https://www.facebook.com/101338001691102/

Yee welloo lij Mammee የወሎ ልጅ ማሜ, Kemise (2026)

30/09/2021

Gootittiin ABO Jaal Ajjaameenfaa Maatii osoo mirga Oromoof falmanii qe'een isaanii qullaatti hafe, Baayyeen nama gaddisiisa…😭

…Obbo Argawu Dinqaa mirga Uummata Oromoof osoo falmanii mana hiidhaa Dargii keessatti ajjeefaman yoo ta'u, yeroo lubbuun isanii darbuuf ga'u firoota fi irriyoota isaaniif " anaaf hin gaddinaa/hin booyiinaa ! yoo na jalaattan kaayyoon ani du'eef na jalaa hin gatiinaa ".,jechuun ergaa isaanii dhaammatanii isa dhumaaf Ciqilee isaanii boraafatan. Intalli isaanii qabsooftuu Ajjaamee Argawuus Bilisummaa Uummata Oromoof, dararamni hedduu erga irra
ga'een booda duute. Maj.Baqqalaa Argawuus Mootummaa wayyaaneetiin ijoollee isaa fuunduratti ajjeefame.

Bulchaa Baqqalaa ilma Maj.Baqqalaa Argawuu Dinqaati.
Mucaan kunis mootummaa wayyaneetiin reebame ajjeefame.
AayyooTaatuu Gammannee (haadha manaa obbo Argawuu Dinqaati) bara hedduuf mana hidhaa Dargii keessatti dararamaa turan.
Maatii obbo Argawu Dinqaa kan biroos mana hiidhaa Dargii fi wayyaanee keessatti dararaamaa fi reebamaa kan turan, tokkoo fi lama miti.

Ayyoo Taatuu Gammannee , bara
mootummaa abbaa Irree Dargii hidhamanii, osoo Karchallee Amboo keessa jiranii, abbaan manaa isaanii obbo Argawuu Dinqaa, reebicha mana hidhaa ma'ikalaawwii jedhamu keessatti Dargiin irraan gaheen, achuma keessatti lubbuun isaanii darbe. Aayyoon keenya kun manuma hidhaa Karchallee Amboo keessatti ajjeefamuu abbaa manaa isaanii
dhaga'an.

Mucayyoon isaanii Jaal Ajjaamee
Argawoo miseensa waraana Bilisummaa Oromoo kan turtes baruma Dargii kana keessa waregaamte.
Akkasiin qe'een isaanii qullaatti hafe…
-
'tiin!
* * * * * * * * *
Seenaan yoomuu kabajaatiin isaan yaadatti!

