05/08/2026
W 2024 roku dr David Barack z University of Pennsylvania przeprowadził eksperyment, w którym 457 osób zbierało wirtualne jagody z krzaków. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Proceedings of the Royal Society B. Zasady gry były proste: masz łącznie 8 minut (cztery rundy po 2 minuty). Każdy krzak daje coraz mniej jagód po kolejnym zbiorze. Stajesz przed klasycznym dylematem „eksploracja vs eksploatacja": zostać przy krzaku, który jeszcze coś daje, albo pójść do nowego (tracąc czas na wędrówkę). Robisz to codziennie w pracy, w związku, scrollując telefon.
Zanim uczestnicy zaczęli „klikać" krzaki, każdy wypełnił formularz ASRS (Adult ADHD Self-Report Scale). To sześć pytań o objawy ADHD: roztargnienie, problem z ukończeniem zadań, wiercenie się, impulsywność. Odpowiadasz w skali 0–5. Wynik powyżej progu oznacza „wysokie prawdopodobieństwo ADHD".
Uwaga: to nie diagnoza medyczna, lecz screening – test, który sugeruje, czy warto pójść dalej i się zbadać. Jak pomiar ciśnienia na dniach osiedla versus wizyta u kardiologa.
Spośród 457 uczestników 206 osób (czyli 45%) uzyskały wynik wskazujący na cechy ADHD. To bardzo duży odsetek jak na typową populację (~5%), co oznacza, że badacze prawdopodobnie celowo zrekrutowali grupę wzbogaconą o ludzi z takimi cechami – żeby móc porównać ich zachowanie z grupą kontrolną.
I teraz robi się ciekawie.
Te 206 osób z wyższym wynikiem w skali ADHD... wygrały. Zebrały WIĘCEJ jagód niż pozostałe 251 osób. Dlaczego? Bo szybciej porzucali krzak, który się kończył. Osoby bez ADHD siedziały za długo, wyciskały ostatnie jagody i traciły potencjał następnego krzaka.
Barack w wywiadzie dla The Guardian powiedział: „If [these traits] were truly negative, then you would think that over evolutionary time, they would be selected against. Our findings are an initial data point, suggestive of advantages in certain choice contexts." Tłumaczenie: „Gdyby te cechy były naprawdę negatywne, można by się spodziewać, że w toku ewolucji zostałyby wyeliminowane. Nasze ustalenia stanowią wstępny punkt odniesienia, wskazujący na korzyści w określonych kontekstach.”
Pojawiają się jednak głosy krytyczne. Niektórzy eksperci (np. psychiatra Dr Annie Swanepoel z NHS) zauważają, że w grze jagód było pod dostatkiem. Prawdziwi łowcy-zbieracze często mierzyli się z niedoborem, a wirtualna gra nie odtwarza głodu ani realnych konsekwencji.
Co więcej, ciekawostka z 2020 roku: badanie Esteller-Cucala i in. (analiza meta-analityczna GWAS ADHD) obejmujące ponad 55 000 uczestników (20 000 osób z diagnozą ADHD i 35 000 bez) wykazało, że warianty genetyczne ADHD MALEJĄ w populacji europejskiej od Paleolitu.
Czyli: ADHD BYŁO zasobem. Ewolucja aktualnie próbuje je usunąć. Bo w społeczeństwie biurowym to już nie działa jak dawniej.
Co z tego?
Twój mózg jest z innej epoki. To nie komplement ani wada – to fakt. 12 000 lat temu byłbyś elitarnym myśliwym. Twoja niecierpliwość, przeskakiwanie z krzaka na krzak oraz szukanie nowego to były kluczowe umiejętności dla przeżycia plemienia.
Dziś siedzisz na spotkaniu, gdzie ktoś przez 40 minut mówi o rearanżacji budżetu z Q3, a Twój mózg krzyczy „ZMIEŃ KRZAK".
Nie jesteś zepsuty. Jesteś w niewłaściwym środowisku.
Dla wszystkich zainteresowanych:
Ta osoba (lub Ty) w Twoim zespole, która przeskakuje między projektami, generuje 20 pomysłów na tydzień i nie znosi powtarzalności – to nie problem do naprawienia. To myśliwy w biurze.
Pytanie brzmi nie „jak go zmienić", ale „gdzie go postawić, żeby jego natura pracowała na Twoją korzyść".
W kuchni w godzinach szczytu, w rozwoju nowego menu, w rozwiązywaniu kryzysu z dostawcą – Twój „trudny" pracownik może być gwiazdą. Zadbaj tylko, żeby nie prowadził inwentaryzacji o 14:00 we wtorki. To nie jego działka.
Nauka nie mówi, że ADHD to same plusy. Nauka mówi: „advantage in some environments".
Klucz: „some".
Wybieraj środowiska.
Referencje:
Barack, D., Ludwig, V., Parodi, F. Ahmed, N., Brannon, E., Ramakrishnan, A., Platt, M. (2024) Attention deficits linked with proclivity to explore foraging. Proceedings of the Royal Society B. 291(2017) https://doi.org/10.1098/rspb.2022.2584
Davis, N. (2024) ADHD may have been an evolutionary advantage, research suggests. The Guardian.
Esteller-Cucala, P., Maceda, I., Børglum, A. D., Demontis, D., Faraone, S. V., Cormand, B., & Lao, O. (2020). Genomic analysis of the natural history of attention-deficit/hyperactivity disorder using Neanderthal and ancient Homo sapiens samples. Scientific Reports, 10(1), 8622. https://doi.org/10.1038/s41598-020-65322-4
Sullivan, W. (2024) ADHD Traits Might Have Helped Hunter-Gatherers Collect More Food While Foraging, Study Suggests. Smithsonian Magazine.
