Center for Artefact Research vzw

Startpagina
België
Mechelen
Center for Artefact Research vzw

Center for Artefact Research vzw is een collectief van bevlogen materiaalspecialisten die zich inzetten om de studie van archeologische artefacten te promoten.

22/12/2025

Artefact van de maand: miniatuur schip

Dit miniatuur speelgoedschip, gemaakt uit tinlegering, werd langs de oever van de Schelde in Antwerpen gevonden. Het is zwaar bewapend, wat doet vermoeden dat het om een oorlogsschip gaat. Zoals de naam miniatuur al doet vermoeden is het object niet zo groot: 4,3 x 5 cm.

Tin-loden miniaturen komen op grote schaal voor vanaf de late middeleeuwen, en blijven populair tot in de 20ste eeuw. Door die toenemende populariteit, breidt ook het vormenaanbod uit. Zo zie je naast schepen ook koetsen, dieren, horloges en soldaatjes.

Hoewel miniaturen niet uitzonderlijk zijn in archeologische contexten, komen miniatuur schepen maar zelden voor. Twee gelijkaardige miniatuur speelgoedschepen uit Nederland konden gedateerd worden in de 18de eeuw. Net zoals bij het Antwerpse exemplaar, gaat het om een zogenaamd platfiguur. Platfiguren zijn miniaturen die een grondplaatje hebben en gekenmerkt worden door een voorstelling aan beide zijden. Dat grondplaatje werd samen met het figuurtje in een mal gegoten.

Het plaatje zegt indirect ook iets over het gebruik van het speelgoedscheepje, het was bedoeld om rechtop te staan. De vraag wat ermee gespeeld werd en wie ermee speelde valt niet eenduidig te beantwoorden. De Nederlandse exemplaren werden geïnterpreteerd als speelstukken die deel uitgemaakt hebben van een spel, zoals bij bijvoorbeeld zeeslag.

Dara Pittevils
Archeoloog

Frans Huys, oorlogsschip met twee masten en volle zeilen, ter linkerzijde een galei, 1561-1565 (Rijksmuseum)

Miniatuur schip, privécollectie Robert McGowan

15/11/2025

Vorige week zakte ons team af naar Aken voor het congres Exchange 2025: New research on Medieval and Post-Medieval pottery between Meuse and Rhine. We presenteerden een poster over het lopende synthese-onderzoek ‘volmiddeleeuws aardewerk uit Antwerpen’ en op vrijdag gaf Yvonne een lezing over Elmpt-type aardewerk uit Roermond.

30/09/2025

De specialistes van Aardewerk & Archeologie kwamen helemaal uit Zutphen (NL) om stalen te nemen voor natuurwetenschappelijke analyse. Ze braken van bijna 100 potten telkens drie stukjes scherf af: eentje voor chemische analyse, eentje om een slijpplaatje van te maken en een laatste voor herbakking (MGR-analyse).

De resultaten van deze drie natuurwetenschappelijke technieken zullen de klassieke typologische en technologische analyse aanvullen. Op die manier willen we in kaart brengen hoe het Antwerpse aardewerkspectrum er in de volle middeleeuwen uitzag, waar en hoe elke geïdentificeerde groep en type geproduceerd, verhandeld en gebruikt werd, en hoe dat spectrum evolueerde doorheen de tijd.

18/09/2025

Na het tekenen worden alle diagnostische stukken binnen het syntheseproject gefotografeerd door huisfotograaf Dara. Say cheese 🧀

18/09/2025

Na dat al het aardewerk getekend en gefotografeerd is wordt het door collega Yvonne opgedeeld in bakselgroepen. Deze groepen vormen het vertrekpunt voor de natuurwetenschappelijke analyses.

15/09/2025

Het is even stilgeweest, maar ondertussen wordt druk gewerkt aan het synthese-onderzoek over volmiddeleeuws aardewerk uit Antwerpen. De komende weken gunnen we jullie graag een blik achter de schermen. Zo is stagestudente Lotte van KU Leuven - Archeologie momenteel bezig met het tekenen van de radstempels op het kalkverschraalde en lokale aardewerk.

26/05/2025

Wat een verrassing als de stagestudentes je in de bloemetjes zetten. Dank je en ! Jullie waren een fijne aanwinst voor ons team 🥰

01/04/2025

Artefact van de maand: Mechelse dobbelsteenproductie

In het thema van de naderende expo “Verloren Spel”, zoomen we deze maand in op de collectie middeleeuwse dobbelstenen uit Mechelen. Dit ensemble van bijna 360 benen dobbelstenen uit de 14de eeuw kwam aan het licht tijdens de opgraving van de Grote Markt in 2002 door de voormalige dienst Archeologie Mechelen.

Tijdens de late middeleeuwen waren dobbelstenen kleiner dan diegene die we vandaag kennen, namelijk gemiddeld 7,5 mm. Deze afmetingen zijn bepaald door de dikte van het holle, dierlijke beendermateriaal waaruit ze gemaakt werden. Ook de plaatsing van de ogen verschilt van de hedendaagse: meestal stond 1 tegenover 2, 3 tegenover 4 en 5 tegenover 6. Dit zogenaamde priemsysteem is typisch voor die periode, net als de vorm van de oogjes. Deze bestaan uit een puntje met daarrond een cirkeltje.