28/09/2021

አፍረን ቀሎ እና የአቡበከር ሙሳ ገድል
------
ግን ዓሊ ቢራን ኮትኩቶ ያሳደገው የጥበብ መምህሩ ልክ የዛሬ አርባ ዓመት ሞቶ ነበር፡፡ በዚህ ጽሑፍ የዚያን የጥበብ ገበሬ ስራዎች እንቃኛለን፡፡
------
ዓሊ ቢራ በአማርኛ አንድ ዘፈን ብቻ ነው የተጫወተው፡፡ ከዘፈኑ ስንኞች መካከል እንዲህ የሚል ይገኝበታል፡፡
ከድሬ ስመጣ ገና ትንሽ ነበርኩ
አሁን ከኢትዮ ስታር ባንድ እዩኝ ግንድግድ ነኝ፡፡
ዓሊ እንዲህ ያለው በ1970ዎቹ አጋማሽ ነው፡፡ ታዲያ ከድሬ የመጣው የያኔው ትንሽ ልጅ ዛሬ በብዙዎች ዘንድ የሚወደስ “ግድንግድ” ሆኗል፡፡ በሚሊዮን የሚቆጠሩ አድናቂዎችንም አፍርቷል፡፡ ይህ ተወዳጅ አርቲስት ከእውቅና ማማ ላይ ሊወጣ የቻለበት አስደናቂ ታሪክ አለው፡፡ ታሪኩንም ከስረ መሰረቱ ጀምረን እንመረምረዋለን፡፡
*****
በኦሮሞ የኪነ-ጥበብ ታሪክ ውስጥ የመጀመሪያው የተደራጀ የሙዚቃ ቡድን “አፍረን ቀሎ” በመባል ይጠራል፡፡ የኦሮሞ ሙዚቃ የራሱን ዘውግ ፈጥሮ መስፋፋት የጀመረው ይህ ቡድን ህልውናውን ካበሰረበት ጊዜ ጀምሮ ነው፡፡ ቡድኑ ለስምንት ዓመታት ብቻ የቆየ ቢሆንም በኦሮሞ ኪነ-ጥበብ ላይ ያሳረፈው ተጽእኖ በጣም ከፍተኛ ነው፡፡ በዚያ ቡድን ውስጥ የተሰባሰቡት ወጣቶች የተገኙት ከመላው የሀረርጌ ክፍለ ሀገር ነው፡፡ ሁሉንም አንድ ላይ አገናኝታ ስለ ጥበብ እንዲፈላሰፉ ያደረገችው ግን ድሬ ዳዋ ናት፡፡
“አፍረን ቀሎ”ን የመሰረቱት ሶስት ወጣቶች ናቸው፡፡ ዘመኑም 1954 ነው፡፡ እነዚያ ወጣቶች በጊዜው በኦሮምኛ ቋንቋ የኪነ-ጥበብ ስራዎችን የሚያቀርብ ቡድን አለመኖሩ ስላንገበገባቸው “ለምን በቋንቋችን የሙዚቃና ቴአትር እድገት ላይ አተኩሮ የሚንቀሳቀስ ቡድን አናቋቁምም?” በማለት መነጋገር ጀመሩ፡፡ ሃሳቡን ለጥቂት ሳምንታት ካንሸራሸሩ በኋላም ቡድኑን መሰረቱ፡፡ ስያሜውንም በአራቱ የምስራቅ ሀረርጌ የኦሮሞ ጎሳዎች ስም “አፍረን ቀሎ” በማለት ጠሩት፡፡
ሶስቱ ወጣቶች በመሰረቱት ቡድን ዙሪያ ችሎታ ያላቸውን ወጣቶች መለመሉ፡፡ በተበታተነ ሁኔታ የኪነ-ጥበብ ስራዎችን የሚሞካክሩ ወጣቶችንም መሳብ ጀመሩ፡፡ በሀርሞኒካና በጊታር እየዘፋፈኑ ሰርግና የጫጉላ ሽርሽር ሲያደምቁ የነበሩትንም አሰባሰቡ፡፡ በዚህም መሰረት ዓሊ ሸቦ፣ ማሕሙድ ቦኼ፣ ሸንተም ሹቢሳ እና ሃሚዶ መሐመድ የመሳሰሉትን የዘመኑን ውብ ዜመኞች በአንድነት አጣምረው “አጃዒበኛ” ስራዎችን ወደ ህዝብ ማድረስ ጀመሩ፡፡ ህዝቡም በከፍተኛ ወኔና ሞራል ተቀበላቸው፡፡ በተለይ በአረፋና በዒድ አል ፈጥር በዓል የሚያቀርቡት የድራማና የሙዚቃ ትርዒት ከፍተኛ ዝናና ከበሬታ አስገኘላቸው፡፡ የድሬዳዋ ባለሀብቶችም በልዩ ልዩ መልክ ይደጉሟቸው ጀመር፡፡ የሙዚቃ መሳሪያዎችን ከመግዛት ጀምሮ በሀረርጌ ከተሞች ውስጥ እየተዘዋወሩ ትርዒታቸውን የሚያሳዩበትን ሁኔታ እስከማመቻቸት የሚደርስ ድጋፍ አደረጉላቸው፡፡
“የአፍረን ቀሎ” ቡድን የተመሰረተው በሶስት ወጣቶች እንደሆነ ከላይ ገልጬአለሁ፡፡ ነገር ግን ከሶስቱ ወጣቶች መካከል የአንደኛው ሚና እጅግ በጣም ግዙፍ ነበር፡፡ ይህ ሰው የቡድኑ ሊቀመንበር ሆኖ ይሰራል፡፡ የቡድኑ አስተዋዋቂም ነው፡፡ የቡድኑ አባላት የሚያዜሟቸው ግጥሞችንም በብዛት የሚጽፈው እርሱ ነው፡፡ ድራማና አጫጭር ጭውውቶችንም ይደርሳል፡፡
የአፍረን ቀሎ ቡድን በህዝቡ ዘንድ የነበረው ተቀባይነት እየጨመረ ሲመጣ ይህ የቡድኑ ሊቀመንበር የነበረው ሰውዬ ከአንጋፋዎቹ ከያኒያን በተጨማሪ ታዳጊዎችንም እየመለመለ ወደ ቡድኑ መቀላቀል ጀመረ፡፡ በዚህም መሰረት ሂሜ ዩሱፍ እና ኢብራሂም ሀጂ ዓሊን የመሳሰሉ ዐጃኢበኛ ከያኒዎች የቡድኑ አባላት ሆኑ፡፡
