MultiLink Consulting

14/08/2026

We are pleased to announce that Multilink Consulting has been recognized in the African Excellence Awards 2026 as:

Leading Business Advisory & Market Intelligence Firm 2026 – Ethiopia

This recognition reflects our continued commitment to delivering high-quality business advisory, market intelligence, research, and investment consulting services in Ethiopia and beyond.

We sincerely thank our clients, partners, associates, and team members who have been part of our journey.

Multilink Consulting — Excellence in Advisory. Insight in Intelligence. Impact in Africa.

https://meamarkets.digital/winners/multilink-consulting/

14/08/2026

ኢዚሬሚት (EZRemit) በመስከረም መጀመሪያ ከሚያደርገው ይፋዊ ጅምር በፊት አዲስ የአጋርነት ስምምነት ተፈራረመ።

EZRemit LLC የሞባይል መተግበሪያውን (App) እና ድረ-ገጹን በመስከረም 1 በይፋ ለማስጀመር እየተዘጋጀ ባለበት ወቅት፣ ከታዋቂዋ የማርኬቲክ ባለሙያ እና አስተዋዋቂ (Promoter) ሊዲያና ሰለሞን (Lidiana Solomon) ጋር አዲስ የአጋርነት ስምምነት ተፈራርሟል።
EZRemit በአሜሪካ እና በካናዳ የተመዘገበ አዲስ የተቋቋመ የሐዋላ አገልግሎት ሰጪ ኩባንያ ነው። በአሜሪካ ውስጥ ኩባንያው በ NMLS መለያ ቁጥር 2425916 ስር የሚሰራ ሲሆን፣ ከ38 በላይ በሆኑ ግዛቶች የሐዋላ ክፍያዎችን ለመቀበል ፈቃድ እንዳለው ይገልጻል። በተጨማሪም የንግድ ምልክት ምዝገባ/ማመልከቻ ቁጥር SN 97604395 ይዟል።
ኩባንያው ድንበር ተሻጋሪ የገንዘብ ልውውጦችን ይበልጥ አመቺ፣ አስተማማኝ እና ቀልጣፋ ለማድረግ የተዘጋጀ ዲጂታል የሐዋላ መድረክ (Platform) አዘጋጅቷል።

የ EZRemit ዋና ትኩረት በተለይም በአሜሪካ እና በካናዳ የሚኖረውን የኢትዮጵያ ዲያስፖራ ማገልገል እንዲሁም በኢትዮጵያ ለሚገኙ ቤተሰቦችና ተጠቃሚዎች ገንዘብ ለመላክ ቀልጣፋ መንገድ ማመቻቸት ነው።

ይህ የስምምነት ፊርማ ኩባንያው በመስከረም 1 ላቀደው ይፋዊ ጅምር እና የሐዋላ አገልግሎት ስራው መጀመሪያ ወሳኝ እርምጃ ነው።

08/08/2026

https://www.linkedin.com/posts/samson-tsedeke_%E1%89%A0%E1%8A%A0%E1%8B%B2%E1%88%B5-%E1%8A%A0%E1%89%A0%E1%89%A3-%E1%8B%A8%E1%88%AA%E1%88%8D-%E1%8A%A5%E1%88%B5%E1%89%B4%E1%89%B5-%E1%8C%88%E1%89%A0%E1%8B%AB-%E1%8B%A8%E1%8A%A0%E1%89%A5%E1%88%AE-%E1%88%9B%E1%88%8D%E1%88%9B%E1%89%B5-joint-share-7491849603089203200-OKPw?utm_medium=ios_app&rcm=ACoAAAOiql8BXy3wmkhMJXo2m3EyFe-trDUtaWw&utm_source=social_share_send&utm_campaign=whatsapp

በአዲስ አበባ የሪል እስቴት ገበያ፡ የ«አብሮ ማልማት» (Joint Venture) እድሎች፣ ስትራቴጂካዊ ጥቅሞችና ስጋቶች በአሁኑ ወቅት በመዲናችን አዲስ አበባ የአፓርትመንት ቤቶች ፍላጎት፣ የግንባታ...

08/08/2026

በአዲስ አበባ የሪል እስቴት ገበያ፡ የ«አብሮ ማልማት» (Joint Venture) እድሎች፣ ስትራቴጂካዊ ጥቅሞችና ስጋቶች

በአሁኑ ወቅት በመዲናችን አዲስ አበባ የአፓርትመንት ቤቶች ፍላጎት፣ የግንባታ እንቅስቃሴና የገዢዎች ቁጥር በከፍተኛ ደረጃ እየጨመረ ይገኛል። ይህ ፈጣን ለውጥ የከተማዋን የኢኮኖሚና የማህበራዊ ህይወት ገጽታ በስፋት እየቀየረው ይገኛል።

1. የከፍታ ግንባታዎች (Vertical Growth) አስፈላጊነት
የአዲስ አበባ አጠቃላይ የመሬት ስፋት በግምት 527 ካሬ ኪሎሜትር ወይም 52,700 ሄክታር ነው። ከተማዋ ወደ ጎን የመስፋፋት አቅሟን በመጨረሷ ምክንያት፣ ብቸኛው የልማትና የእድገት አማራጭ ወደ ላይ መገንባት (Vertical Development) ሆኗል።

በዚህም ምክንያት ነባር የግቢ ቤቶችና ሰፊ ቦታዎች እየፈረሱ፣ በምትካቸው ሰማይ ጠቀስ አፓርትመንቶች እየተገነቡ ይገኛሉ። ይህም የከተማዋን ገጽታ እንደ አዲስ እያካበበውና በበርካታ ህንፃዎች እንደ ጫካ ተሸፍና እንድትታይ እያደረጋት ይገኛል።