Het productieproces van deze dobbelstenen kunnen we deels reconstrueren op basis van ambachtelijk afval dat gevonden werd tussen 2010 en 2011 op de nabijgelegen site Ganzendries. Dit is de enige plek in Vlaanderen waar middeleeuwse resten van het atelier van een teerlingmaker opgegraven werden. Op deze plek net buiten de toenmalige stadsomwalling lijken verschillende activiteiten te hebben plaatsgevonden waarvoor men dierlijk (bot)materiaal gebruikte, zoals schoenlapperij, mergolieproductie (voor bijvoorbeeld kaarsen) en hoornbewerking. Eerst zaagde de teerlingmaker staafjes uit voetbeenderen van koeien, paarden, schapen en geiten. De staafjes werden op hun b***t tot kubusjes verzaagd. De zaagvlakken, hoeken en ribben werden vervolgens gepolijst. Tot slot werden de teerlingen met behulp van een aangepast boorkopje van ogen voorzien, wat hun typische punt-ring-vorm verklaart.

Benieuwd naar deze en andere artefacten? Kom ze vanaf 27 april bewonderen in de pop-up expo ‘Verloren spel. Archeologische speelgoed uit de ondergrond’ in het Huis van de Mechelse archeologie.

Lotte Holsteyns, masterstudente archeologie

01/03/2025

Na maanden hard werken begint ons syntheseproject ‘Ongezien Roermond’ steeds meer vorm te krijgen. Het bereikte recent ook de regionale pers.

De archeologen van CAR vzw maken deel uit van het interdisciplinaire team, dat bestaat uit (bouw)historici, archeologen en amateurarcheologen en wordt ondersteund door de Gemeente Roermond, heemkundige vereniging RURA, provincie Limburg en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Samen schrijven we, aan de hand van ruim 200 versnipperde bouwhistorische en archeologische onderzoeken, een synthese over de ontwikkeling en groei van historisch Roermond (Nederlands Limburg). Dat zoveel verschillende partijen interdisciplinair samenwerken om de geschiedenis van een stad écht te doorgronden is zeer uitzonderlijk.

13/02/2025

Dit semester krijgen we ondersteuning van twee studenten van KU Leuven: Lea en Lotte. Ze zullen ons ondere andere helpen met het organiseren van een pop -up expo voor het Huis van de Mechelse archeologie.

06/01/2025

Artefact van de maand: patacon met driekoningenzanger

Ter ere van Driekoningen halen we een patacon uit onze laatste expo van onder het stof. Hoewel het pijpaarden artefact slechts gedeeltelijk bewaard is is nog duidelijk te zien dat er een driekoningenzanger met (draaiende) ster op staat afgebeeld. Het gaat hier niet om een kind, maar om een volwassene, die al zingend door de straten moet zijn getrokken in de hoop een beloning zoals eten, snoep of geld te ontvangen.

Patacons zijn beschilderde schijfjes of figuren in gebakken witte pijpaarde. Ze werden gebruikt als versiering van witte, zoete broden (vollaards) die ter gelegenheid van een aantal winterse feestdagen werden gebakken. De broden vormde een echte traktatie voor kinderen die de patacons maar al te graag verzamelden.

Het gebruik om gedecoreerde feestbroden aan elkaar te schenken bestaat minstens al sinds de middeleeuwen en loopt door tot in de 20ste eeuw. Aanvankelijk bakte men, al dan niet in combinatie met pijpaarden decoratie, munten op de broden. Het is één van die munten, de Spaans-Nederlandse zilvermunt ‘patagon’ of ‘patakon’, waarnaar de naam nog steeds verwijst. Daarnaast bestaan er ook heel wat andere namen voor patacons, verschillend van streek tot steek. In Mechelen werden ze bijvoorbeeld ‘schillekens’ genoemd.

Hoewel vandaag de dag nog amper driekoningen gezongen wordt in het Mechelse was de viering er tot in de eerste decennia van de 20ste eeuw populair. Deze patacon dateert uit het einde van de 18de of het begin van de 19de eeuw. Uit diezelfde periode is een pentekening van Jean François Mardulyn bewaard die het driekoningen zingen door volwassenen afbeeldt. De tekening wordt bewaard in het Stadsarchief Mechelen en maakt deel uit van het album ‘Den Mechelschen Roep’.

Dana Piessens, aardewerkspecialiste

Deze vondst is onderdeel van de collectie Frans De Busyer en maakte tevens deel uit van de pop-up tentoonstelling ‘Patacon. Brood versieren in het oude Mechelen’ in het Huis van de Mechelse archeologie.

Adres

Paardenstraatje 9
Mechelen
2800

Website

http://www.artefactresearch.be/

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Center for Artefact Research vzw nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.