ቡድኑን በኋላ ላይ ከተቀላቀሉት ታዳጊዎች መካከል በድምጹ ቅላጼ ለየት ያለ ሆኖ የተገኘው ዓሊ መሐመድ ሙሳ የሚባል ጠይም ኮበሌ ነው፡፡ በመሆኑም የቡድኑ ሊቀመንበር የነበረው ሰው “ፉአዲ ቀልቢ” የሚባል የዘመኑን ተወዳጅ የግብጻዊያን የዐረብኛ ዜማ “ቢራዻ በሪኤ” (በአማርኛ “መስከረም ጠባ”፣ “ጸደይ ሆነ” እንደማለት ነው) በሚል ርዕስ ወደ ኦሮምኛ ቀይሮት ጻፈውና ለታዳጊው ዓሊ ሙሐመድ ሙሳ ሰጠው፡፡ ታዳጊውም ከህዝብ ፊት በመውጣት እንዲህ ዘፈነው፡፡
Birraadhaa bari’ee ililliin urgoytee
Dilii maalin qaba Rabbii khiyya yaa Goytee?
ይህ የዘፈኑ አዝማች ነበር እንግዲህ፡፡ ታዳጊው ይህንን ሲዘፍን ዕድሜው ከአስራ አምስት ዓመት የበለጠ አልነበረም፡፡ የዘፈኑ አዝማች በአማርኛ ሲተረጎም እንዲህ ሊሆን ይችላል፡፡
መስከረም ጠብቷል የአበቦች መዓዛ ያውዳል
“ምን ጥፋት አለብኝ አምላኬ ሆይ! ለኔ ምን ይበጃል?
ህዝቡ ዘፈኑን ሲሰማ በከፍተኛ ጭብጨባ ነው የተቀበለው፡፡ “ቢስ…ቢስ…” እያለ ደጋግሞ እንዲዘፍን አደረገው፡፡ በሌሎች መድረኮችም ተመሳሳይ ሁኔታ ቀጠለ፡፡ በሰርግ ቤትም ሆነ በበዓላት ዝግጅት “ቢራዻ በሪኤ” እጅግ ተመራጭ ዜማ ሆነ፡፡ ህዝቡ እርሱ ያልተዘፈነበትን ዝግጅት ለመታደም እምቢ ማለት ጀመረ፡፡ “ቢራዻ በሪኤ” እያለ የሚደንሰው ወጣት የሌለበትንም ዝግጅት ከማየት አፈገፈገ፡፡ ምን ይሄ ብቻ? የድሬ ዳዋ ህዝብ በስልጣኑ የታዳጊውንም ስም “ከዓሊ መሐመድ ሙሳ” ወደ “ዓሊ ቢራ” ቀየረው፡፡ ከዚያን ጊዜ ጀምሮ “ዓሊ ቢራ” የታዳጊው መጠሪያ ሆነ፡፡
*****
“ዓሊ ቢራ” የሚለው ስም የተከሰተው ከላይ በተገለጸው ሁናቴ ነው፡፡ ለዚያ ቀጫጫ ልጅ መታወቅ ከፍ ያለ አስተዋጽኦ ያደረገው የመጀመሪያ ዘፈኑን ጽፎ የሰጠው ደራሲ ነው፡፡ በቀጣዮቹ ዓመታትም ይኸው ደራሲ እጅግ ውብ የሆኑ ግጥሞችን እየጻፈ በዓሊ ቢራ በኩል ለህዝብ ጆሮ አድርሷል፡፡ ዝንተ-ዓለም የማይረሱ ሆነው ከኛ ጋር ያሉትን እንደ “ኮቱ ያ ቢፍቱ ቲያ”፣ “ጉያን ጉያዻ ኢኒኑ”፣ “ኮጳ ኮ ነዺፍቴ”፣ “ነጃለቴ ገመ ኬቲን”፣ “ነቲ ሂንጀባቲን ገራ”፣ “ሲንበርባዳ”፣ “ሲጃሌ ጃለላ ዴይማ”፣ “ወል አርጉ ዋ ሂንኦሉ”፣ “ያደ ኬቲን ሾረርካዌ”፣ “ያ ሂሬ ሂሪያ”፣ “ሂንያዲን ሂንያዲኒ”፣ “አማሌሌ” የመሳሰሉ ምርጥ ዜማዎችን የጻፈው እርሱ ነው፡፡
ያ ከዓሊ ቢራ ጀርባ የነበረው ታላቅ የጥበብ ሰው “አቡበከር ሙሳ” ይባላል፡፡ በኢትዮጵያም ሆነ በኦሮሞ ህዝብ የኪነ-ጥበብ ታሪክ ታላቅ ስፍራ የሚሰጠው ገጣሚ፣ ደራሲ፣ ጋዜጠኛ፣ ጸሓፌ-ተውኔትና የታሪክ ምሁር ነው፡፡ አቡበከር ሙሳ በ1935 በሀረርጌ ክፍለ ሀገር በኦቦራ (ወበራ) አውራጃ ከደደር ከተማ አቅራቢያ በምትገኘው “ሌሌ ገባ” በተሰኘች ትንሽዬ የገጠር መንደር ነው የተወለደው፡፡ በልጅነቱ እስላማዊውንና የዐረብኛ ቋንቋ ትምህርቶችን አጥንቷል፡፡ ከዚያም ለተሻለ ትምህርትና ለስራ ፍለጋ ሲል የገጠሩን ህይወት ትቶ ወደ ድሬ ዳዋ ከተማ ተሰደደ፡፡ እጅግ በጣም ፈጣን አዕምሮ የነበረው ታዳጊ በመሆኑ በድሬዳዋ ከተማ በሚገኝ አንድ መድረሳ በዐረብኛ ቋንቋ አስተማሪነት ተቀጠረ፡፡
እንግዲህ አቡበከር ሙሳ የመድረሳውን ስራ እየሰራ ነው ከሁለት ጓደኞቹ ጋር የ“አፍረን ቀሎ”ን ቡድን የመሰረተው፡፡ ይህ ሰው ለስምንት ዓመታት ቡድኑን በሊቀመንበርነት በመምራት በኦሮምኛ ኪነ-ጥበብ እድገት ላይ ከፍተኛ አሻራ ጥለው ያለፉ ስራዎችን ሰርቷል፡፡
(ይቀጥላል)
----
ማስታወሻ፡ ይህ ታሪክ “ኡመተ ፈናን ኡመተ ቀሽቲ ዲሬ ዳዋ” ከተሰኘው የኔ መጽሐፍ የተቀዳ ነው፡፡