2. የአሰራር ዘይቤ ለውጥ፡ ከቀጥታ መሬት ግዢ ወደ «አብሮ ማልማት»

ቀደም ሲል የሪል እስቴት አልሚዎች ቦታዎችን በቀጥታ በካሽ በመግዛት ይገነቡ የነበረ ቢሆንም፣ በአሁኑ ወቅት ግን «አብሮ ማልማት» (Joint Venture - JV) የተሰኘውን አሰራር በስፋት በመተግበር ላይ ይገኛሉ።
«አብሮ ማልማት» (Joint Venture) ምንድን ነው?
አብሮ ማልማት ማለት የመሬት ባለቤቱ ቦታውን ሲያቀርብ፣ አልሚው ደግሞ ግንባታውን በማካሄድ ከተገነባው አፓርትመንት ላይ በተወሰነ የፐርሰንት ድርሻ አብረው የሚጠቀሙበት የቢዝነስ ሞዴል ነው።

ይህ አሰራር በዋናነት በሁለት መንገድ ይተገበራል፦

1. ገንዘብ እና የቤት ድርሻ፦ ውል በሚፈረምበት ወቅት አልሚው ለባለመሬቱ የተወሰነ የቅድመ ክፍያ (ካሽ) የሚሰጥ ሲሆን፣ ቀሪው ድርሻ ከተገነቡት አፓርትመንቶች በቤት መልክ የሚሰጥበት አሰራር ነው።

2. ሙሉ በሙሉ በቤት ድርሻ፦ ከተገነባው ህንፃ ላይ በስምምነቱ መሠረት ክፍፍል የሚደረግበት ነው (ለምሳሌ፦ 70/30፣ 75/25 ወይም 80/20)። አልሚው 100 አፓርትመንቶችን ቢገነባና ስምምነቱ 70/30 ቢሆን፣ 70ዉን አፓርትመንት አልሚው ሲወስድ፣ ቀሪውን 30 አፓርትመንት የመሬቱ ባለቤት ይረከባል።

በተጨማሪም ይህ አሰራር በግል አልሚዎችና በግለሰቦች መካከል ብቻ የተወሰነ ሳይሆን፣ መንግስት ከግል አልሚዎች ጋር በመሆን በPPP (Public-Private Partnership) በ70/30 አሰራር ሞዴል በከተማዋ የተለያዩ አካባቢዎች ሰፋፊ የልማት ስራዎችን በማከናወን ላይ ይገኛል።

3. የ«አብሮ ማልማት» ጥቅሞች ለባለመሬቶችና ለአልሚዎች
ለባለመሬቶች ያለው ጥቅም፦
ማህበራዊ ትስስርን አለማጣት፦ ነዋሪዎች ከኖሩበት ሰፈርና ማህበረሰብ ሳይፈናቀሉ በዚያው አካባቢ ዘመናዊ ቤት እንዲያገኙ ያስችላቸዋል።

የሀብት እሴት መያዣ (Inflation Hedge)፦ ክፍያን በካሽ ከመቀበል ይልቅ ህንፃ ወይም አፓርትመንት መረከብ የዋጋ ንረትን ለመቋቋም ትልቅ ዋስትና ይሆናል።

ተደጋጋሚ ገቢ (Passive Income)፦ ከተረከቧቸው ቤቶች መካከል አንዱን ለቋሚ መኖሪያነት በመጠቀም፣ ቀሪዎቹን በማከራየት ከፍተኛ ወርሃዊ ገቢ ማግኘት ይችላሉ።
ለአልሚዎች ያለው ጥቅም፦

የካፒታል ፍሰት ማመቻቸት፦ አልሚዎች ከፍተኛ ገንዘብ መሬት ለመግዛት ከመመደብ ይልቅ ያንን ገንዘብ ቀጥታ ወደ ግንባታው በማስገባት ፕሮጀክቱን በፍጥነት እንዲጀምሩ ይረዳቸዋል።

የቅድመ-ሽያጭ (Presale) እምነት ማሳደግ፦ የግንባታ እንቅስቃሴው በፍጥነት መጀመር የገዢዎችን እምነት ስለሚጨምር፣ የቅድመ-ሽያጭ አፈፃፀሙን ያፋጥነዋል።
4. የሪል እስቴት ስትራቴጂስት ምልከታዎች እና ሊደረጉ የሚገባቸው ጥንቃቄዎች

መሬትን በአብሮ ማልማት ውል ከመስጠትም ሆነ በsectorው ውስጥ ከመሰማራት በፊት የሚከተሉትን ስትራቴጂካዊ ነጥቦች በጥብቅ ማስተዋል ያስፈልጋል፦

ሀ. የፋይናንስና ሕጋዊ ስጋቶች አስተዳደር (Risk Management)
የአልሚው የታሪክ ድራክ (Track Record)፦ ባለመሬቶች አልሚው ከዚህ ቀደም የሰራቸውን ፕሮጀክቶች፣ የግንባታ ጥራታቸውንና በተቀመጠላቸው የጊዜ ገደብ መረከባቸውን በጥቃቅን ሁኔታ ማጥናት አለባቸው።

