06/11/2022
*_दिवाळी आणि विडी कारखान्यातील आईचा तो बोनस..._*
मला आठवते त्या वेळेपासून आजच्या दिवसापर्यंत मी माझ्या आईला विड्या बांधताना बघत आलो आहे. हा प्रसंग सांगण्याचे कारण म्हणजे त्याचे वर्षांनुवर्षाचे ऋणानुबंध दीपावली सणासोबत जोडले गेलेले आहे. वर्षभर विड्या बांधण्याच्या मोबदल्याबरोबर दिवाळीला आईला बोनस मिळत असेल आणि या बोनसच्या पैशावर आमची दिवाळी साजरी होत असे. आज मीही कमावता आहे आणि मलाही बोनस मिळतो मात्र आईला मिळणाऱ्या त्या काळाच्या बोनसचे औत्सुक्य आजही माझ्या मनात कायम घर करून आहे.
माझे ते बालपणीचे दिवस. हलाखीची परिस्थिती आणि कुटुंबाला हातभार लावण्यासाठी आई विड्या बांधायची. या विड्याच्या पैशातून आमचे बालपण समृद्ध होत गेले, त्याकाळी गरज म्हणून आईने सुरू केलेले हे काम आजही ती जमेल तसे करत आहे कारण या व्यवसायाच्या आधारावर तिने आज आमचे कुटुंब उभे केल्याची कृतज्ञता तिच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसते.
तिला दिवाळीला बोनस मिळत असे ह्या बोनसची रक्कम आजच्या तुलनेत अत्यल्प असली तरी त्या काळी मात्र त्याचे मूल्य फार मोठे होते. तिने वर्षभरात किती विड्या बांधल्या यावर तिची वर्षाची बोनसची रक्कम ठरत असे. विडी कारखान्यातील कारकून बोनसची रक्कम एका खाकी कागदाच्या चिठ्ठीवर लिहून देत असे. ती रक्कम सर्व कामगारांना रोख स्वरूपात मिळत. ती खाकी चिठ्ठी घेऊन प्रत्येक विडी महिला कामगार लाईनमध्ये पैसे घेण्यासाठी उभ्या असायच्या.
प्रत्येक लहान मूल हे बोनसाच्या वेळी त्याच्या आईसोबत येत असायचे. सर्व विडी कारखानाच त्या क्षणी खुप आनंदाने न्हाऊन गेलेला...तो क्षण आजही डोळ्यासमोर दिसतो आहे. आजही असे वाटते ते आनंदाचे क्षण पुन्हा जिवनात यावे. कारण त्यावेळी पैशाला महत्त्व नसून माणूसपण कसे टिकवता येईल याला खुप महत्त्व असायचे.
पण त्यावेळी आईला मिळणाऱ्या बोनसचा आनंद मला काही वेगळाच असायचा. त्याच बोनसमधून घरातील दिवाळीचा किराणा, फटाके व सर्वांचे कपडे माझी आई घ्यायची. त्याकाळात मिळणारा छोटासा बोनस आणि असणारी स्वस्ताई यामुळे दिवाळी आनंदात साजरी व्हायची.
अनेक विड्या बांधणाऱ्या महिला ह्या एकत्रित बसून जुनी गाणी, ओव्या, अभंग, चारोळ्या म्हणत विड्या बाधत असायच्या. प्रत्येक जण एकमेकांच्या सुख-दुखा:त सामिल असायचे व गुण्या गोविंदाने संसार नांदायचे. ही खास बाब त्यावेळी होती. आता जो-तो ज्याच्या-त्यांच्या आयुष्यात व्यस्त झाला आहे.
या व्यवसायाशी निगडित आणखी एक आठवण म्हणजे त्यावेळी विडी कामगार असलेल्या महिलांना आपल्या मुलांच्या शिक्षणासाठी स्कॉलरशिप भेटत होती आणि त्याच मिळणाऱ्या स्कॉलरशिपच्या पैशातून विडी कामगारांची अनेक मुलं आज मोठे अधिकारी, मोठे व्यावसायिक, कारखानदार झाले आहे. मोठ्या हुद्द्यावर काम करतायेत. अगदी देश, परदेशातही त्यांनी भरारी घेतली आहे, ही बाब त्या विडी बांधणाऱ्या प्रत्येक आईसाठी आज अभिमानास्पद आहे.
विशाल काळे...