20/09/2021

Kitaaba Siyaasessitotaa!..

Fuulli jalqaba kitaabichaa "yoo hin dubbattu ta'e, sittan hima" jedheetu eegala. Eyyee hin dubbadhu jedheen waan inni natti himu dhaga'uuf akkan qophaa'en ofitti dubbadhe. Kanas ammoo tarii 'ni dubbatte kunoo' naan jedhaa laata jechaan, kitaaba haasa'uu malee dhaggeeffachuu hin beekne sana calliseen ija keessa ilaale.

Amala kitaabaa keessaa inni kun baayyee na ajaa'iba. Kitaabni ni dubbata; garuu hin dhaggeeffatu. Ammoo hin dogoggoru. Waanuma al tokko qabate utuu hin maksin hima. Nu garuu waan hundayyuu utuu sirriitti hin hubatin dubbachuuf ariifanna; sanuu dogoggora. Waan ta'e tokko utuu hin qalbifatin wajagna. Erga qalbifannee ammoo ofittillee hin qaanofnu; akka waan yerosis sirrii turrettti fakkeessina. Kanaaf nurra Kitaaba wayyinnaa laata!

Waan itti aanee barreeffamee jiru dubbisuuf rora'een jira. Garuu iccitiin an baruuf adeemu na sodaachiseera. Bakki ani jiru kunis sodaa biraati. Hoogganaan waajjiricha keessa hin jiru. Haajaan xumurachuuf garas dhaqe waanin qabuuf, gad taa'ee isa eeguun dirqama kiyya. "Amma inni dhuufutti kana dubbisi" jettee Kitaaba an harkatti baadhu kan natti kennite Barreessituu waajjirichaati.

Kitaabnichi kan warra Siyaasaati. mata dureen kitaabichaa "Iccitii bulchiinsa, hawaasa fedhii baayyee qabu geggeessuu" jedha. Kitaabni kun fuuldura teessoo Hoogganaa waajjirichaarra ture. Akkan yaadutti hoogganichi utuu dubbisaa jiruu achirratti dhiisee ba'e.

Jalqabbiin seensa isaa "yoo hin dubbattu ta'e sittan hima" jedha. Itti fufee ammoo waa'ee saba Ejew jedhamu kan uummata Niijer Deeltaa Naajeeriyaa keessa jiraatan tokkoo fakkeenya fudhatee dubbata.
"Mootummaan Naajeeriyaa Uummata Niijer garboomsuuf qabsa'aa isaanii Isaak Adookaa ajjeesuu filannoo hin taasifanne" jedha. Itti fufees:

"Yeroo sana uummatni Niijeer Deeltaa miira ho'atiin waan dammaqeef, mootummichi angoosaa itti fufsiisuuf Nijeer Deeltaa deebisanii mugaatii keessa galchuun dirqama ture. Kana gochuuf ammoo tooftaa barbaada" jedha.