ሕጋዊ ውሎችና Escrow Account፦ የፍርድ ቤት ውዝግቦች እንዳይፈጠሩ የውል ስምምነቶች፣ የዘገየበት ጊዜ ካሳ (Delay Penalty) እና ሌሎች ጉዳዮች በግልጽ መካተት አለባቸው። በተጨማሪም የቅድመ-ሽያጭ (Presale) ገንዘቦች ለሌላ ፕሮጀክት እንዳይዋሉ በጥብቅ ቁጥጥር የሚደረግበት የታሸገ የባንክ ሂሳብ (Escrow Account) አሰራር መዘርጋት ለገዢዎችና ለባለመሬቱ ትልቅ ዋስትና ነው::

ለ. የመሰረተ ልማት እና የአካባቢ እሴት (Urban Infrastructure & Zoning)
የዞኒንግ (Zoning) ሕጎች፦ ህንፃ ከመገንባቱ በፊት የከተማዋ ማስተር ፕላን የሚፈቅደውን የወለል ብዛት (FAR) እና የከፍታ ወሰን ማወቅ ይገባል። አልሚው መሬቱ ሊሸከመው የሚችለውን ከፍተኛ ጥቅም (Highest and Best Use) ማጥናት አለበት።

የመሰረተ ልማት አቅም፦ ወደ ላይ የሚደረግ እድገት በውሃ፣ በኤሌክትሪክ፣ በቆሻሻ ማስወገጃና በትራፊክ ላይ ጫና ይፈጥራል። በመሆኑም ዘመናዊ አፓርትመንቶች የራሳቸው የውሃ ማጣሪያ፣ የፀሐይ ኃይል (Solar Backup) እና በቂ የመኪና ማቆሚያ (Parking Ratio) ሊኖራቸው ይገባል።

ሐ. የኢንቨስትመንት ተመላሽ እና የንብረት አስተዳደር (ROI & Asset Management)

የንብረት አስተዳደር (HOA)፦ ህንፃው ከተጠናቀቀ በኋላ የጋራ ክፍሎችን (ኮሪደር፣ ሊፍት፣ ሴኪዩሪቲ) ማን ያስተዳድራል የሚለው ነጥብ ለንብረቱ የረጅም ጊዜ እሴት ወሳኝ ነው። የባለቤቶች ማህበር (HOA) አሰራርና የወርሃዊ ጥገና ክፍያ (Service Charge) ገና ከጅምሩ በውል መካተት አለበት።

የኪራይ ምርታማነት (Yield Optimization)፦ ሁሉም አፓርትመንቶች እኩል የኪራይ ዋጋ አያወጡም። የታችኞቹ ወለሎች፣ የተሻለ እይታ ያላቸውና የፀሐይ ብርሃን በቂ የሚያገኙ ክፍሎች ከፍተኛ ዋጋ ያወጣሉ። ስለዚህ ክፍፍል ሲደረግ ቁጥሩን ብቻ ሳይሆን የቦታውንና የወለሉን ጥራት (Quality of Units) ግምት ውስጥ ማስገባት ያስፈልጋል።
ይህ አጠቃላይ አሰራርና ስትራቴጂካዊ እይታ በአዲስ አበባ የሪል እስቴት ገበያ ውስጥ ያሉ ባለመሬቶች፣ አልሚዎችና ገዢዎች ስጋቶችን በመቀነስ ከፍተኛ የኢኮኖሚ ጥቅም እንዲያገኙ የሚያስችል የላቀ አማራጭ ነው።

ሳምሶን ፀደቀ
Business and Investment Consultant
MultiLink Consulting
[email protected]

06/08/2026

01/08/2026

ኢትዮጵያ ምን ያህል ባለዕዳ ናት?

የኢትዮጵያ መንግሥት ዕዳ ከአጠቃላይ የሀገር ውስጥ ምርት (GDP) 40.4% መሆኑን ያሳያል—ይህም በግራፊኩ ላይ ከተጠቀሰው የ 50% ገደብ በታች እና ከብዙ ታላላቅ የአፍሪካ ኢኮኖሚዎች አነስተኛ ነው።

በመጀመሪያ እይታ፣ ይህ የሚያረጋጋ ሊመስል ይችላል። ነገር ግን የዕዳ እና የ GDP %(debt-to-GDP ratio) ብቻውን ዕዳው ዘላቂ መሆን አለመሆኑን አይወስንም።
ሁለት ነጥቦች በአንድ ጊዜ እውነት ናቸው፦
* የኢትዮጵያ የዕዳ መጠን ከኢኮኖሚዋ ስፋት አንጻር ሲነጻጸር መካከለኛ ነው።
* የዕዳ ሽግሽጉ (restructuring) እስካልተጠናቀቀ ድረስ ኢትዮጵያ በውጭ ዕዳ ቀውስ (external debt distress) ውስጥ ትገኛለች።
የ 40.4% የሚያሳየው መንግሥት ከአጠቃላይ የኢኮኖሚ ምርት አንጻር ምን ያህል ዕዳ እንዳለበት ነው። ይህ መጠን ግን ኢትዮጵያ ክፍያዎቿ በደረሱበት ጊዜ ለመክፈል የሚያስችል በቂ የውጭ ምንዛሬ፣ የወጪ ንግድ ገቢ ወይም የመንግሥት ገቢ እንዳላት አያሳይም።
ይህ ልዩነት ትልቅ ትርጉም አለው፤ ምክንያቱም የውጭ ዕዳ የሚከፈለው በውጭ ምንዛሬ ነው። አንድ ሀገር በሀገር ውስጥ ገንዘብ ከፍተኛ GDP ሊኖራት ቢችልም፣ የወጪ ንግዷ፣ የውጭ ምንዛሬ ክምችቷ እና የመንግሥት ገቢዋ በቂ ካልሆኑ የዕዳ ክፍያ ጫና ሊገጥማት ይችላል።

የዓለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅት (IMF) የሰኔ 2026 የዕዳ ዘላቂነት ትንተና (Debt Sustainability Analysis) እንደሚያሳየው፣ ከዕዳ ሽግሽጉ በፊት ባለው የክፍያ ሰንጠረዥ መሠረት የኢትዮጵያ ዕዳ ዘላቂ እንዳልሆነ ገምግሟል። ትንተናው ከወጪ ንግድ እና ከመንግሥት ገቢ አንጻር የሚለኩ የዕዳ ክፍያ አመልካቾች ተደጋጋሚ መጣሳቸውን ጠቁሟል። ይህ ግምገማ የተደረገው ኢትዮጵያ በታኅሣሥ 2023 (December 2023) የዩሮቦንድ (Eurobond) የወለድ ክፍያ ካመለጣት በኋላ ነው።

ሆኖም ግን የተመዘገቡ እምርታዎች አሉ። የዓለም ባንክ እና የ IMF ትንተና እንደሚያሳየው የመንግሥት እና በመንግሥት ዋስትና የተያዘ ዕዳ እ.ኤ.አ በ2021/22 ከነበረበት 48.9% የ GDP መጠን በሰኔ 2024 መጨረሻ ወደ 34.8% ዝቅ ብሏል፤ ይህም በዋነኝነት በውጭ ዕዳ ፈንድ አቅርቦት መገደብ እና በከፍተኛ የስም GDP (nominal GDP) እድገት ምክንያት ነው።
ቀጥሎ ምን መደረግ አለበት?
* ከአበዳሪ ሀገራት (የመንግሥት) እና ከግል (ንግድ) አበዳሪዎች ጋር የዕዳ ሽግሽግ ሂደቱን ማጠናቀቅ።
* የሀገር ውስጥ ገቢ አሰባሰብን ማጠናከር።
* የወጪ ንግድን እና የውጭ ምንዛሬ ግኝትን ማስፋፋት።
* ግልጽ የሆነ በሀገር ውስጥ ገንዘብ የሚገበያይ የመንግሥት የሴኪዩሪቲዎች (የሰነደ-መብቶች) ገበያን ማልማት።
* የመንግሥት የልማት ድርጅቶችን ዕዳዎች እና ዋስትናዎች ክትትል ማሻሻል።
* አዳዲስ ብድሮችን ሊለካ የሚችል ኢኮኖሚያዊ ጥቅም ወደሚያስገኙ አምራች ፕሮጀክቶች ማዞር።
ትክክለኛው ድምዳሜ "ኢትዮጵያ ምንም ዓይነት የዕዳ ችግር የለባትም" የሚል አይደለም።
ይልቁንም ይህ ነው፦
> የኢትዮጵያ የዕዳ መጠን ከ GDP አንጻር ሲታይ መካከለኛ ነው፤ ነገር ግን ከዕዳ ሽግሽግ በፊት ባለው የክፍያ ሰንጠረዥ መሠረት የውጭ ዕዳ ክፍያ ሁኔታዋ አሁንም በችግር/በቀውስ ውስጥ ይገኛል።
>
ዋናው ጥያቄ ኢትዮጵያ ምን ያህል ዕዳ አለባት የሚለው ብቻ አይደለም። ይልቁንም ሀገሪቱ ኢንቨስትመንትን፣ አስፈላጊ ገቢ ምርቶችን እና የረጅም ጊዜ ልማትን ሳይጎዳ ግዴታዎቿን በተፈለገው ምንዛሬ እና በሰዓቱ መክፈል ትችላለች ወይ የሚለው ነው።

ምንጮች፦ የ IMF DataMapper (2026)፤ የ IMF ሀገር ሪፖርት ቁጥር 26/174፤ የዓለም ባንክ–IMF የዕዳ ዘላቂነት ትንተና።

25/07/2026

የኢትዮጵያ የኑሮና የጤና ሁኔታ (EDHS 2024-2025) ጥናት የተወሰዱ ዋና ዋና መረጃዎችና አኃዞች ማጠቃለያ ነው። መረጃውን በግልጽ ለመረዳት በሚያስችል መልኩ በየዘርፉ ተከፋፍሎ ቀርቧል።

የመኖሪያ ሁኔታና የመሠረተ ልማት ተደራሽነት
* የክፍል ብዛት፡ ~60% የሚሆኑ የኢትዮጵያ ቤተሰቦች (በከተማና በገጠር በተቀራራቢ ደረጃ) የሚኖሩት በአንድ ክፍል ውስጥ ነው።
* 2 ክፍሎች፡ 33% የከተማ | 31% የገጠር
* የማብሰያ ክፍል፡
* የተለየ የማብሰያ ክፍል ** የሌላቸው:** 23% ገጠር | 21% ከተማ
* የተለየ የማብሰያ ክፍል ** ያላቸው:** 49% ገጠር | 45% ከተማ
* የኤሌክትሪክ ተደራሽነት:
* አገራዊ ተደራሽነት: 68%
* በከተማ: 15% | በገጠር: 54%
* ንፁህ ቴክኖሎጂ (ማብሰያ፣ መብራት፣ ማሞቂያ)፡ 5% የሚሆነው ሕዝብ ብቻ ነው የሚጠቀመው።
💰 የሀብትና የድህነት ስርጭት
| መለኪያ | ዝርዝር መረጃ |
|---|---|
| የሀብታም ቤተሰቦች ስርጭት | • 67% በከተማ
• 2% ብቻ በገጠር
• 96% ሀብታም ቤተሰቦች አዲስ አበባ ይገኛሉ። |
| ከፍተኛ ድህነት ያለበት ክልል | አፋር ክልል (74%) በድህነት ውስጥ በመኖር ከፍተኛውን ቁጥር ይዟል። |
📚 ትምህርትና ሥራ
* ምንም ትምህርት ያላገኙ ሴቶች (አገራዊ እድገት)፡
* እ.ኤ.አ. በ2000 ከነበረበት 75% → በ2025 ወደ 33% ዝቅ ብሏል።
* ምንም ትምህርት ያላገኙ (በክልል)፡
* አዲስ አበባ: 12% ሴቶች | 6% ወንዶች
* ሶማሌ ክልል: 69% ሴቶች | 57% ወንዶች
* የሥራ ሁኔታ፡ 41% ሴቶች እና 87% ወንዶች በሥራ ላይ ይገኛሉ።
* የጤና ኢንሹራንስ: 54% ሴቶች እና 48% ወንዶች ምንም ዓይነት የጤና ኢንሹራንስ የላቸውም።
የሕዝብ አወቃቀር፣ እምነትና ስደት
የዕድሜ ስርጭት
* 15 ዓመትና ከዚያ በላይ: 42%
* ከ65 ዓመት በላይ: 5%
የሃይማኖት ተከተዮች
ኦርቶዶክስ ██████████████████████ 42% - 43%
ሙስሊም ███████████████ 29% - 30%
ፕሮቴስታንት █████████████ 25% - 26%

