24/12/2016
ታሪኽ ጎይታና ካብ ጥንሰቱ ክሳብ ዕርገቱ( ብሓጺር)
February 13, 2015Uncategorized
በስመ ኣብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ ኣሃዱ ኣምላክ ኣሜን፣፣
ናይ ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ታሪክ ኣብ እነጽንዓሉ ግዜ ንኣርባዕቲኡ ወንጌላት ብቐደም ተኸተል ብምርኣይ እዩ፣፣
ቀዳሚዊነቱ፣
ካብ ኣርባዕቲኡ ወንጌላት ብዛዕባ ቀዳማዊነት ናይ ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ብምትራኽ ዝጅምር ቅዱስ ዮሃንስ ዝጸሓፎ -ዮሃንስ ወንገል እዩ፣፣እዚ ካኣ ኣብ ዮሃ1፣1-5,ዮሃ1-፣1-8 ተጻሒፉ ንረኽቦ ፣፣ ወንገላዊ ዮሃንስ ኣብ መቅድሙ “ቃል ብመጀመርታ ነበረ” እና በለ ስለ ቀዳሚዊነቱ ይገልጽ፣፣ ቃል እግዚኣብሄር-ወልደ እግዚኣብሄር ዓለም ቅድሚ ምፍጣር ብኣምላኽነቱ (ብእግዚኣብሄርነቱ ) ዝነበረ እዩ፣፣ኣብ መወዳእታ ዘመናት ግን ንዓና ንምድሓን ብዘይ ሓጥያት ናይ ሰብ ኣካልን ባህርን ነፍስን ተዋሃሂዱ ከማና ሰብ ኮነ፣፣(እብ4፣15)
ሓረገ ትውልዱ
ናይ ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ናይ ትውልዱ ሓረግ ኣብ ማቴዎስ1፣1-17 ተጻሒፉ ከም ዘሎ ፣ወንጌላዊ ማቴዎስ ካብ ኣብርሃም ክሳዕ ልደት ጎይታ ዘሎ ትውልዲ 42 ትውልዲ ቆጺሩ ኣሎ፣፣፣ ናይ እዚ ትውልዲ ኣቆጻጽራ ብኣዲኡ ቅድስት ድንግል ማርያም ዘይኮነ ብወገን እቲ ሓላዊኣ ዝኾነ ዮሴፍ እዩ፣፣ናይ እዚ ምኽንያት ካኣ ብናይ ኣይሁድ ኣቆጻጽራ ትውልዲ ብወገን ደቂ ተባዕትዮ ስለዝኾነ እሞ ብወገን ድንግል ማርያም ምቁጻሩ ርእዮም ኣይሁድ ንወንጌል ካብ ምቕባል ንድሕሪት ከይምለሱን ምኽንያት ከይረኽቡን እዩ፣፣ብተወሳኺ እውን ኣረጋዊ ዮሴፍን ቅድስት ድንግል ማርያምን ኣብ ውሽጢ ሓደ ናይ ትውልዲ ሓረግ ስለ ዝርከቡ ብናይ ዮሴፍ ወገን ብምቁጻሩ ናይ ትውልዲ ሓረግ ስለዘይልወጥ እዩ፣፣
ኣብ ሉቃስ ወንጌል3፣23-38ተጠቂሱ ከምዘሎ፣ ወንጌላዊ ሉቃስ “ወዲ ዮሴፍ ከም ዝኮነ ካኣ ይመስሎም ነበረ” ኢሉ ድሕሪ ምግላጽ፣ካብ ኣረጋዊ ዮሴፍ ክሳዕ ኣዳም 78 ትውልዲ ይቆጽር፣ምስ ቅዱስ ማቴዎስ ዝጸሓፎ ሓረግ ትውልዲ ምስ እነናጻጽሮ፣ቅዱስ ማቴዎስ ዝጸሓፎ ቅድሚ ህጻንነቱ ዘሎ ግዜ ክኸውን ከሎ ፣ ቅዱስ ሉቃስ ግን ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ መዋእለ ስብከቱ ዝፈጾሞን ዝማሃሮን እዩ ገሊጹ፣፣ቅዱሳን ሃዋርያት ናይ ጎይታና ኢየሱስ ናይ ትውልዱ ሓረግ ብከምዚ ምቑጻሮም ፍጹም ሰውነቱ ብግልጺ የረድኣና፣፣
ጽንሰቱ
ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድሚ ምጥናሱ፣ቅዱስ ገብርኤል መልኣኽ ድሕሪ ናብ ካህን ዘካርያስ ከይዱ ምብሳሩ(ሉቃስ1፣12-24) ብሻድሻይ ወርሒ ናብ ቅድስቲ ድንግል ማርያም መጺኡ ንጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ከም እትወልድ ኣበሰራ፣፣በዚ ሰዓት እዚ ካኣ መለኮታዊ ቃል ኣብ ማህጸና ሓደረ፣፣ብድሕሪ እዚ ናብ ዘመዳ ናብ ኤልሳቤጥ ፣ ናብ ቤት ካህን ዘካርያስ ኣትያ ንኤልሳቤጥ ሰላም በለታ፣፣ ቃል ሰላምታ ቅድስት ድንግል ማርያም ዝሰምዔት ኤልሳቤጥ፣ መንፈስ ቅዱስ መልኣ’ሞ ኣመስገነታ፣ ኣብ ማህጸና ተጠኒሱ ዝነበረ መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሃንስ ድማ ንጎይታ ናይ ኣምልኾ፣ ንቅድስት ድንግል ማርያም ናይ ጸጋ ስግደት ሰገደ፣”ቃል ሰለምታኺ ምስ ሰማዕኩ ኣብ ከርሰይ ዘሎ ህጻን ብሓጎስ ተስራሰረ”ከምዝበለት ቅድስት ኤልሳቤጥ፣፣(ሉቃ1፣44)፣፣ቅድስት ድንግል ማርያም እውን ዓቢ ነገር ንዝፈጸመላ እግዚኣብሄር ኣመስገነት፣፣ጓላ ከም ምዃና መጠን ካኣ ንሰለስተ ወርሒ ንኤልሳቤጥ ኣገልገለታ፣ብድሕርዚ ናብ ቤታ ተመልሰት፣፣(ሉቃ1፣26-56) ሓላዊኣ ኣረጋዊ ዮሴፍ ብዛዕባ ምጥናሳ ኣብ ዝተጠራጠረሉ ግዜ ካኣ ፣ ጠኒሳቶ ዘላ ብግብሪ መንፈስ ቅዱስ እምበር ብዘርኢ ሰብኣይ ከምዘይኮነ ቅዱስ ገብርኤል መልኣኽ ብሕልሚ ነገሮ፣፣(ማቴ1፣20)
ልደቱ
ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተወልደሉ ግዜ ብዘመነ አውግስጦስ ቄሳር(27ቅ.ል.ክ.-14 ድ.ል.ክ ዝነብር ዝነበረ ሰብ እዩ) እዩ፣፣ዝተወልደሉ ስፍራ ድማ ካብ ኢየሩሳሌም ንደቡብ 9 ኪ.ሜ ርሒቃ ኣብ እትርከብ ኣብ ቤተልሄም እዩ፣፣ኣውግስጦስ ቄሳር ኣብ ግዝኣቱ ዝነብር ዝነበረ ህዝቢ መታን ክቁጸር ኣዋጅ ኣውጺኡ ነበረ፣፣ ሓላዊኣ ዮሴፍን ቅድስት ድንግል ማርያምን ድማ ካብ ይሁዳ ወገን ካብ ናይ ዳዊት ቤተሰብ ስለ ዝነበሩ፣ ናብ ናይ ኣይሁድ ክፍሊ ዝኾነት ቤተልሄም ከዱ፣፣ቅድስት ድንግል እትወልደሉ ግዜ ስለ ዝበጽሐ ካኣ ኣብ መብልዒ ማል ወለደቶ፣ብጨርቂ ጌራ ካኣ ጠቅልለለቶ፣፣ኣብ በረኻ ዝነበሩ ጓሶት ፣መልኣኽ ብዝነገሮም ብስራት መጹ፣ መላእክት ብሰማይ ደቂ ኣዳም ድማ ብምድሪ ተሓጎሱ” መላእክት ወሰብእ ኣሓደ መርዔተ ኮኑ” ከምዝተባህለ፣ ነዚ ዓቢ ናይ ምድሓን ብስራት ዝተፈጸመሉ ዕለት ሰራዊት መላእክትን ጓሶትን ነታ ለይቲ እቲኣ ብሓጎስ ንኣምላክ ብምምስጋን ኣሕለፍዋ፣፣(ሉቃ2፣1-20)
ኣተዓባብይኡ
ጎይታ ድሕሪ ምውላዱ ብሻሙናይ መዓልቲ ክገዝርዎ ከለዉ ከምቲ ጌና ኣብ ከርሲ ኣዲኡ ከይተጠንሰ ከሎ እቲ መልኣኽ ዝሰመዮ “ኢየሱስ” ኢሎም ሰመይዎ፣፣(ማቴ1፣21,25፣ሉቃ2፣21)፣፣
