bütün ölkələri Fələstin Dövlətini tanımağa çağırırlar;
26. Macarıstan, Türkmənistan və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin müşahidəçi qismində TDT-yə dəyərli töhfələrini alqışlayırlar;
27. Türk Dövlətlərinin Parlament Assambleyası (TÜRKPA), Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti Təşkilatı (TÜRKSOY), Türk Akademiyası, Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu (TMİF) və Türk İnvestisiya Fondu (TİF) kimi türk əməkdaşlıq təşkilatları arasında davamlı əməkdaşlığı və artan sinerjini təqdir edirlər;
28. Qırğız Respublikası 2024-cü il oktyabrın 24-də Bişkekdə TDT-nin 11-ci Zirvə görüşünə ev sahibliyi etməyə hazır olduğunu bir daha təsdiq etdi;
29. Hökumət Başçıları/Vitse-Prezidentlər Şurasına dair Qırğız Respublikasının təklifini nəzərə alırlar;
30. Türk dünyasının nizamnaməsi ilə bağlı Özbəkistan Respublikasının təşəbbüsünü dəstəkləyir və Katibliyə Bişkekdə keçiriləcək növbəti Zirvə görüşündə qəbul edilməsi üçün sənəd layihəsinin yekunlaşdırılması tapşırığını verirlər;
31. TDT çərçivəsində iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsinin əhəmiyyətli mərhələsi kimi Macarıstanın Türk İnvestisiya Fondunun yaradılması haqqında Sazişə qoşulmasını alqışlayırlar;
TDT-nin Dövlət başçıları Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri İlham Əliyevə Türk dünyasının birliyi, həmrəyliyi, təhlükəsizliyi və rifahına verdiyi böyük və davamlı töhfəsinə, TDT-nin vahid ruhunun gücləndirilməsində qətiyyətli liderliyinə və Şuşada qeyri-rəsmi Zirvə görüşündə uğurla yekunlaşan müzakirələrə sədrlik etdiyinə görə dərin təşəkkür bildirir, Azərbaycan Hökumətinin və xalqının səmimi qonaqpərvərliyini yüksək qiymətləndirirlər.
TDT-nin Baş katibinə bu Bəyannamədə nəzərdə tutulan qarşılıqlı fəaliyyəti və birgə səyləri əlaqələndirmək tapşırığı verilir.
2024-cü il iyulun 6-da Şuşa şəhərində Azərbaycan, qazax, qırğız, türk və özbək dillərində imzalanmışdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev
Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev
Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Japarov
Özbəkistan Respublikasının Prezidenti Şavkat Mirziyoyev
Türkiyə Respublikasının Vitse-prezidenti Cevdet Yılmaz”.