Kitaabni kun d

20/09/2021

Anii Sumaa Yannii Koo
Atii Maa Garraa Jabataa
Wadaan Jalalaa Hamtudhaa
Koo Garaan Summaa Abdataa

08/02/2021

. ጋንዲ እና የጃዋር እረሀብ

• የአለማችን ታላቁ የሰላማዊ ትግል መሪ እና የነፃነት ታጋይ ' ማህትማ ጋንድሂ ' ... እንግሊዞች በሀገሩ ላይ በተለያየ ጊዜ ደጋግመው ያስሩት ነበር... ነገር ግን ጋንዲን አስረውትም ከትግል ሊያስቆሙት አልቻሉም...

ጋንዲ በተለያዩ ጊዜያት በተለያዩ እስር ቤት ውስጥ ሲታሰር .. ከ 18 ጊዜ በላይ የምግብ አድማ አድርጎ ነበር .. የምግብ አድማውም አንዳንዱ ' ከ 3 ቀን እስከ 17 ቀን የቆዩ ሲሆን' ... ጋንዲ በ እስር ቤት ውስጥ.. ውሀ ብቻ እየጠጣ ምግብ እሚባል ሳይቀምስ ለ 21 ቀን ቆይቶ.. ትልቁን የምግብ አድማ ትግሉን አድርጓል።
ይሄን በማድረጉም... ዛሬም ድረስ ፣ ቆራጥ ታጋይነቱን ፣ የአላማ ፅናቱን እና ጀግንነቱን .. አለም እያወራለት ይኖራል።

• ዛሬ በኛ ዘመን.. በኛ ትውልድ.. በዚ በ21ኛው ክፍለ ዘመን ደሞ... ፣ ዛቻም.. ማስፈራሪይም.. የግድያ ሙከራም..እስርም... ከትግሉ ሊያስቆመው ያልቻለው አንድ ጀግና ከኦሮሚያ ምድር ውስጥ ብቅ ብሎ አለምን እያስገረመ ነው...

•ጃዋር መሀመድ..
ይሄ ሰው ለነፃነት የከፍለቻው 15 የትግል አመታት.. ሀገሩ አስገብቶት ህዝቡንም ነፃ አውጥቶ ነበር ፣ ቢሆንም ግን.. ከሀዲዎች ትግሉን ቀልብሰው ፣ ህዝባቸውን ከድተው ፣ እሱንም አስረው ያሰቃዩ ሲጀምር .. ጃዋር ግን የተቀለበሰውን ትግል ወደ ቦታው ለመመለስ ብሎ ፣ ከእስርቤት ሆኖ ከትግል ጓዶቹ ጋር የምግብ አድማ አደረገ ... የምግብ አድማውን ከደረገም ዛሬ 11ኛ ቀኑ ነው..

• አሜሪካ ላይ ያንን የመሰለ የጥጋብ እና የምቾት ሂወት የኖረ ጃዋር... ዛሬ ሀገሩ ገብቶ.. ለህዝቡ ሲል 11 ቀን ምግብ ሳይበላ ከስቷል ፣ ለህዝቡ ሲል ጠቁሯል ፣ ለህዝቡ ሲል ከንፈሮቹ ደርቀዋል ፣ ሉህዝቡ ሲል ሰውነቱ ዝሎ ደክሟል ...።

• ዛሬ ትግላቸውን እና ህዝባቸውን የካዱ ሰዎች በእነ ጃዋር መራብ እና መጠማት ይስቃሉ ፣ ነገር ግን የምግብ አድማ ብዙ ትላልቅ ታጋዮች የተጠቀሙት አንዱ የትግል ስልት መሆኑን አያቁም

• ነገር ግን ጃዋር እውነት እውነት እልሀለው ፣ ዛሬ የሳቁብህ ሰዎች .. ነገ ' ታላቁ የአለማችን የነፃነት ታጋይ' ተብለህ ታሪክህ እነ ማንዴላ ታሪክ ጎን ሲፃፍ እንደሚሸማቀቁ አላሰቡም ፣ ዛሬ የሳቁብህ ሰዎች ነገ ልጆቻቸው ያንተን የጀግንነት ታሪክ ቁጭ ብለው በየት/ት ቤቱ እንደሚማሩት አያውቁም ፣

•ዛሬ በትግልህ ይስቃሉ ፣ ማህተመ ጋንዲን ግን እንደጀግና ይቆጥራሉ ... ለኔ ግን የምን ጊዜም ጀግና አንተ ነህ..
አለማችን እንደ አንተ አይነት የነፃነት ታጋይ ባየችበት ዘመን በመፈጠሬ ሁሌም ትልቅ ኩራት ይሰማኛል!

ደሞ አምናለው በቅርቡ የያዝከው እውነት ፣ አንተን ከእስርቤት .. ህዝብህንም ከባርነት ነፃ እንደሚያወጣ አልጠራጠርም።

* አብዲሳ ደፋር ገዳ *

13/01/2021

Ani COPY Godheeti Sheer Godhaa Wal Yaadachiisaa!!!

