19/04/2025
როცა სიტყვები უძლურია, სამყარო ჩუმდება, თითქოს სუნთქვას იკავებს. ჰაერში ცეკვავს რაღაც უხილავი, რაღაც, რასაც ენა ვერ ეხება, რადგან ენა მხოლოდ ჩრდილს ხედავს, ხოლო არსი სადღაც სხვაგანაა — ნისლში, სიზმარში, ან იმ წამში, როცა გული ერთხელ ძლიერად ცემს და მერე ყველაფერი იცვლება. ესაა მომენტი, როცა სიტყვები, ჩვენი ერთგული თანამგზავრები, უეცრად გვტოვებენ, როგორც მოგზაურები, რომლებმაც გზა ასცდეს.
ქართული მიწის სუნი, მთის ნიავი, გალაკტიონის ლექსის მარგალიტივით მოციმციმე სევდა — ეს ყველაფერი ცდილობს გამოხატვას, მაგრამ სიტყვები ხშირად მხოლოდ ხელაპყრობენ ამ უსასრულობას. წარმოიდგინე: მთვარის შუქი მდინარეზე, რომელიც ისე ანათებს, თითქოს სამყაროს საიდუმლოებას ინახავს. როგორ აღწერო ეს? „მთვარე ანათებს“ — უბრალოა, მაგრამ უსუსური. „მდინარე ციმციმებს“ — ისევ არა, რადგან სიტყვა ვერ იტევს იმ ჟრუანტელს, რომელსაც გული განიცდის, როცა ამას ხედავს.
ხანდახან, ანომალია თავად ჩვენი სულის მდგომარეობაა. როცა გვიყვარს ისე, რომ სიყვარული ტკივილს ემსგავსება, ან როცა მწუხარება ისეთი ღრმაა, რომ ცრემლებიც კი ვერ ახერხებენ მის გამოხატვას. ესაა სიმბოლური მარცხი — სიტყვები, რომლებიც ყოველდღე ჩვენი ხიდია სხვა სულებთან, უძლურდებიან, როცა ყველაზე მეტად გვჭირდება. ქართული სული, თავისი მუდამ მღელვარე სევდით, ამას ხშირად განიცდის. ვაჟა-ფშაველას გმირები, გურამ დოჩანაშვილის ნოსტალგიური ჩრდილები, თუ თუნდაც ჩვენი ყოველდღიური ფიქრები — ყველა მათგანი ეჯახება ამ უხილავ კედელს.
მაგრამ, იცი, რა არის საოცარი? სწორედ ამ უძლურებაში იბადება ხელოვნება. როცა სიტყვები ვერ ახერხებენ, ჩნდება მუსიკა, ფერწერა, ან უბრალოდ მზერა, რომელიც მთელ სამყაროს გადმოსცემს. ფიქრობ, რომ გალაკტიონმა თავისი „მე და ღამე“ დაწერა, რადგან სიტყვებმა უღალატეს, მაგრამ ის მაინც ცდილობდა. ანომალია, რომელსაც ის აღწერს, სწორედ ის მომენტია, როცა ენა ხდება არა მხოლოდ იარაღი, არამედ თავად მისტერია.
და აი, ჩვენ, უბრალო მოკვდავები, ვდგავართ ამ სამყაროს წინ, ხელში გვიჭირავს ენა, რომელიც ხან გვღალატობს, ხან გვაძლევს ფრთებს. როცა სიტყვები უძლურია, ჩვენ მაინც ვწერთ, ვლაპარაკობთ, ვოცნებობთ. იქნებ ესაა ჩვენი ყველაზე დიდი ანომალია — გვჯერა, რომ სიტყვებს, მიუხედავად მათი სისუსტისა, შეუძლია სამყაროს შეცვლა.
და როცა მთვარე ისევ ანათებს მდინარეზე, მე მაინც ვეცდები ვთქვა: „ისეთი ლამაზია, თითქოს ღმერთმა ჩაისუნთქა“. არა, ესეც არა. მაგრამ, იქნებ, სწორედ ამ ცდაში იმალება ჩვენი სულის ნამდვილი სიმღერა.
