25/08/2026
📺 व्हिडिओकॉनची कहाणी
घराघरात पोहोचलेल्या टीव्हीपासून हजारो कोटींच्या कर्जापर्यंतचा प्रवास
एक काळ असा होता…
भारतामधील मध्यमवर्गीय कुटुंबाच्या घरात नवीन टीव्ही आला की, तो फक्त एक इलेक्ट्रॉनिक सामान नसायचा.
तो घराचा आनंद असायचा.
रविवारी चित्रपट पाहण्यासाठी सगळं कुटुंब टीव्हीसमोर बसायचं…
क्रिकेटचा सामना असला की घरातली कामं लवकर संपवली जायची…
आणि त्या काळात टीव्हीच्या नावांमध्ये एक नाव विशेष ओळखीचं होतं—
व्हिडिओकॉन.
आज कदाचित नवीन पिढीला व्हिडिओकॉनचा ब्रँड तितका परिचित नसेल.
पण एक काळ असा होता की व्हिडिओकॉन हा भारतातील घराघरात पोहोचलेला मोठा ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्स ब्रँड होता.
टीव्हीपासून फ्रिजपर्यंत…
वॉशिंग मशीनपासून एअर कंडिशनरपर्यंत…
मोबाईलपासून DTH पर्यंत…
आणि पुढे तेल-गॅसपासून टेलिकॉमपर्यंत…
व्हिडिओकॉनने अनेक क्षेत्रांमध्ये प्रवेश केला.
पण…
ज्याने एवढं मोठं साम्राज्य उभं केलं, त्याच साम्राज्याला पुढे प्रचंड आर्थिक संकटाचा सामना का करावा लागला?
ही कथा फक्त यशाची नाही.
ही कथा आहे—
मोठं स्वप्न पाहण्याची, वेगाने वाढण्याची, जोखीम घेण्याची आणि त्या जोखमींचा हिशोब चुकल्यावर काय होऊ शकतं याची.
---
🌱 एका साध्या कुटुंबातून सुरुवात
व्हिडिओकॉनची कथा समजून घ्यायची असेल तर आपल्याला आधी धूत कुटुंबाकडे पाहावं लागेल.
नंदलाल माधवलाल धूत हे महाराष्ट्रातील अहमदनगर भागातील कुटुंबातून आले होते.
कुटुंबाची पार्श्वभूमी पारंपरिक व्यवसायाची होती.
कापूस जिनिंग, धान्याचा घाऊक व्यापार आणि पुढे वाहन व्यवसायाशी संबंधित काम अशा वेगवेगळ्या व्यवसायांमधून कुटुंबाने आपली वाट तयार केली.
विशेष म्हणजे, इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये उतरण्याआधी धूत कुटुंब Bajaj Auto च्या वाहनांचे वितरण करत होते.
म्हणजे त्यांना उत्पादन बनवण्यापेक्षा आधीच एक गोष्ट चांगली समजली होती—
ग्राहक काय खरेदी करतो आणि बाजारात वस्तू कशी पोहोचवायची.
आणि पुढे हाच अनुभव व्हिडिओकॉनच्या व्यवसायात उपयोगी पडला.
---
📺 1982 — भारतात रंगीत टीव्हीचं नवं युग
1982 मध्ये भारतात रंगीत दूरदर्शन प्रसारणाला सुरुवात झाली.
आशियाई क्रीडा स्पर्धांमुळे रंगीत टीव्हीची मागणी आणि आकर्षण अचानक वाढलं.
लोकांना काळा-पांढरा टीव्ही माहित होता…
पण आता स्क्रीनवर रंग दिसणार होते.
ही फक्त तंत्रज्ञानाची बदलती वेळ नव्हती.
हा एक नवीन व्यवसाय उभा करण्याची संधी होती.
धूत कुटुंबाने ही संधी ओळखली.
त्या काळात भारतात रंगीत टीव्ही बनवणं सोपं काम नव्हतं.
तंत्रज्ञान, घटक, उत्पादन क्षमता आणि मोठं भांडवल या सगळ्यांची गरज होती.