Maqaa Gootota Oromoo
Maqaa gootota oromoo wal ha yaadachiifnu.
============================
1. Taaddasaa Birruu
2. Waaqo Guutu
3. Agarii Tulluu
4. Elemoo Qilxuu
5. Abbishee Garbaa
6. Laggaasa Wagii
7. Huseen Bunee
8. Bakar Waare
9. Eebbisaa Addunyaa
10. Baayisa Taaddasaa
11. Magarsaa Barii
12. Gadaa Gammadaa
13. Baaroo Tumsaa
14. Abbomaa Mitikuu
15. Mucee Ahmed Mucee

16. Dirribee Jifaar
17. Jaagamaa Badhaanne
18. Tigist Maammoo
19. Alamuu Qixxeesaa
20. Oliqaa Dingil
21. Kabbadaa Buzuneesh
22. Abdataa Olaansa
23. Gaaddisaa Hirphaasaa
24. Kumaala Guddisaa
25. Abdiisa Guutu
26. Maammoo Mazamiir
27. Roobaa Buttaa
28. Abdiisa Agaa
29. Leenjisoo Diggaa
30. Tasfahuun Cammadaa
31. Hajii Adaam Saaddoo
32. Jaarraa Abbaa Gadaa

33. Mul’ata Fayyisoo
34. Guddinaa Tumsaa
35. Guutamaa Hawaas
36. Amiir Abdulfattaah
37. Haaylee Fidaa
38. Usmaayyoo Mussaa
39. Geexee Tafarii
40. Garasuu Dhukii
41. Sheek-Bakarii Saphaloo
42. Dagaa Doone
43. Alammayyoo Garbaa
44. Jaarsoo Waaqo
45. Hussein Abbaa Bulguu
46. Abbaa Faaroo
47. Badhaadha Darmoo
48. Muhammad Baladee
49. Nuur-Yisaaq Dhaddee

50. Dabalaa Oliqaa
51. Yayaa Alii Sire
52. Hayilaamariyaam Gammadaa
53. Argaaw Dinqaa
54. Daraara Kafanii
55. Kabbadaa Badhaasab
56. Lachiisa Fullaasa
57. Habtamu Bayyataa
58. Ibroo Shaxaa
59. Nuurresaa Girmaa
60. Haaylee Daasita
61. Ayyaantu Boraana
62. Milkeessaa Gadaa
63. Raggasaa Haayluu
64. Musxaafa Huseen
65. Tolaasa Dhufeera
66. Nadhii Gammadaa

67. Abdiisa Balchaa
68. Caalii Shoonee
69. Qeerroo Naggeesoo
70. Lammeesoo Booruu
71. Raggaasa Gammadaa
72. Birra Gammadaa
73. Fayyee Garasuu
74. Guraara Lataa
75. Hawaas Gadaa
76. Badhaasa Dilgaasa
77. Mulluu Wasaanu
78. Mul’isaa Gadaa
79. Badhoo Dachaasa
80. Buruysoo Boru
81. Dr-Tarrafaa W/tsaadiq
82. Kabbadaa Dirribaa
83. Iyyoob Taaddasaa

84. Lammaa Fidaa
85. Shiimalis Olaana
86. Mohammad Umar Qaadii
87. Asaffaa Namarraa
88. Musxafaa Haarawwee
89. Axinaaf yimaam
90. Araarsoo Wadaay
91. Ayaantuu Dagaa
92. Kumaala Karoorsaa
93. Shek-Mohammed Rashad Abdulle
94. Diimaa Guddinaa
95. Ahmed Taaqii
96. Mohammed Zakir
97. Musxafa hussen
98. Adem Dimma goota Agaazi haaxawee
99. Eliyaas Aliyyii Biyyoo karaabati Agaazi
harcaasse

100. Jaatanii Alii
101. Muhee Abdoo
102. Xahaa Abdii
103. Abdi Buuh
104. Abubakar Muussaa
105. Abdii Qophee
106. Ayyuub Abubakar
107.Bakaree Maayaa Sugee
108. Abdullaahi Luungoo
109. Muhammed Umar Bookhee
110. Buruuysoo Boruu
111. Ararsoo Boruu
112. Ibrahiim Bosharii
113. Aadam Diimaa
114.Aadam Dheree
115. Bakkalcha
116.Haaykal