የስደት ሁኔታ (Internal Migration)
* ከገጠር ወደ ከተማ: 31% ሴቶች | 24% ወንዶች
* ከከተማ ወደ ገጠር: 14% ሴቶች | 31% ወንዶች
💍 የጋብቻ፣ የወሊድና የቤተሰብ ሁኔታ
* የወሊድ ምጣኔ (TFR):
* አገራዊ የወሊድ ምጣኔ በ2000 እ.ኤ.አ. ከነበረው 5.5 (55%) በ2025 ወደ 4.0 (4%) ወርዷል።
* በገጠር: የነበረው 6 የወሊድ ምጣኔ ወደ 4.5 ዝቅ ብሏል።
* ከፍተኛ፡ ሶማሌ ክልል (6.5) | ዝቅተኛ፡ አዲስ አበባ
* የጋብቻና የፍቺ ሁኔታ፡
* በትዳር መኖር የሚያተርፉ፡ 61% ሴቶች | 52% ወንዶች
* የመፋታት ዕድል/ምጣኔ፡ 9% ሴቶች | 2% ወንዶች
* የመጀመሪያ ወሲባዊ ግንኙነትና ጋብቻ፡
* የመጀመሪያ ወሲብ ዕድሜ: ሴቶች በ 17 ዓመት | ወንዶች በ 22 ዓመት
* በ18 ዓመት ማገባት: ከ20-24 ዕድሜ ክልል ውስጥ ካሉ ሴቶች 32% የሚሆኑት በ18 ዓመታቸው ያገባሉ።
* ብዙ ሚስት ማግባት (Polygamy):
* 8% ሴቶች ባሎቻቸው ከአንድ በላይ ሚስት አሏቸው።
* ጋምቤላ: 27% | አፋር: 23% | አማራና ትግራይ: 1%
📺 የመገናኛ ብዙኃን አጠቃቀምና የአኗኗር ዘይቤ
* ቴሌቪዥን (አዘውትረው የሚከታተሉ): 27% ሴቶች | 31% ወንዶች (ከ15-49 ዕድሜ)
* ሬዲዮ (ቢያንስ በሳምንት አንድ ጊዜ): 12% ሴቶች
* ጋዜጣ ማነብ: 6% ሴቶች | 6% ወንዶች
* የአልኮልና ትምባሆ አጠቃቀም:
* ከ15 እስከ 49 ዓመት ባሉት በ4% ጨምሯል።
* ከ45 እስከ 49 ዓመት ባሉት ደግሞ በ14% ጭማሪ አሳይቷል።

21/07/2026

የኢትዮጵያ ቀጣዩ የሪፎርም ምዕራፍ፡ ባለሀብቶችና የንግድ ተቋማት ምን መጠበቅ አለባቸው?

የዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) አምስተኛው ግምገማ እንደሚያመለክተው፤ ኢትዮጵያ ከመጀመሪያው የማክሮ ኢኮኖሚ ማረጋጋት ሥራ ወደ ከባድና ትኩረት ወደሚሻ የተግባር ምዕራፍ እየተሸጋገረች ይገኛል።
ቀጣዩ የሪፎርም አጀንዳ የሚከተሉትን ያካትታል ተብሎ ይጠበቃል፡-
* የታክስ መሠረትን ማሰፋት፣ ቁጥጥርን ማጠናከር፣ እንዲሁም የታክስ ነፃ መብቶችንና የኢንቨስትመንት ማበረታቻዎችን በጥብቅ መገምገም።
* በሞተር ተሽከርካሪ ባለቤትነት፣ በቤትና ቦታ ንብረት (ሪል እስቴት)፣ በውርስና በስጦታ ላይ አዳዲስ ወይም ሰፋ ያሉ ታክሶችን መጣል።
* በአልኮን ውና በትምባሆ ምርቶች ላይ የሚጣለውን ኤክሳይዝ ታክስ ማሳደግ እና የዲጂታል ታክስ ክትትል ሥርዓትን ማጠናከር።
* የነዳጅ ድጎማን ደረጃ በደረጃ ማንሳትና የነዳጅ ታክሶችን ሙሉ በሙሉ መሰብሰብ።
* ተመጣጣኝ የውጭ ምንዛሬ ተመን ተቪያይነትን ማስቀጠል እና የባንኮች የውጭ ምንዛሬ ገበያን ማልማት።
* የዋጋ ንረትንና የገንዘብ ዝውውርን (ሊኩዊዲቲ) ለመቆጣጠር በወለድ ምጣኔና በክፍት ገበያ ሥራዎች (open-market operations) ላይ የበለጠ መተማመን።
* የባንኮች ቁጥጥርን ማጠናከር፣ የብሔራዊ ባንክን ካፒታል ማሳደግ (recapitalisation) እና የውጭ ባንኮችን ወደ ገበያ ማስገባት።
* የፊስካል ሰነዶች (Treasury-bills) ዋጋ በገበያ እንዲወሰን ማድረግ እና የረጅም ጊዜ የመንግሥት የብድር ሰነዶችን ማልማት።
* በመንግሥት ልማት ድርጅቶች ዘንድ ግልጽነትንና የብድር ሥርዓትን ማጠናከር።
* የውጭ ብድር አደራጀትን (restructuring) ማስቀጠል እና ጥንቃቄ የተሞላበት የመንግሥት ብድር አወሳሰድን መከተል።
* በሎጂስቲክስ፣ በጉምሩክ፣ በኢንቨስትመንት ሕጎችና በግል ዘርፍ ተሳትፎ ላይ ተጨማሪ ሪፎርሞችን ማድረግ።