ከም ሕጊ ሙሴ መስረት ካኣ ኣብ 40 መዓልቱ ናብ ቤት መቐስደስ ወሰድዎ፣ ሕጊ ንምፍጻም ካኣ መስዋእቲ ኣቕረብሉ፣፣መስዋእቱ ድኻታት ዘቕርብዎ መስዋእቲ ነበረ፣፣በዚ ግዜ እዚ ስምዖን ኣረጋውን ነቢት ሃና ጓል ፋኑኤልን፣ ስለ ቤዛውነቱን ምድሓኒ ምዃኑን መስከሩ፣፣(ሉቃ2፣36-38)፣፣
ሰብኣ ሰገል ብኾኾብ ተመሪሖም ካብ ርሑቕ ምብራቕ ናብ ኢዮሩሳሌም በጽሑ እሞ ናብ ቤተልሄም ከይዶም ነቲ ህጻን ንኢየሱስ ክርስቶስ ሰገድሉ፣ሳጹኖም ከፊቶም ካኣ ወርቂ፣ከርበ ፣ዕጣን ሃብዎ፣፣(ማቴ2፣1-12)
በቲ ግዜ እቲ ንኣይሁድ ዝገዝእ ዝነበረ ንጉስ ሄሮድስ ነበረ፣፣ንሱ ካብ’ቶም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ተዘርዚሮም ዘለዉ ትሽዓተ ሄሮዱሳት ሓደ ኢዩ፣፣ሄሮድስ ዓቢ እናተባህለ ካኣ ይጽዋዕ
ምውላድ ናይ ጎይታ ብብምጻእ ሰብኣ ሰገል ምስ ሰምዔ ኣዝዩ ሰንበደ ክቐትሎ ካኣ ደለየ፣፣ እንተኾነ ቅዱስ መልኣኽ ንዮሴፍ ብሕልሚ “ሄሮድስ ክቐትሎ ይደሊ ኣሎ እሞ ነዚ ህጻንን ንዲኡን ሒዝካ ናብ ግብጺ ኪድ ኣነ ክሳዕ ዝጽውዓካ ካኣ ኣብኡ ጽናሕ በሎ፣፣”ዮሴፍ ካኣ ሒዝዎም ናብ ግብጺ ከደ፣፣ ሄሮድስ ድሕሪ ምማቱ ካኣ እቲ ብነብያት “ናዝራዊ ክበሃል እዩ” ዝተባህለ ቃል መታን ክፍጸም ናብ ናዝሬት ናብ እትብሃል ዓዲ መጺኡ ተቐመጠ፣፣(ማቴ2፣፣13-23)
ወዲ 12 ዓመት ምስ ኮነ ቅድስት ድንግል ማርያምን ኣረጋዊ ዮሴፍን ሒዘሞ ናብ ኢዮሩሳሌም በዓል ፋሲካ ንኸብዕሉ ከዱ፣፣ነተን በዓላት ኣሕሊፎም ክምለሱ ከለዉ ካኣ ከይረኣይዎ ኣብ ቤት መቕደስ ተረፈ፣፣ምስ መኻይዶም ዘሎ መሲልዎም መገዲ ሓደ መዓልቲ ተጓዕዙ እንተኾነ ስለዝሰኣንዎ ኣብ ሳልሳይ መዓልቲ ናብ ኢዮሩሳሌም ተመልሱ ኣብ ቤት መቕደስ፣ ኣብ ማእከል መማህራን ተቐሚጡ ክሰምዖምን ክሓቶምን ከሎ ረኸብዎ፣፣ እቶም ዝሰምዕዎ ዘበሉ ድማ በቲ ምስትውዓሉን ምላሹን ተገረሙ፣፣ብድሕር እዚ ሒዘሞ ናብ ናዝሬት ወረዱ እና ተኣዘዞም ካኣ ዓበየ፣፣(ሉቃ2፣41-45,ማር6፣3)፣፣
ጥምቀቱ
ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ቅድሚ ምጥማቑ ፣ዮሃንስ መጥምቕ ሰለስተ ነገራት ገበረ፣
1)ንስሓ ይሰብኽ ነበረ (ማቴ3፣7-10
2)ናይ ንስሓ ጥምቀት የጠምቕ ነበረ (ማቴ3፣11,ሉቃ3፣3
3)ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ይሰብኽ ነበረ
በዚ ዓይነት ናይ ጎይታ መገዲ ድሕሪ ምጽራጉ፣ሽዑ ጎይታ ብዮሃንስ ክጥመቕ ካብ ገሊላ ናብ ዮርዳኖስ መጸ፣፣ በዚ ዕለት እዚ 3 ዓበይቲ ነገራት ተፈጸመ፣
1.ሰማያት ተኸፍተ ማቴ3፣16
2.መንፈስ ቅዱስ ብኣምሳል ርግቢ ኣብ ርእሱ ዓለበ ማቴ3፣16