117. Faaxumaa Galmoo
118.Aslii Oromoo
119. Ragggaatu Roobaa
120.Urjii Dhaabaa
121.Ayyaantuu Dagaa
122.Sartuu Magarsaa
123.Laalisee Roobaa Galmoo
124.Makiyaa Abdullahii
125.Ilfineesh Qannoo
126.Haaji Abdullahi Ganamoo
127.Tuujii Raggaasaa
128.Ayyaantuu Dagaa
129.Caamaa Nuur
130.Wadaay Galmoo Kormoosoo
131.Buttaa Roobaa
132.Dabbasaa Guyyoo
133.Abdulaahii Jirmaa

135.Jannaa Kanuu Jiloo
136.Waayyuu Waaree
137.Husseen Duulaa Ulee
138.Kadiir Waaqoo Shaaqee
139.Jeneraal Damisee Bultoo
140.Jeneraal Taarikuu Laayinee
141.Jeneraal Merdaasa Leellisaa
142.Mejer Jeneral Mariid Nugusee
143.Mejer Jeneraal Ammaha Desta
144.Jeneral Reggaasa Jimaa
145.Jeneraal Tesfaaye Tirfe
146.Jeneraal Muldhataa Bulii
147.Dejjazmash Kebede Buzune
148.Gabayyoo Gubee Gurmuu
149.Aluulaa Abbaanaggaa
150.Raas waale Bixxille(Buxxulle)
151.Abuunee Pheexroos (Magaarsaa Badhasaa)

152.Looreet Tseggaayee G/Madiin (Qawweessaa Luuccaa Roobaa )
153.Qusee Dinagdee F/habtegorgis
154.Dajjazmash Baalchaa Safoo
155.Jeneraal Jagamaa Keelloo
156.Jeneraal Garasuu Dhukii
157.Raas Abebe Aragga Becheree
158.Dajjaazmash Baqqalee Wayyaa
159.Dejjazmaash Balaay Zallaqaa Qilxuu
160.Sheek Muhammad Umar Qaadii ( Abbaa Alabaa)
161.Mullis Abbaa Gadaa
162. Abdulkariim Aadam Lakkuu ( Soowraa )
163. Umar Abuubakar Ibraahim
164. Muhammad Abdulkariim (Areedoo)
165. Muhammad Abdullaahi (Koosum)
166. Bakrii Ibraahim (Abbaa Fatoo)
167. Bakrii Ahmad Baabbilee

168.Muhammad Ahmad Umar (Kormooso)
169. Muhammad Abdulqaadir Shaltaataa
170.Ahmad Mahammad Umar (Caalaa)
171. Muhammad Abdullaahi Alii (Muudee)
172. Ahmad Mahammad Muussaa (Mullata)
173.Muhammad Kabiir Iissaa (Jarjarso)
174. Ahmad Mahammad Usmaan
(Daammacaa)
175.Mahammad Sanii Umar (Horoo)
176. Husseen Abbaa Waaqaa (Baale)
177. Amaal Abdulqaadir
178.Ahmad Iissee
179.Aadam Mahammad Alii (Laafaa)
180.Ahmad Nuur Alii (Arroo)
181.Ahmad Nuur Hassan
182.Abdulkariim Mahammad Anas (Jifaaraa)
183.Mahammad Sheikh Hassan

(Nibarbaannaa)
184. Aadam Abubakar (Moluu)
185.Ahmad Mahammad Abdurahmaan
186.Mahammad Ibraahim Wadaay (Shantam)
187.Ahmad Nuur Muussaa Na’ee
188.Abdallaa Bakhrii
189. Mahammad Alii
190. Ahmad Umar Abdalla
191.Ahmad Haashii
192.Hajji Maamoo
193. Ramadan Husseen Khalil
194.Abdurahman Mohammed Yonis (Tuujii)
195.Ahmad Yuusuf Ibraahim (Turee Leencoo)
fi kkkf kana qofa miti gootonni
keenyaa kan hafan isiini itti guuta? .Isini malee seenaan keessaan har’aalee hin dune jira (Qabsoo Isiin Jalqaabdaan Dhaloota keessantu itti fayaadama.

02/12/2020

Oromoon wallo baarentuu mo? boorana? Walloon seenaa akkami.qabdi ?Eegaa mee xiqqoo har'aa seenaa oromoon walloo walin haa ilaalluu barruu tana godhaa
===============================