እነዚህ ሪፎርሞች በመካከለኛ ጊዜ ውስጥ ግልጽነትን፣ የማክሮ ኢኮኖሚ መረጋጋትንና የግል ኢንቨስትመንትን ሊያሳድጉ ይችላሉ። በአጭር ጊዜ ውስጥ ግን ባለሀብቶችና ግለሰቦች ለጠነከረ የታክስ ሕግ ተግባራዊነት ዝግጁ መሆን፣ ለውጭ ምንዛሬ ተመን ለውጦች፣ በገበያ ለሚወሰኑ የወለድ ምጣኔዎች፣ ለነዳጅ ዋጋ ማስተካከያዎች እና ለጠነከረ የፋይናንስ ቁጥጥር ዝግጁ መሆን አለባቸው።

አንዳንድ እርምጃዎች የጊዜ ገደብ የተቀመጠላቸው የተረጋገጡ የፕሮግራም ቃልኪዳኖች ናቸው። ሌሎች ደግሞ ገና የፖሊሲ አቅጣጫዎች

🔗 የበለጠ ዝርዝር ትንታኔ ለማንበብ ሙሉውን ጽሑፍ ያንብቡ፡

https://www.multilinkconsult.com/ethiopias-next-reform-phase-expected-tax-monetary-financial-and-structural-changes/

ሳምሶን ፀደቀ

On 1 July 2026, the Executive Board of the International Monetary Fund completed the Fifth Review of Ethiopia’s 48-month Extended Credit Facility arrangement. Completion of the review allows Ethiopia to access SDR 342.05 million, equivalent to approximately US$464 million. This brings total disbur...

18/07/2026

Why Route-to-Market Design & Implementation Matters in the Brewery Industry

Brewing great beer is only half the challenge. The real competitive advantage lies in ensuring that every product reaches the right outlet, at the right time, in the right condition, and at the right cost.

In today’s highly competitive beverage market, a well-designed Route-to-Market (RTM) strategy is one of the most important drivers of sustainable growth. It connects brewery operations with distributors, wholesalers, retailers and consumers through an efficient and data-driven distribution network.

An effective RTM model enables breweries to:

• Expand market coverage and pe*****te new territories.
• Improve product availability across both On-Trade and Off-Trade channels.
• Optimize distributor performance and accountability.
• Design efficient sales territories and delivery routes.
• Reduce logistics and cost-to-serve.
• Ensure cold-chain integrity and product freshness.
• Increase sales-force productivity through better outlet coverage.
• Improve visibility, ex*****on and merchandising at the point of sale.
• Enhance customer service and strengthen retailer relationships.
• Drive higher revenue, stronger margins and long-term profitability.

The most successful breweries do not simply produce more beer—they execute better. They use market intelligence, outlet segmentation, GIS mapping, sales analytics and performance dashboards to make faster, smarter commercial decisions.

A strong RTM strategy transforms distribution from an operational function into a strategic growth engine, delivering the right product, through the right channel, to the right outlet, at the right time and at the right cost.

As consumer preferences evolve and competition intensifies, breweries that continuously redesign and optimize their Route-to-Market systems will be better positioned to increase market share, improve customer satisfaction and achieve sustainable competitive advantage.

14/07/2026

በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የገንዘብ ፖሊሲ ላይ የተሰጠ ግላዊ ሀሳብ

ሐምሌ 6 ቀን 2018 የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የገንዘብ ፖሊሲ ኮሚቴ ቁጥር 7 ስብሰባን ተከትሎ ባወጣው ጋዜጣዊ መግለጫ መሠረት፣ ሌሎች ጉዳዮች እንደተጠበቁ ሆነው የብድር ጣሪያን ሙሉ ለሙሉ ማንሳቱንና የፖሊሲ ወለድ ምጣኔውን ከ15% ወደ 16% ማሳደጉን ገልጿል።