3.እንሆ ብእኡ ዝሰመርኩ ፍቱው ወደይ እዚ ኢዩ ንዕኡ ስምዕዎ ዝብል ድምጺ ካብ ሰማይ መጸ፣፣ማቴ3፣17 ፣፣ ነዚ ዝራኣየን ዝሰምዐን ዮሃንስ መጥምቕ፣ ጎይታና ኢየኡስ ክርስቶስ ወዲ እግዚኣብሄር ምዃኑ መስከረ፣፣ማቴ3፣1-17,ማር1፣2-11,ሉቃ3፣1-22,ዮሃ1፣31-34
ፈተንኡ
1.ናይ ሰይጣን ፈተና፣ “ወዲ እግዚኣብሄር እንተኾንኳስ እዘን ኣእማን እንጌራ ይኹና በል” በሎ ማቴ4፣3,ሉቃ4፣3
ናይ ጎይታ መልሲ -ሰብ ካብ ኣፍ እግዚኣብሄር ብዝወጽእ ኩሉ ቃል እምበር ብእንጌራ ጥራሕ ኣይነብርን እዩ፣፣ማቴ4፣4,ዘዳ8፣3
2.ናይ ሰይጣን ፈተና-ወዲ እግዚኣብሄር እንተኾንካስ ኣብ ኩሉ መገድኻ ክሕልዉኻ፣እግርኻ ብእምኒ ከይትዕንቀፍ በእዳዎም ቅጸሩኻ ንመላእኽቱ ምእንታኻ ይእዝዞም ዝብል ጽሑፍ ኣሎ እሞ እስኪ ንታሕቲ ጽደፍ”ማቴ4፣5-6,ሉቃ4፣9-11,መዝ90፣11-12
ናይ ጎይታ መልሲ- “ ንኣምላኽካ ንእግዚኣብሄር ኣይትፈታትኖ ዝብል ጽሑፍ እውን ኣሎ “ በሎ፣፣ማቴ4፣7,ሉቃ4፣12,ዘዳ6፣16
3.ናይ ሰይጣን ፈተና-“ተደፊእካ እንተ ሰጊድካለይ እዚ ኩሉ ክህበካ እየ”ማቴ4፣8-9,ሉቃ4፣5-7
ናይ ጎይታ መልሲ-“ንእግዚኣብሄር ኣምላኽካ ስገድ ፣ንዕኡ ንበይኑ ካኣ ኣምልኽ፣ዝብል ጽሑፍ ኣሎ እሞ ኪድ ካባይ ርሓቕ ሰይጣን”በሎ፣፣ማቴ4፣10,ሉቃ4፣8,ዘዳ6፣13
ትምህርቱ
ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ኣብ ገሊላ ፣ሰማርያ፣ይሁዳን እና ተመላለሰ ይምህር ነበረ፣፣ብዙሕ ግዜ መሃረሉ ግን ኣብ ኣብ ገሊላን ኣብ ከባቢኣን ዝርከባ ቦታታት ብዝያዳ ካኣ ቅፍርናሆም ነበረ፣፣(ሉቃ4፣31)፣፣ ኣብ ምኹ`ራብ፣ቤት መቕደስ፣ ኣብ ቤት ፣ኣብ ባሕሪ ፣ኣብ እምባታትን ኩርባታትን ከምኡ እውን ኣብ ሜዳ ከምኡ እውን ሰባት ኣብ ዝተኣከብሉ ይምህርን ድንቂ ዝኮነ ተኣምራትን ይገብር ነበረ፣፣ጸላእቱን ብትምህርቱ ዝቐንኡ ሰባትን ከይተረፉ”ሓንቲ እኳ ክትገብሩ ከምዘይትኽእሉ ትርእዩ’ዶ ኣለኹም ብዓለሙ ደድሕሪኡ ይስዕብ ኣሎ “ክሳዕ ዝብሉ ገበሮም(ዮሃ12፣19)
ኣብ ወንገላት ተመዚቦም ካብ ዝርከቡ ናይ ጎይታናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ትምህርታት ብዙሓት እዮም ፣ገለ ካብ ኣቶም ግን፣
1.ዓንቀጸ ብጹኣን፣ማቴ5፣1-7,29
2.ትምህርቲ ብምሳሌ ማቴ 13፣1-52
3)ንጸሓፍትን ፈሪሳውያንን ዝተዋህበ ተግሳጽ ማቴ23፣1-39
4. ስለ ዳግም ምጽኣቱ ኣብ ደብረ ዘይት ማቴ24፣1-25-46
5.ስለ መንፈስ ቅዱስ ዮሃ14፣1, 16፣33
ሕማማቱ
ኣብ መጨረሽታ ግዜ ናብ ኢዮሩሳሌም ክድይብ ከሎ ኣብ መገዲ ን12 ሃዋርያት ብዛዕባ ሞቱን ትንሳኤኡን 3 ግዜ ተዛረቦም ፣፣1
1.ማቴ16፣21,ማር8፣31 ሉቃ9፣21 “ንወዲ ሰብ መን ይብልዎ ኢሉ ድሕሪ ምሕታቱን ቅዱስ ጴጥሮስ ንስካ ክርስቶስ ወዲ ህያው እግዚኣብሄር ኢኻ ኢሉ ድሕሪ ምምላሱን ኢዩ፣፣