पण धूत कुटुंबाने जोखीम घेण्याचा निर्णय घेतला.
---
🇯🇵 जपानकडे पाहिलं आणि तंत्रज्ञान शिकायला सुरुवात केली
वेणुगोपाल धूत यांनी इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कम्युनिकेशन इंजिनिअरिंगचं शिक्षण घेतलं.
त्यानंतर त्यांनी जपानमध्ये जाऊन इलेक्ट्रॉनिक्स कंपन्यांमध्ये प्रशिक्षण घेतलं.
यातून त्यांना एक गोष्ट स्पष्ट झाली—
भारतात फक्त वस्तू विकून चालणार नाही; उत्पादनाचं तंत्रज्ञानही आत्मसात करावं लागेल.
याच विचारातून जपानी कंपनी Toshiba सोबत तांत्रिक सहकार्याचा मार्ग तयार झाला.
---
🏭 1985 — व्हिडिओकॉनचा जन्म
19 जानेवारी 1985 रोजी Videocon International ची स्थापना करण्यात आली.
सुरुवातीचं लक्ष्य होतं—
दरवर्षी 1 लाख रंगीत टीव्ही तयार करणे.
त्या काळासाठी हे मोठं लक्ष्य होतं.
कंपनीने रंगीत टीव्हीसोबतच इलेक्ट्रॉनिक ट्युनर्स, ट्रान्सफॉर्मर्स आणि इतर घटकांच्या निर्मितीचीही योजना केली होती.
काही काळातच व्हिडिओकॉनने भारतीय ग्राहकांच्या घरात प्रवेश केला.
आणि इथून पुढे कथा वेगाने बदलू लागली.
---
🚀 फक्त टीव्ही नाही… प्रत्येक घरात पोहोचण्याची तयारी
व्हिडिओकॉनने केवळ टीव्ही बनवून थांबायचं ठरवलं नाही.
कंपनीने हळूहळू—
📺 रंगीत टीव्ही
❄️ फ्रिज
🧺 वॉशिंग मशीन
❄️ एअर कंडिशनर
🍲 मायक्रोवेव्ह
🔊 होम एंटरटेनमेंट सिस्टम
📱 मोबाईल फोन
अशा अनेक उत्पादनांमध्ये प्रवेश केला.
1990 च्या दशकात व्हिडिओकॉनचा ब्रँड मोठ्या प्रमाणावर वाढला.
त्यावेळी Bazooka आणि Bazoomba सारखी त्यांची टीव्ही मॉडेल्स बाजारात लोकप्रिय झाली होती.
---
💰 स्वस्त किंमत + भारतीय ग्राहक = मोठं यश
व्हिडिओकॉनची एक मोठी ताकद होती—
भारतीय ग्राहकाला परवडणारी किंमत.
त्या काळात ग्राहकांना परदेशी ब्रँडसारखी महाग वस्तू नको होती.
त्यांना चांगली वस्तू हवी होती…
पण आपल्या बजेटमध्ये.
व्हिडिओकॉनने या मानसिकतेचा फायदा घेतला.
यामुळे Onida, BPL, Salora, Weston यांसारख्या ब्रँड्सशी त्यांची जोरदार स्पर्धा झाली.
आणि एक काळ असा आला की व्हिडिओकॉन भारतातील सर्वात मोठ्या टीव्ही उत्पादकांपैकी एक बनला.
---
⭐ एक कमी ऐकलेली गोष्ट — व्हिडिओकॉन फक्त स्वतःचा ब्रँड नव्हता
व्हिडिओकॉनची महत्त्वाकांक्षा फक्त “Videocon” नाव मोठं करण्यापुरती मर्यादित नव्हती.
कंपनीने इतर ब्रँड्सशीही संबंध निर्माण केले.
वेणुगोपाल धूत यांनी एका मुलाखतीत सांगितलं होतं की, त्यांच्या समूहाने भारतात अनेक जागतिक इलेक्ट्रॉनिक्स ब्रँड्सच्या प्रवेशात भूमिका बजावली.
