19/10/2021
kansè kòl matris son kansè moun ka pran nan fè bagay twò bonè avan 17 an, oubyen renmen fè san pwoteje se gason anpil fwa ki bay fi li lel trasmèt li yon viris ki rele HPV,pataje tèks sa pou plis moun ka jwenn konesans paske depi nou wè yon fi atenn menopoz(12 mwa sanl pa wè règ li) pi britsoukou nou wè san vide sou li, se konn siy kansè kòl matris al lopital avèl vit veye sou manman nou...
Avan tou kansè regroupe plizyè maladi ki gen yon pwen komen ki se selil kanserez yo
Selil se pi piti inite fonksyonèl ke tout èt vivan posede ,li mitipliye, li grandi, vyeyi, li mouri , donk poul mouri gen yon ansanm de prosesis ki pral anjedre sa yo rele apoptoz lan ki se mò programe selil la, eben nan kad kansè an selil la pèdi kapasite sa li mitipliye de fason anòmal,e li pa janm mouri...sa ki vin fome yon mas ke yo rele timè, nan kad kansè an timè an maliy
Kisa k ka koze selil yo mitipliye san rete?
Enfliyans ekstèn tankou radyasyon, viris, sibstans toks*k, e sèten faktè jenetik...
Nan kad kansè kòl matris la selil kanserez yo devlope a pati mikèz kòl matris la
Ayiti se peyi nan karayib la ki gen ensidans ki pi wo nan zafè kansè kòl matris , swa 93.2 pou 100000 abitan e to mòtalite an se 53 desè pou 100000 abitan, chif sa se a koz majorite fi ki fè kansè kòl se lè yo nan stad final yal lopital.
Moun ki a risk fè kansè kòl matris yo se:
-moun ki enfekt pa yon viris ki rele HPV ki nan majorite ka responsab kansè kòl lakay fi e kansè peni lakay gason, viris la transmèt nan rapo seksyèl donk tout moun a risk ,li responsab kansè gòj tou nan fè felasyon(tibèf)
-fi ki fimen tabajis: sibstans nosiv nan lafimen tabak la andomaje selil nan kòl matris la
- le w fè sèks avan 17 an, e moun ki gen plizyè patnè
-tout sa ki ka bese sistèm defans ou tankou SIDA , oubyen moun kap pran medikaman si yo te fè yon grèf òga'n
-moun ki fè plizyè timoun , menm si yo pa konn rezon an men yo panse chanjman òmonal ki lye a gwosès la jwe yon wòl nan sa
- yon moun ki te fè yon maladi seksyèlman transmisib, yo remake moun sa yo gen plis chans pou devlope kansè a
- moun kap pran konprime planin, a koz efè òmonn planin sa yo jwe an
- kondisyon sosyo ekonomik paske gen yon lè pou chak fi pou fè pap test
Gen 4 stad nan kansè kòk matris:
Stad I: Timè an limite nan kòl matris la
Stad II:Timè an depase kol la men li pa atenn 1/3 vajen an
Stad III : Timè an depase kòl la , pawa basen an, pran 1/3 nan vajen an, e menm rive jwenn irtè an( kanal ki relye ren an a vesi)
Stad IV: Timè an kite kòl e atake lot òga'n ki a kotel yo
Ki siy a sentom moun nan ap santi sil fè kansè:
Lè moun nan ap fè sèks pi lap senyen,oubyen aprè rapò an, menm an absans de rapò seksyèl moun nan konn rete lap remake san ap sot nan vajen li
- moun konn ap bay yon ekoulman woz ki gen vye sant
-fatig
Li konn gen doulè, pyel konn anfle, li konn ap p**i san, li konn ap plede p**i men lèl al p**i li bay yon ti tak p**i, li konn toujou gen yon fo bezwen al twalèt
- moun nan ap pèdi pwa
Ki pronostik vital yon moun ki fè kansè kòl matris:
Sa depann de stad la,volim nan, e si kansè an metastaze ( sa vle di sil kite kòl la al atake lòt òga'n )
Nan stad I moun sa gen 90 a 99% chans poul viv pandan 5 an
-nan stad II li gen ant 50 a 70 % chans poul viv pandan 5 an
-nan stad III li gen 30 a 50 % chak poul wè 5 an
- nan stad IV li gen mwens ke 20 % chans poul wè 5 an ankò
Prevansyon :
met prezèvatif, kanpe sou fimen
Gen yon vaksen yo bay kont sewotip HPV ki pi danjre yo, ke yo bay depi tou timoun , avan yo antre nan premye rapò seksyèl yo, m pa kwè nan nan moman nap pale la sil enskri nan program vaksinasyon MSPP
Ann fon ti pale de " Pap test"
Kisa li ye ?
Se yon egzamen , senp, san doulè , li pèmèt yo gade si kòl matris fi a gen selil prekanserez , ou byen selil kansè nan kòl matris la .
Kòman li dwe fèt ?
1)dwe gen yon eka omwen 10 jou aprè dènyè règ ou
2) ou pa dwe fè bagay 1 jou anvan tès la, ni mete krèm, jèl , mous ak medikaman nan bouboun ou, ni mete bagay nan dlo pou fè twalèt deba ou
3) Fanm nan dwe gen 25 lane a 65 lane , pi ou dwe fèl chak 1 a 3 zan selon sa rezilta revele
Ki enpòtans paptès la ?
Kansè kòl matris la , se dezyèm fòm kansè ki pi frekan kay medam yo, e se dezyèm koz kansè ki tiye medam yo aprè kansè nan tete , e nou jwenn kansè sa plis nan peyi soudevlope yo , e yo trape viris la nan fè bagay
Li enpòtan pouw fè pap test viris sa koze lezyon non sèlman nan kòl matris la ,menl kozel nan bouboun nan, deyò bouboun nan ak lòt ògan.
Eskew fè pap test ou deja?
Like & pataje pou plis moun jwenn konesans
Idantifye yon moun li avèw
Norbrun Kerry & Nurse Augustin