2.ኣብ ደብረ ታቦር ክብሩ ድሕሪ ምግላጹ ማቴ17፣22-23,ማር9፣30-31, ሉቃ18፣31,ሉቃ 9፣44
3.ናብ ኢዮሩሳሌም ክወጽእ ከሎ ማቴ2017-19,ማር10፣32-34,ሉቃ18፣31-33
ኢዮሩሳሌም ካብ ዝኣተወሉ ዘሎ ሓደ ሰሙን ፣ሰሙነ ሕማማት(the passion week) ይብሃል፣፣እዚ ካኣ ንዕኡ ክቐትሉ ዝተማኸርሉ ግዜን ብዙሕ ሕማምት(ስቅያት)ዝተቐበለሉ ሰሙን ስለዝኾነ ኣብ ኣርባዕቲኡ ወንጌላት ዝሰፍሔ ቦታ ሒዙ ዘሎ ብዛዕባ እዚ ታሪኽ እዚ እዩ፣፣ካብዚ ቀጺልና በብመዓልቱ ዝተፈጸመ ክንርኢ ኢና፣
ቀዳመይቲ መዓልቲ(ሰንበት)
እዛ መዓልቲ እዚኣ ሆሳእና ተባሂላ ትጽዋዕ፣፣በዛ ዕለት እዚኣ ጎይታ ከብ ቤተ ፋይገ-ቢታንያ ናብ ኢዮሩሳሌም ዝኣተወላ ፣ህዝቢ ስየ ኣልዒሉ “ሆሳእና ንወዲ ዳዊት ሆሳእና ብኣርያም “ እና በሉ ዘመስገንሉ ፣ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን ዘጉረምረምሉን ህዝቢ ኣምላኹ ከየመስግን ዝኸልከልሉ መዓልቲ እዩ፣፣(ዮሃ12፣13,ዘካ9፣9,ማቴ21፣5,ዮሃ12፣15)፣በዚ መዓልቲ ካኣ ናብ ኢዮሩሳሌም ናብ ቤት መቅደስ ኣተወ፣ ስለ ዝመስየ ካኣ ናብ ቢታንያ ከይዱ ሓደረ፣፣(ማር11፣11)፣፣ እዚ ታሪኽ ኣብ ኣርባዕቲኡ ወንጌላት ተፃሒፉ ስለዘሎ ንርባዕቲኡ ወንጌላት ምንባብን ምጽናዕን የድልየና፣፣(ማቴ21፣1-11,ማር11፣1-11,ሉቃ19፣29-40.ዮሃ12፣12-15)፣፣
ካልአይቲ መዓልቲ(ሰኑይ)
ብኻልአይቲ መዓልቲ ማሌት ሰኑይ ክልተ ነገራት ፈጸመ፣
1)ካብ ቢታንያ ክወጹ ከለዉ ጠመየ እሞ ናብ እታ ኣብ ጥቓ መገዲ ዝነበረት በለስ ከደ እንተኾነ ፍረ ስለዘይረኸበላ ረገማ፣፣ማቴ21፣18,ማር11፣12-14
2)ናብ ኢዮሩሳሌም ኣትዩ ነቶም ኣብኡ ዝሽቅጡን ዝነግዱን ዝነበሩ ሰባት ብጭጉራፍ እና ቀጥቀጠ ኣውጽኦም፣፣ማቴ21፣12-13,ማር11፣15-18,ሉቃ19፣45-46
ሳልሰይቲ መዓልቲ (ሰሉስ)
1)ንጉሆ ሰኑይ ናብ ኢዮሩሳሌም ክኸኡ ከለዉ ዝረገማ በለስ፣ሃዋርያት ከም ዝነቀጸት ርእዮም ተገረሙ ጎይታ ካኣ ስለ ናይ እምነት ትምህርቲ መሃሮም፣፣ማቴ21፣20-22,ማር11፣20-26
2.)ኣብ ቤት መቕደስ ክመላለስ ከሎ ንዝቐርብሉ ዝነበሩ ሕቶታት መልሲ ሃበ፣፣ማቴ21፣23-24,40፣ማር11፣27,12፣34፣ሉቃ20፣1-40
3) ስለ መንነቱ ኣብ ዝተሓተተሉ መልሲ ሃበ፣፣ማቴ22፣41-46,ማር12፣35-37,ሉቃ20፣41-44፣፣
4)ንፈሪሳውያን ስለ ግብዝንኦም ገሰጾም፣፣ማቴ23፣1-39,ማር12፣38-40,ሉቃ20፣45-47
5) ናይ ሓንቲ ድኻ መበለት ምፅዋት ኣድነቐ ነቲ ተኣኪቡ ዝነበረ ህዝቢ ካኣ መሃሮ፣፣ማር12፣41-44,ሉቃ21፣1-4
6)ስለዳግማይ ምጽኣቱ ሰፊሕ ትምህርቲ መሃረ፣፣ማቴ24፣1-25,ማር13፣1-37,ሉቃ21፣5-36
