31/10/2024
સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, જેમને ભારતનો "લોખંડી માણસ" કહેવામાં આવે છે, તેમણે ભારતની બ્રિટિશ શાસનથી સ્વતંત્રતા મેળવવામાં અને સ્વતંત્ર ભારતના એકીકરણમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમનો જીવનપ્રસંગ દૃઢનિશ્ચય, વ્યવહારુ દૃષ્ટિ અને રાષ્ટ્ર નિર્માણની કથાઓથી ભરેલો છે.
પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ
જન્મ: વલ્લભભાઈ પટેલનો જન્મ 31 ઓક્ટોબર, 1875ના રોજ ગુજરાતના નડિયાદમાં થયો હતો. તેમનાં પિતા ઝવેર્ભાઈ પટેલ એક કૃષક હતા અને માતા લાડબાઈ ખૂબ ધાર્મિક સ્વભાવની હતી.
શિક્ષણ: તેમનો શૈક્ષણિક પ્રવાસ આસાન નહોતો. છતાંયે, તેમના મનમાં શિક્ષણ પ્રત્યેનો ઉમળકો હતો. તેઓ 1910માં અંગ્રેજી કાનૂન ભણવા માટે ઈંગ્લેન્ડ ગયા અને ત્યાંથી અભ્યાસ પૂર્ણ કરીને ભારતમાં પરત આવ્યા, જ્યાં તેઓ સફળ વકીલ તરીકે પ્રખ્યાત થયા.
ભારતના સ્વતંત્રતા સંઘર્ષમાં ભૂમિકા
પ્રથમત:, વલ્લભભાઈ માત્ર પોતાની કાનૂની પ્રેક્ટિસમાં વ્યસ્ત હતા, પણ મહાત્મા ગાંધીના આહ્વાનથી તેમને રાજકીય જીવન તરફ વાળ્યા. તેઓ કોંગ્રસના પ્રતિષ્ઠિત નેતાઓમાંના એક બન્યા અને ભારતની સ્વતંત્રતા માટેના સંઘર્ષમાં આગળ વધ્યા.
મુખ્ય યોગદાન:
ખેડા સત્યાગ્રહ (1918): વલ્લભભાઈ પટેલનું પ્રથમ મોટું યોગદાન ખેડા સત્યાગ્રહ દરમિયાન આવ્યું, જ્યાં બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા ખેતી બગડ્યા બાદ પણ ખેડૂતો પર કર લગાવવામાં આવ્યો હતો. પટેલે મહાત્મા ગાંધી સાથે ખેડૂતોએ કર ચૂકવણીનો વિરોધ કરવા સંગઠિત કર્યા અને અંતે સરકારએ કરને માફ કર્યો.
બારડોલી સત્યાગ્રહ (1928): બારડોલીમાં ખેડૂતો પર કર વધારવાની સરકારે ફરમાન જાહેર કર્યું. પટેલે અહીં વિદ્રોહ સંગઠિત કર્યો અને તેમણે ખેડૂતોને કર ચૂકવવામાંથી વચગાળે મુક્તિ અપાવી. આ સફળતાના કારણે તેમને "સરદાર" નું બિરુદ મળ્યું.
ક્વીટ ઇન્ડિયા મુવમેન્ટ (1942): સરદાર પટેલે 1942માં ગાંધીજી દ્વારા શરૂ કરાયેલા ક્વીટ ઇન્ડિયા મુવમેન્ટમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી. આ આંદોલનને પરિણામે તેઓ અને અન્ય મોટા નેતાઓને જેલમાં નાખવામાં આવ્યા.
સ્વતંત્રતા પછી ભારતના સંયુક્તીકરણમાં ભૂમિકા
સ્વતંત્રતા પછી ભારતની સૌથી મોટી પડકારો પૈકી એક હતો 560 થી વધુ દેશી રજવાડાઓનું એકીકરણ.
પ્રથમ ઉપપ્રધાન અને ગૃહમંત્રી તરીકે: 1947માં ભારતને સ્વતંત્રતા મળ્યા પછી, સરદાર પટેલે દેશના પ્રથમ ગૃહમંત્રી અને ઉપપ્રધાન તરીકે કામ કર્યું.
લોખંડી માણસ: તેમના કઠોર પ્રત્યય અને નીતિગત ચાતુર્યથી તેઓએ દેશી રજવાડાઓને ભારતમાં સમાવવા માટે રાજદ્વારી વિલાપ અને, જરૂર પડે તો, સેનાનો ઉપયોગ કર્યો. આથી તેઓએ ભારતને એકતા આપી. હૈદરાબાદ અને જુનાગઢ જેવા રજવાડાઓનું સફળ સંયુક્તીકરણ તેમનો મહત્વપૂર્ણ યોગદાન છે.
હૈદરાબાદ: હૈદરાબાદના રાજા મુસ્લિમ હતા, પરંતુ પ્રજા હિન્દુઓની બહુમતી હતી. પટેલના દૃઢ અભિગમ અને લશ્કરી કાર્યવાહી "ઓપરેશન પોલો" દ્વારા હૈદરાબાદનું ભારતમાં વિલીન થયું.
જુનાગઢ: જુનાગઢના નવાબે પાકિસ્તાન સાથે જોડાવાનું નક્કી કર્યું, છતાં તે પ્રદેશની પ્રજામાં હિન્દુઓનું પ્રમાણ વધુ હતું. પટેલે અહીં plebiscite (જનમતિ) દ્વારા જુનાગઢને ભારત સાથે સંયુક્ત કર્યું.
વારસો
આધુનિક ભારતના સ્થાપક: સરદાર પટેલને ભારતના સંયુક્તીકરણ માટે "લોખંડી માણસ" કહેવાય છે. તેઓએ મજબૂત અને એકતાના આધારશીલ ભારતના રાષ્ટ્ર માટે ખૂબ મહાન યોગદાન આપ્યું.
સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી: 2018માં, તેમના શ્રદ્ધાંજલિ રૂપે સરદાર સરોવર ડેમ નજીક 182 મીટરની "સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી" સ્થાપિત કરવામાં આવી, જે વિશ્વની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા છે.
રાષ્ટ્રીય એકતા: સરદાર પટેલનું નામ ભારતીય રાષ્ટ્રીય એકતાનો પ્રતીક બની ગયું છે.
મૃત્યુ
સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનું 15 ડિસેમ્બર, 1950ના રોજ નિધન થયું. તેમના અંતિમ વર્ષો સુધી તેઓ ભારતની આંતરિક અને વિદેશી નીતિઓને આકાર આપતા રહ્યા.
સમાપ્તિ
સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની કહાણી ભારતના દેશસેવા અને રાષ્ટ્રની એકતાની છે.