Walloo hortee oromoo baarentuu keessaa isaan tokkodhaa. Walloo yeroo ammaan kana kan jiraachaa jiraan naannoo amaraa keessaa ta'u goddina addaa oromiyaa uummatanii jiraachaa jiruu .. walloo yeroo jennuu bakkaa lamatii qoodnee ilaaluun ni danda'ama.isaaanis walloo saanyiniti . (Amaaraa ) fi walloo Kamisee (Oromoo ) jennaa. Warreen walloo jaarraa 16ffaa dhaa .kaasee hangaa jaarraa 19fffaa ittii gamaa siyaasaa wara kaaba keessatii iddoo guddaa qabachuu turani .innis ergaa aangoon warraa gonder bara 1769 ittii kufe kaase hangaa dhufaatii Toodroos bara 1855 ittii aangoo olananaa warraa kaaba bulchaa turani keessumaa immoo yeroo bulmaataa baakaafaa warraa walloo /A oromoo gonder keesaatii afaan biyyooleessaa ta'ee tajaajilaa tureera.yeroo ammaallee gootowwani walloo halagaan marfamanii yoo jiraatanillee diinaaf hin jilgenfatani lolanis ol aantuumaan xumuru .egaa mee gara iyyaasuuttin isin deebisaa .iyyaasuun abbaansaa Oromoo walloo nama Mohammed ali haatii isaa immoo intalaa minilik turte .abbaan isaa yeroo ilmaa Oromoo walloo ,rayyaaa, azaboo fi kanneee biroo hoomaa waraanaa yohaannis tigree fi minilkiin humnaan amantaa isaanii jijijirratan keesaaa isa jalqabatii .sana boodaa maqaa Ras mikaa'el jedhamee moggaafamee .iyyaasuun yeroo akaakayyuu isaa minilik du'e daa'immaa waggaa 12 tu taayita yaabbatee .yeroo sanaa kaasee warreen gonder fi showaani sababii lamaaf jibbame .kunis
1, hundeen isaa musliima San ta'eef
2'qomoo Oromoo irraa waan dhalteef .ture warreen isaa haadheeffatani jibbaan turani keessaa .xaatituu gondor irraa fi tafarii dhalootaan akkumaa iyyaasuu makaa kan ta'e showaa irraa turaanii. Yeroo bulmaataa isaa kan rawwatee keessaaa .1 poolisii magaalaa xurumbullee jedhamuu hundeesee .2 'haala sassaabbii gibira fooyyesse ..3'seeraa yakkamtootaa fi himannaa yooyyeesee .4. Qomoo fi amantaa addaa addaa irraa fuuchaan sirnaa federaalaa uumuf yaalerraa. 5. Ilaalchaa wal-qixxummaaa amantaaf dalageera .haa ta'u malee jibbiinsi irraatii hedduummachaan. Tafariin abune maatiyoosiin abaarsise .kunos kan iyyaasuu hordofe haatii mana isaanii saree gurraattii dhalti. Ani balbalaa jannantaa cufeera seexxaana afaan buuti jechuun ture.yeroo boodaan bara 1916.ittii.humna tafarii naannoo mi'eesoo harar keessatii mo'amee gara wallotii baqate .waggaa shan boodaas 1921 ittii qabamuun fiiichee salaaleettii hidhamee .sana boodaas manaa hidhaa garaa mul'attaa. Harrarittii jijijiramuun hangaa du'asaa bara 1936 ittii hidhaa gidiraa keesaa ture .bara 1936 .tafarii/haile silaaseen yeroo xaaliyaaniin itoophiyaa qabatte ajjeese gubee daaraa isaa galaana diimaa irraatii facaasee garaa ingiliziitii bade.

Feizah Ahimed
From kamise oromia

28/09/2020

➖"Obsuun waanuma jiru
Obsinee hamma obsaa
➖Erga sodaa fakkaatee
Ka'een ishiitti cabsa!"
➖Jettee kalee nuuf falmitee
Man'ee diinaa barbadeessite
➖Ol nu qabuuf ofii kufte
Nuuf jiraattee nuuf duutee
➖Karaa keerra nutu hiriira
HACEE yaa mootii dhiiraa!
➖Abbaan feete haa gantu
Abbaan feete haa hattu
➖Karaan keenya karaa keeti
Ni falmanna akkuma keetti
➖Bakka yartuun jirtu san dhaqnee
Man'ee gantuu fi hattuutti cabsinee
➖Ni falmanna teenyee hinduunu
Karaa keetirraa hin jajallannu!

22/09/2020

Jireenyaa Dachee jala
Sif hawani manake
Dhabanis Dhagaa bu'uraa
Garaan dhalee rara'ee
Imimaani ija laman xururaa

Gadameessi dhigee
Mudhiins yoo kirkkiruu
Garaan ni hola'atta
Debiin biraa jiruu

Imimmankee roobe
Bu'ee Lakku Lakku
rafaama mari'mankee
Rabii sif haa arguu

Obsi Abbaa dhiraa
Mudhiike jabeessii
Kayyoon xaratee dhabdeef
Gaf tokko Galmaa Geesi

Yee welloo lij Mammee የወሎ ልጅ ማሜ

30/09/2021

28/09/2021

20/09/2021

20/09/2021

08/02/2021

13/01/2021

02/12/2020

28/09/2020

22/09/2020

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category