त्यात Toshiba, Panasonic, Sansui आणि Samsung यांसारख्या नावांचा उल्लेख त्यांनी केला होता.
त्यांनी Samsung मध्ये 49% हिस्सा ठेवला होता आणि नंतर तो विकून मोठा नफा कमावल्याचंही त्यांनी सांगितलं होतं.
यावरून एक गोष्ट लक्षात येते—
व्हिडिओकॉनचा व्यवसाय फक्त टीव्ही विकण्याचा नव्हता; धूत कुटुंबाला इलेक्ट्रॉनिक्सच्या संपूर्ण बाजारपेठेत स्थान निर्माण करायचं होतं.
---
🌍 2005 — भारताच्या बाहेर मोठी झेप
व्हिडिओकॉनने पुढे उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी परदेशातही पाऊल टाकलं.
2005 मध्ये कंपनीने फ्रान्सच्या Thomson कंपनीचा रंगीत चित्रनलिका म्हणजेच Colour Picture Tube (CPT) व्यवसाय विकत घेतला.
या व्यवहारामुळे व्हिडिओकॉनकडे पोलंड, इटली, मेक्सिको आणि चीनसारख्या देशांतील उत्पादन सुविधा आल्या.
ही छोटी गोष्ट नव्हती.
कारण त्या काळात टीव्ही बनवताना Picture Tube हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक होता.
म्हणजे कंपनीने केवळ टीव्ही विकण्याऐवजी—
“आपल्या उत्पादनासाठी लागणारा महत्त्वाचा भागही आपणच तयार करू”
अशा प्रकारे backward integration करण्याचा प्रयत्न केला.
---
🛒 Electrolux आणि इतर ब्रँड्स
2005 मध्ये व्हिडिओकॉनने भारतातील Electrolux च्या तीन उत्पादन सुविधा घेतल्या आणि Electrolux, Kelvinator आणि Allwyn या ब्रँड्सच्या उत्पादन-वितरणाशी संबंधित करार केले.
यामुळे घरगुती उपकरणांच्या बाजारातही कंपनीची पकड मजबूत झाली.
आता कंपनीकडे फक्त एक ब्रँड नव्हता.
तिच्याकडे अनेक ब्रँड्स, अनेक उत्पादनं आणि अनेक बाजारपेठा होत्या.
साम्राज्य मोठं होत होतं.
---
🛢️ मग अचानक तेलाच्या व्यवसायात का?
इथे व्हिडिओकॉनच्या कथेचा सर्वात मोठा वळण येतो.
टीव्ही आणि फ्रिज विकणारी कंपनी…
तेल आणि गॅसच्या व्यवसायात उतरली.
त्या काळात भारतात सरकार तेल आणि गॅस क्षेत्रात खासगी कंपन्यांना संधी देत होतं.
वेणुगोपाल धूत यांनी एका मुलाखतीत सांगितलं होतं की त्यांनी या क्षेत्रात प्रवेश करण्यापूर्वी धीरूभाई अंबानी यांची भेट घेतली होती.
धूत यांच्या मते, धीरूभाई अंबानी यांनी त्यांना प्रोत्साहन दिलं आणि तेल क्षेत्रातील संधी समजून घेण्यास मदत केली.
व्हिडिओकॉनने पुढे तेल आणि गॅसच्या मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक केली.
---
🌍 भारतातून ब्राझील, मोझांबिक, इंडोनेशिया…
आता कंपनीची व्याप्ती केवळ भारतापुरती राहिली नव्हती.
व्हिडिओकॉनच्या तेल-गॅस व्यवसायाचा विस्तार ब्राझील, मोझांबिक, इंडोनेशिया आणि East Timor सारख्या देशांपर्यंत झाला.
2012 मध्ये वेणुगोपाल धूत यांनी दिलेल्या मुलाखतीत समूहाच्या एकूण मालमत्तेतील मोठा हिस्सा तेलाच्या शोधांशी संबंधित असल्याचा दावा केला होता.
एका टीव्ही कंपनीने इतक्या मोठ्या प्रमाणावर तेल-गॅस क्षेत्रात प्रवेश करणं हे स्वतःमध्येच धाडसी होतं.