ራብዓይ መዓልቲ(ሮቡዕ)
በዚ ዕለት ሰለስተ ነገራት ተፈጺሞም፣
1)ንጎይታ ንምቕታል ተማኸሩ፣፣ማቴ28፣3-5,ማር14፣1-2
2)ኣብ ቢታንያ ኣብ ቤት ስምዖን ለምጻም ተቐሚጡ ከሎ ሓንቲ ሰበይቲ ክቡር ዝዋግኡ ሽቱ ጌራ ቀብኣቶ፣፣ማቴ26፣6-13,ማር14፣3-9
3)ይሁዳ ኣስቆረታዊ ናብ ፈሪሳውያንን ሓለቓ ካህናትን ቀሪቡ ንጎይታ ብ30 ቅርሺ ከትሕዞ ተሰማምዔ፣፣ማቴ26፣6-15,ማር14፣1011,ሉቃ22፣3-6
ሓሙሻይ መዓልቲ(ሓሙስ)
በዚ መዓልቲ እዚ ዝተፈጸሙ ካኣ ሓሙሽተ ነገራት ኣለዉ፣
1)ናይ ደቂ መዛሙርቱ እግሪ ሓጸበ፣፣ዮሃ13፣1-20
2)ምስጢረ ቁርባን ሰርዔ፣፣ማቴ26፣26-29,ማር14፣1-25,ሉቃ22፣7-23
3)ቅድሚ ምትሕዙ ኩላቶም ከም ዝኽሕድዎ ዝተዛረበሉ ቅዱስ ጴጥሮስ ከምዘይክሕዶ ዝተዛረበሉ ግዜ፣፣ማቴ26፣30-35,ማር14፣26-31,ሉቃ22፣31-34,ዮሃ13፣36-39፣፣
4)ስለ ናይ መንፈስ ቅዱስ ሰይፊ ዝሃቦ ትምህርቲ፣፣ዮሃ 14፣1-16፣33
5)ኣብ ጌተሰማኒ ዝጸለዮ ጸሎት፣፣ማቴ26፣36-46,ማር14፣32-42,ሉቃ22፣39-46,ዮሃ17፣1-26
ሻድሻይ መዓልቲ(ዓርቢ)
እዚ ዕለት እዚ “ስቕለት” ተባሂሉ ይጽዋዕ፣፣ግይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተሰቅለሉ ኣብ መጨረስታ ናይ ሰሙን ብሻድሻይ መዓልቲ ኢዩ፣፣በዚ ዕለት እዚ ዝተፈጸሙ፣
1)ካህናትን ሊቃውንትን ምስ ጭፍርኦም ኣብ ጌተሰማኒ ሒዞም ናብ ሊቀ ካህናት ወሰድዎ ሽዑ ተመርመረ፣፣ማቴ26፣57-68,ማር14፣43-65,ሉቃ22፣47-54,ዮሃ18፣1-24
2)ቅዱስ ጴጥሮስ ቅድሚ ደርሆ ምንቋዉ ሰለስተ ግዜ ዝኸሓደሉን ተጣዒሱ መሪር ብኽያት ዝበኸየሉን ዕለት፣፣ማ26፣69-75,ማር14፣66-72,ሉቃ22፣55-62,ዮሃ18፣25-27
3)ኣብ ቅድሚ ጲላጦስ ተመርመረ፣፣ማቴ27፣1-14,ማር15፣1-መፈ,ሉቃ23፣1-56,ዮሃ18፣28-38
4)ጲላጦስ ናብ ናይ ገሊላ ገዛኢ ዝነበረ ሄሮድስ ለኣኾ ፣፣ሉቃ 23፣6-12
5)ሄሮድስ ምስ መለሶ ጲላጦስ ገሪፉ ክሰዶ ሓሰበ፣ ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን ግን ይሰቐል ስለዝበሉ ኣሕሊፉ ሃቦም፣፣ማቴ27፣24-26,ማር15፣6-15,ሉቃ23፣13-15,ዮሃ18፣38፣1916
6)መስቀል ኣሰኪሞም ንኽሰቕልዎ ወሰድዎ፣፣ማቴ27፣27-31,ማር15፣16-20,ሉቃ23፣26-30,ዮሃ19፣17
7)ኣብ ቀራንዮ(ጎልጎታ)ኣብ ማእከል ክልተ ሸፋቱ ሰቐልዎ፣፣ማቴ27፣32-44,ማር15፣21,ሉቃ23፣32-43,ዮሃ1917
8)ጲላጦስ “ኢየሱስ ናዝራዊ ንጉስ ኣይሁድ” ዝብል ብሰለተ ቋንቋታት ዝተጻሕፈ ኣብ ልዕሊ መስቀል ለጠፎ፣፣ማቴ27፣37,ማር15፣26ሉቃ23፣38 ,ዮሃ19፣19-22