ባጠቃላይ፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክን (NBE) የቅርብ ጊዜ የገንዘብ ፖሊሲ ጥቅል ስልታዊ በሆነ መንገድ ትክክለኛና አስፈላጊ መዋቅራዊ ማሻሻያ አድርጌ እመለከተዋለሁ፤ ነገር ግን ይህ ማሻሻያ ጉልህ የሆኑ አጭር ጊዜ trade-offs የሚያስከትል ነው። የፖሊሲው ለውጥ ከአስተዳደራዊ ቁጥጥሮች ወደ ገበያ መር የገንዘብ አስተዳደር መሸጋገርን የሚያሳይ ሲሆን፣ ይህም ከብዙዎቹ በታዳጊ ኢኮኖሚ ላይ ካሉ አገራት አቅጣጫ ጋር የሚስማማ ነው። ይሁን እንጂ የዚህ ሽግግር ስኬት የሚወሰነው በራሱ በፖሊሲው መውጣት ላይ ሳይሆን፣ በዋናነት በአፈጻጸሙ፣ ከበጀት ፖሊሲ (fiscal policy) ጋር ባለው ቅንጅት እና በንግድ ባንኮች ባህሪ ላይ ይሆናል።

በጎ መዋቅራዊ ሽግግር
በጣም ወሳኙ ውሳኔ የብድር ጣሪያውን ማንሳት ብቻ አይደለም። ይልቁንም ብሔራዊ ባንኩ ቀጥተኛ የሆኑ የብድር መጠን ቁጥጥሮችን ለመተው መወሰኑ እና በምትኩ እንደ የፖሊሲ ወለድ ምጣኔ፣ የተጠባባቂ ገንዘብ ፍላጎቶች፣ የሰነድ መዋዕለ ንዋይ (Treasury bill) ሥራዎች እና የፈሳሽ ገንዘብ አስተዳደር (liquidity management) ባሉ ቀጥተኛ ባልሆኑ የገንዘብ ፖሊሲ መሣሪያዎች ላይ ለመደገፍ መምረጡ ነው።
ይህ የኢትዮጵያን የገንዘብ ፖሊሲ ማዕቀፍ መሠረታዊ የሆነ ዘመናዊነትን ያሳያል። የብድር ጣሪያዎች በአጠቃላይ እንደ ጊዜያዊ የችግር ጊዜ መሣሪያዎች ተደርገው ይወሰዳሉ። የብድር መጠን በመገደብ የዋጋ ግሽበትን ሊቀንሱ ቢችሉም፣ የብድር አከፋፈልን ያዛባሉ፣ የፋይናንስ ፈጠራን ያዳክማሉ፣ እና ባንኮች በንግድ እሳቤዎች ላይ ተመስርተው ብድር የመስጠት አቅማቸውን ይቀንሳሉ።

የብድር ጣሪያውን ማንሳት፣ ብሔራዊ ባንኩ የፋይናንስ ሥርዓቱ ገበያ መር የሆኑ መሣሪያዎች ገንዘብን(liquidity)እና የዋጋ ግሽበትን ለመቆጣጠር ቀዳሚውን ሚና ሊረከቡ የሚችሉበት ደረጃ ላይ መድረሱን ማመኑን ያሳያል።

ፖሊሲው አሁንምጥብቅ ነው
አንዳንድ ታዛቢዎች የብድር ጣሪያውን ማንሳት የገንዘብ ፖሊሲ ማላላት (monetary easing) አድርገው ይተረጉሙታል። እኔ ግን በዚህ አልስማማም።

የፖሊሲው ወለድ ምጣኔ በተመሳሳይ ጊዜ ከ15% ወደ 16% መጨመሩ፣ ከተወሰኑ የተጠባባቂ ገንዘብ ፍላጎቶች መተግበር እና ከቀጣይ liquidity አስተዳደር ጋር ተዳምሮ፣ ብሔራዊ ባንኩ አሁንም ገዳቢ (የጠበቀ) የገንዘብ ፖሊሲ አቋምን እያስቀጠለ መሆኑን ያሳያል። ዓላማው አሁንም የዋጋ ግሽበትን መቀነስ ሲሆን፣ በተመሳሳይ ጊዜ ግን ብድር ይበልጥ ውጤታማ በሆነ መንገድ እንዲከፋፈል መፍቀድ ነው።

በእውነቱ፣ ብሔራዊ ባንኩ ማስፈፀሚያውን ነው የቀየረው እንጂ ዓላማውን አይደለም።

የአጭር ጊዜ ፈተናዎች

ሽግግሩ ያለ ዋጋ (ወጪ) የሚመጣ አይደለም።
ከፍተኛ የፖሊሲ ወለድ ምጣኔዎች የባንኮችን የገንዘብ ምንጭ ወጪ (funding costs) የሚጨምሩ ሲሆን፣ ለንግድ ተቋማት የሚሰጠውን የብድር ወለድ መጠን ሊያሳድጉ ይችላሉ። በተመሳሳይ ጊዜ የሰነድ መዋዕለ ንዋይ (Treasury bills) እና የማዕከላዊ ባንክ የተቀማጭ ገንዘብ አገልግሎቶች (deposit facilities) ይበልጥ ማራኪ እየሆኑ ይመጣሉ፤ ይህም ባንኮች ያላቸውን ፈሳሽ ገንዘብ ከፍተኛ ድርሻ ከግል ብድር ይልቅ ዝቅተኛ ስጋት ወዳለባቸው የመንግሥት ዋስትና ሰነዶች ላይ እንዲመድቡ ሊያበረታታ ይችላል።
ይህ በሰፊው የሚከሰት ከሆነ፣ በተለይም ቀድሞውኑ የፋይናንስ እጥረት ላጋጠማቸው አነስተኛና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች፣ በተወሰነ ደረጃ የግል ኢንቨስትመንትን የማጨናነቅ (crowding out) ሁኔታ ሊፈጠር ይችላል።
ይህ ስጋት እውነተኛ ቢሆንም፣ የማይቀር ግን አይደለም። የሚወሰነው በሚከተሉት ነጥቦች ላይ ነው