पण…
धाडस आणि जोखीम यांच्यात एक बारीक रेषा असते.
---
📱 पुढची झेप — टेलिकॉम
तेल-गॅस, इलेक्ट्रॉनिक्स, घरगुती उपकरणं…
आता कंपनीने मोबाईल आणि टेलिकॉम क्षेत्रातही प्रवेश केला.
Videocon Telecommunications सुरू करण्यात आली.
2009 मध्ये कंपनीने मोबाईल फोनही बाजारात आणले.
काही काळानंतर कंपनीने वेगवेगळ्या प्रकारचे मोबाईल फोन आणि टॅरिफ ऑफर्स आणल्या.
पण इथेच पुढे परिस्थिती कठीण होऊ लागली.
---
⚠️ 2012 — टेलिकॉम व्यवसायाला मोठा धक्का
व्हिडिओकॉनकडे अनेक टेलिकॉम सर्कल्सचे परवाने होते.
पण कंपनीला तिच्या 18 परवानाधारक सर्कल्सपैकी फक्त 11 मध्ये व्यावसायिक सेवा सुरू करता आल्या.
आणि 2012 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयामुळे 2008 मध्ये देण्यात आलेले 122 टेलिकॉम परवाने रद्द झाले.
त्यापैकी 21 परवाने व्हिडिओकॉनशी संबंधित होते.
हा मोठा धक्का होता.
कारण टेलिकॉम व्यवसायासाठी कंपनीने मोठ्या प्रमाणावर पैसा आणि कर्ज वापरलं होतं.
आता अपेक्षित उत्पन्न मिळण्याआधीच व्यवसायाला मोठा अडथळा आला.
---
📉 इथून संकटाची सुरुवात झाली
एकीकडे ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये स्पर्धा वाढत होती.
भारतामध्ये LG, Samsung, Sony यांसारख्या आंतरराष्ट्रीय ब्रँड्सची ताकद वाढत होती.
त्यांच्याकडे चांगली तंत्रज्ञानं, मोठ्या जाहिरात मोहिमा आणि ग्राहकांना बँक फायनान्ससारख्या सुविधा देण्याची क्षमता होती.
व्हिडिओकॉनला या बदलत्या बाजाराशी सतत जुळवून घ्यावं लागत होतं.
दुसरीकडे तेल-गॅस आणि टेलिकॉमसारख्या मोठ्या भांडवलाच्या व्यवसायात पैसा अडकला.
एकाच वेळी अनेक मोठे व्यवसाय सांभाळण्याची किंमत वाढत होती.
---
💳 कर्ज वाढत गेलं…
व्यवसाय वाढवण्यासाठी कर्ज घेणं चुकीचं नाही.
प्रश्न असतो—
त्या कर्जातून निर्माण होणारा व्यवसाय भविष्यात कर्जाची परतफेड करू शकतो का?
व्हिडिओकॉनच्या बाबतीत कर्जाचा भार वाढत गेला.
टेलिकॉममधील अडचणी…
तेल व्यवसायातील नुकसान…
मोठ्या प्रमाणातील विस्तार…
आणि कमी होत जाणारा रोख प्रवाह…
या सगळ्याचा परिणाम कंपनीच्या आर्थिक स्थितीवर झाला.
2018 पर्यंत परिस्थिती इतकी गंभीर झाली की बँकांनी कंपनीविरोधात दिवाळखोरीची प्रक्रिया सुरू करण्याचा मार्ग स्वीकारला.
---
🏦 2018 — NCLT च्या दारात व्हिडिओकॉन
6 जून 2018 रोजी Videocon Industries Ltd. विरुद्ध insolvency proceeding NCLT मध्ये admitted झाली.
ही माहिती IBBI च्या अधिकृत नोंदीतही उपलब्ध आहे.
एकेकाळी भारतातील मोठा इलेक्ट्रॉनिक्स ब्रँड…
आता बँका आणि कर्जदारांच्या दाव्यांमध्ये अडकला होता.