9)ንኽዳኑ ዕጫ ኣውደቅሉ ፣ንገሊኡ ካኣ ተማቐልዎ፣፣ማቴ27፣35,ማር15፣24,ሉቃ23፣34,ዮሃ19፣23
10)ኣብ መስቀል ኮይኑ ሸውዓተ ቃላት ተዛረበ፣፣
ማቴ27፣46,ማር23፣34, ሉቃ23፣43,23፣46,ዮሃ19፣23
11)ብዙሕ ተኣምራት ተሰርሐ’፣፣ማቴ27፣45-51፣54 , ማር15፣33-38,ሉቃ23፣45-48
12)ስለ ድሕነትና ነፍሱ ንሞት ኣሕሊፉ ሃበ፣፣ማቴ27፣50,ማር15፣34,ሉቃ23፣46ዮሃ19፣30
13)ዮሴፍ ብዓል ኣርማትያስን ናይ ኣይሁድ ሓለቓ ዝነበረ ኒቆዲሞስን ኣብ ውቁር መቓብር ቀበርዎ፣፣ማቴ27፣57-61,ማር15፣42-47,ሉቃ23፣50-56,ዮሃ19፣38-42፣፣
ሻውዓይ መዓልቲ(ቀዳም)፣
ሊቃነ ካህናትን ፈሪሳውያንን ናብ ጲላጦስ ቀሪቦም ነቲ መቓብር ዝሕልዉ ወተሃደራት ክህቦም ለመንዎ፣ንሱ ካኣ ፈቐደሎም ከይዶም ካኣ ነቲ መቓብር ማሕተም ገበርሉ፣፣ማቴ27፣62-66፣፣
ትንሳኤኡ
ካብ ሰሙነ ሕማማት ቀጺላ ዘላ ሻሙነይቲ መዓልቲ (ሰንበት)ለይቲ መቓብር ክፈቱለይ፣ መግነዝ ፍትሑለይ ከይበለ ኣብ ሳልሳይ መዓልቱ ዝተንስኣሉ ዕለት ኢዩ፣፣ካብ ትንሳኤኡ ክሳዕ ዕርገት ብዙሕ ግዜ ንብዙሓት ሰባት እና ተራእየ ምሂርዎም እዩ፣፣ገለ ካብኡ፣
1)ንጉሆ ሰንበት ንማርያም መግደላዊት ተራእያ፣፣ዮሃ20፣1-18,ማር16፣19
2)ካብ ገሊላ ኣትሒዘን ዝተኸተልኦ ሰለስተ ኣንስቲ ጌና ንጉሆ ከሎ (ሰንበት) ተገልጸለን፣፣ማቴ28፣1-10,ማር16፣1-8 ,ሉቃ24፣1-12
3)ንቕዱስ ጴጥሮስ(ኬፋ) ተራእዮ፣፣ሉቃ24፣30-34, 1ቆሮ15፣5
4)ናብ ኤማሁስ ዝጓዓዙ ዝነበሩ ክልተ ደቂ መዛምርቱ ተራእየ፣፣ማር16፣24,ሉቃ24፣13-45,
5)ቶማስ ኣብ ዘይነበረሉ ግዜ ንሃዋርያት ተራእዮም፣፣ዮሃ20፣19-20,ማር16፣24,ሉቃ24፣36-45
6) ድሕሪ ትንሳኤ ዘሎ ሰንበት ቶማስ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ ንሃዋርያት ተራእየም፣፣ዮሃ20፣28-29
7)ዓሳ ክገፉ ናብ ጥብርያዶስ ባሕሪ ምስ ከዱ ንሸውዓተ ደቂ መዝሙሩ ተራእዮም፣ዮሃ21፣1-14
8)ን500ሰባት ተራእየ፣፣
9)ንያዕቆብ ተራእዮ፣፣
10)ኣብጌ ግዜ ዕርገቱ ንሃዋርያት ተራእየ፣፣ሉቃ24፣44-53,ግ.ሃዋ1፣16-11
ጎይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ድሕሪ ትንሳኤኡ ብተደጋጋሚ፣ ብዙሕ ግዜ ምርኣዩ ናይ ትንሳኤኡ መረጋገጺ ኢዩ።ድሕሪ ምዕራጉ ከይተረፈ ንእስቲፋኖስ(ግ.ሃዋ7፣55-56)ከሙ ካኣ ንቅዱስ ጳውሎስ(ግ.ሃዋ9፣34,ግ.ሃዋ26፣12-19,1ቆሮ15፣8)ተራእይዎም እዩ፣፣ናይ ትንሳኤ ምዉታን ቀንዲ መረጋገጺ ኣምላኽና ኢየሱስ ክርስቶስ በኹሪ ኮይኑ ምትንስኡ ኢዩ፣፣(1ቆሮ15፣20,ቆላ1፣18)
ዕርገቱ
ጎይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ ድሕሪ ምትንስኡ ኣብ ኣርብዓ መዓልቱ ዓረገ፣፣ዝዓረገሉ ቦታ ካኣ ኣብ ጥቓ ቢታንያ ዝርከብ ኣብ ደብረዘይቲ ዝበሃል ቦታ እዩ፣፣ንዓሰርተ ሓደ ሃዋርያት ባረኾም እሞ እና ረኣይዎ ናብ ሰማይ ዓረገ ደመና ንዓዒንቶም ከወሎም ብድሕርዚ ኣይረኣይዎን፣፣ካብ ኣርባዕቲኡ ወንጌላት ብዛዕባ ዕርገቱ ኣብ ማርቆስን ሉቃስን ወንጌል ተጻሒፉ ኣሎ፣፣ማር16፣19,ሉቃ24፣50-51፣፣ወንጌላዊ ሉቃስ መሊሱ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት መልእኽቱ ጽሒፍዎ ኣሎ፣፣ግ.ሃዋ1፣1-11፣፣ናይ ጎይታ ዕርገት ብክርስትና ሃይማኖት ጸኒዖም ዝነብሩ ሰባት ኣብ ሰማያዊ ስፍራ ምስኡ ሓቢሮም ከምዝነብሩ የረጋግጸልና፣፣ኤፈ2፣6-8
ዳግማይ ምጽኣት ናይ ጎይታናን ኣምላኽናን ኢየሱስ ክርስቶስ
ጎይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ ዳግማይ ምጽኣቱ ብሰፊሑ ምሂሩ እዩ፣፣ኣብ ብዙሕ ክፍልታት ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ካኣ ተዘርዚሩ ኣሎ፣፣ቅዱሳን ሃዋርያት ናይ ኢዮሩሳለም ህንጻዊ ቤት መቕደስ ኣብ ዘርኣይዎ ግዜ ጎይታ ድማ ብዛዕባ ምስጽኣቱን ቅድመ ምጽኣቱን ኣብ ደብረዘይቲ ኮፍ ኣቢሉ ምሂርዎምን ገሊጽሎምን እዩ፣፣
ማር13፣1-4,ማቴ24፣1-መፈ፣፣በዚ ግዜ እዚ ካብ ዝመሃሮም፣
1)ስለ ኢዮሩሳሌም ምጥፋእን ምድምሳስን(እዚ ካኣ ድሕሪ 40 ዓመት ማሌት ብ70 ዓ.ም ብዓላዊ ንጉስ ጥጦስ ድህሪ ምውራራ ዓንያን ባዲማን እያ፣፣)
2)ናይ መጨረሽታ ፍርድን ዳግማይ ምጽኣቱን፣፣2ጴጥ3፣10,ማቴ24፣26-44፣፣ ቅድሚ
ምጽኣቱ ዝፍጸሙ ነገራት ግን ኣለዉ፣ ገለ ካብ ኣቶም ንምጥቃስ፣
ሀ)ንኹሎም ኣህዛብ ምስክር ምእንቲ ክኸውን ኣብ ኩሉ ዓለም ወንጌል ክስበኽ እዩ፣፣ማቴ24፣14,
ለ)ናይ ክርስቶስ ዘበሉ ስለ ስሙ መከራ ክበዝሖም እዩ፣፣ማቴ24፣9-14,ማር13፣11-13
ሐ)ኣነ ክርስቶስ እየ ዝብሉ ሓሰውቲ ነብያት ክትንስኡ እዮም፣፣ማቴ24፣23-24, ,ማር13፣21, 2ጢሞ3፣1-7
መ)ዓቢ ሽግርን መከራን ክኸውን ኢዩ፣፣ማቴ24፣15-22,ማር13፣14—20,ሉቃ21፣19-24
ረ)ሓሳዊ መሲሕ(ናይ ዓመጽ ሰብ)ክትንስእ፣፣2ተሰ2፣3-4,ራእ20፣7-10
ሰ)ኣብ ሰማይን ኣብ ምድርን ብዙሕ ምልክታት ክረኤ ኢዩ፣፣ማቴ24፣29-31,ማር13፣24-27,ሉቃ21፣19-24፣፣ብድሕርዚ ጎይታ ብዘይተፈልጠ ግዜ ብሃንደበት ክመጽእ ኢዩ፣ካብዚ ቀጺሉ ናይ መጨርሽታ ፍርዲ ይኸውን፣፣ንኹሎም ሰባት ከከም ግብሮም ይፈርዶም፣፣
ስለናይ መጨረሽታ ዓለምን ፍርድን ኣስፊሑ ጽሒፉ ዘሎ ወንጌላዊ ማቴዎስ ኢዩ፣አዚ ካኣ ብሓሙሽተ ምሳሌታት ተገሊጹ ኣሎ፣፣
ወስብሃት ለእግዚኣብሄር
ወለወላዲቱ ድንግል
ወለመስቀሉ ክቡር