1. በመንግሥት እና በግል ብድር ትርፋማነት መካከል ባለው ልዩነት
2. በባንኮች መካከል ባለው ውድድር፣
3. በግል የብድር ፍላጎት ፍጥነት፣
4. እና በብሔራዊ ባንክ የገንዘብ- liquidity አስተዳደር ላይ።

የመካከለኛ እና የረጅም ጊዜ ተስፋዎች
የዋጋ ግሽበቱ እየቀነሰ ከቀጠለ እና በማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ ፕሮግራሙ ላይ ያለው እምነት እየጠነከረ ከሄደ፣ ፖሊሲው በርካታ የረጅም ጊዜ ጥቅሞችን ሊያስገኝ ይችላል፦
1. ይበልጥ ውጤታማ የሆነ የብድር አከፋፈል
2. ከፍተኛ የፋይናንስ ዘርፍ ተወዳዳሪነት፣
3. የተሻሻለ የገንዘብ ፖሊሲ ስርጭት (transmission)፣
4. ጠንካራ የባለሀብቶች እምነት፣
5. የጠለቁ (የሰፉ) የፋይናንስ ገበያዎች፣እና
6. በአስተዳደራዊ ጣልቃገብነቶች ላይ ያለውን ጥገኝነት መቀነስ።
እነዚህ ውጤቶች የኢትዮጵያን ሰፊ የማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያ አጀንዳ ይደግፋሉ።

ለስኬት ወሳኙ ሁኔታዎች
አሁን ያለው ትልቁ ፈተና የፖሊሲ ቅንጅት (policy coordination) ነው።
የገንዘብ ፖሊሲ ብቻውን ቀጣይነት ያለው የማክሮ ኢኮኖሚ መረጋጋትን ሊያመጣ አይችልም። ውጤታማነቱ የሚወሰነው በማሟያ የበጀት ዲሲፕሊን፣ በጥንቃቄ በተሞላበት የመንግሥት ብድር፣ በቀጣይ የፋይናንስ ዘርፍ ማሻሻያዎች እና በንግድ አካባቢ መሻሻሎች ላይ ነው።

የበጀት ፖሊሲው ዲሲፕሊን አሀን ባለት ከቀጠለ እና የመንግሥት ብድር የባንክ ዘርፉን ፈሳሽ ገንዘብ ከልክ በላይ ካልመጠጠው፣ አዲሱ ማዕቀፍ የመሳካት ዕድሉ ከፍተኛ ነው። በተቃራኒው የመንግሥት የፋይናንስ ፍላጎት ከፍተኛ ሆኖ ከቀጠለ እና የሰነድ መዋዕለ ንዋይ (Treasury bill) የባንኮችን ሀብት ባልተመጣጠነ መልኩ መቀማታቸውን ከቀጠሉ፣ የግል ዘርፍ የብድር ዕድገት ተዳክሞ ሊቀጥል ይችላል።

ማጠቃለይ

ሁኔታውን አመዛዝኜ ስመለከተው፣ የብሔራዊ ባንክ የፖሊሲ ለውጥ ለኢትዮጵያ የፋይናንስ ሥርዓት ትክክለኛ ስልታዊ አቅጣጫ መሆኑን እገመግማለሁ። በወለድ ምጣኔ ላይ ወደተመሰረተ የገንዘብ ፖሊሲ ማዕቀፍ መሸጋገር ከአለም አቀፍ ምርጥ ተሞክሮዎች ጋር የሚስማማ ከመሆኑም በላይ ለረጅም ጊዜ ማክሮ ኢኮኖሚ መረጋጋት ጠንካራ መሠረት ይሰጣል።
ይሁን እንጂ ይህ ፖሊሲ ለሁሉም ዘርፎች በአፋጣኝ ጥቅም የሚያስገኝ አይደለም። በአጭር ጊዜ ውስጥ የንግድ ተቋማት ከፍተኛ የብድር ወጪ ሊያጋጥማቸው ይችላል፤ ባንኮችም ብድርን በማስፋፋት ረገድ ጥንቃቄ ሊያደርጉ ይችላሉ። በመካከለኛ ጊዜ ውስጥ ግን አፈጻጸሙ እምነት የሚጣልበት ከሆነና በበጀት ዲሲፕሊን ከተደገፈ፣ ማሻሻያዎቹ የፋይናንስ መካከለኛነትን (financial intermediation) ውጤታማነት ለማሻሻል፣ የዋጋ ግሽበት ቁጥጥርን ለማጠናከር እና ይበልጥ ጠንካራና ገበያ ተኮር የሆነ የፋይናንስ ሥርዓት ለመፍጠር አቅም አላቸው።
ባጭሩ የፖሊሲ ለውጡን «በስልታዊ መንገድ ተገቢ ነገር ግን በአሠራር ረገድ ፈታኝ» በማለት እገልጸዋለሁ። የመጨረሻው ስኬት የሚወሰነው በራሱ በብድር ጣሪያው መነሳት ላይ ሳይሆን፣ ብሔራዊ ባንኩ liquidityን ምን ያህል ውጤታማ በሆነ መንገድ እንደሚያስተዳድር፣ የንግድ ባንኮች እንዴት ምላሽ እንደሚሰጡ፣ እና በሽግግሩ ወቅት የገንዘብ እና የበጀት ፖሊሲዎች ምን ያህል ተጣጥመው እንደሚቀጥሉ ላይ ነው።

Samson Tsedeke
[email protected]