---
😔 एकेकाळी घराघरातला ब्रँड…
ज्या कंपनीने भारतीय घरांना रंगीत टीव्हीचा अनुभव दिला…
ज्याने फ्रिज आणि वॉशिंग मशीनपासून मोबाईलपर्यंत अनेक वस्तू विकल्या…
ज्याने परदेशात कारखाने घेतले…
ज्याने तेलाच्या विहिरींमध्ये पैसा गुंतवला…
ज्याने टेलिकॉममध्ये प्रवेश केला…
त्याच कंपनीला आता स्वतःचं अस्तित्व टिकवण्यासाठी संघर्ष करावा लागत होता.
2018 मध्ये व्हिडिओकॉन समूहातील कंपन्यांवर insolvency proceedings सुरू झाल्या आणि पुढे अनेक समूह कंपन्यांच्या प्रक्रियाही एकत्र करण्यात आल्या.
---
🏁 2021 — साम्राज्याचा नवा मालक
व्हिडिओकॉनच्या resolution process मध्ये Vedanta समूहाशी संबंधित Twin Star Technologies ची बोली पुढे आली.
8 जून 2021 रोजी NCLT च्या नोंदीमध्ये Videocon Industries आणि संबंधित समूह कंपन्यांसाठी resolution plan संदर्भातील आदेश नोंदवला गेला.
म्हणजे एकेकाळी स्वतःचं साम्राज्य उभं करणाऱ्या धूत कुटुंबाच्या हातातून कंपनीचा ताबा बाहेर गेला.
---
📌 पण ही कथा इथेही संपली नाही…
व्हिडिओकॉनशी संबंधित insolvency आणि मालमत्तांवरील कायदेशीर वाद पुढील काळातही सुरू राहिले.
2025 मध्ये परदेशातील तेल-गॅस मालमत्ता आणि सरकारच्या दाव्यांशी संबंधित प्रश्न सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत पोहोचल्याचं वृत्त आलं.
आणि 2026 मध्ये माजी अध्यक्ष वेणुगोपाल धूत यांच्याविरुद्ध वैयक्तिक हमीदार म्हणून ₹6,157.57 कोटींच्या कर्जाच्या default संदर्भात NCLT ने वैयक्तिक insolvency प्रक्रिया सुरू करण्याचा आदेश दिला.
म्हणजे…
कंपनीचा उतार झाला म्हणून कथा संपली नाही; तिच्या आर्थिक आणि कायदेशीर परिणामांची सावली अनेक वर्षे पुढेही राहिली.
---
💭 मग व्हिडिओकॉन अपयशी का ठरला?
या प्रश्नाचं उत्तर एका कारणात देता येणार नाही.
कारण व्हिडिओकॉनची समस्या फक्त “कर्ज वाढलं” एवढीच नव्हती.
समोर अनेक गोष्टी एकत्र आल्या—
1️⃣ खूप वेगाने विविध क्षेत्रांत विस्तार
टीव्ही आणि घरगुती उपकरणांमधील यशानंतर कंपनीने तेल-गॅस, टेलिकॉम, रिटेल, DTH अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये प्रवेश केला.
2️⃣ मोठ्या भांडवलाची गरज
या क्षेत्रांमध्ये प्रचंड पैसा लागतो.
3️⃣ टेलिकॉमला मोठा धक्का
2012 च्या परवाना रद्दीकरणानंतर व्यवसायाला मोठा धक्का बसला.
4️⃣ तेल व्यवसायातील नुकसान
तेल व्यवसायातून अपेक्षित आर्थिक फायदा वेळेवर मिळाला नाही आणि समूहाच्या आर्थिक अडचणी वाढल्या.
5️⃣ ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्समधील स्पर्धा
LG, Samsung, Sony यांसारख्या जागतिक ब्रँड्सशी स्पर्धा वाढली.
6️⃣ कर्जाचा वाढता भार
जेव्हा व्यवसायातून येणारा रोख प्रवाह कर्जाच्या परतफेडीच्या तुलनेत कमी पडतो, तेव्हा मोठं साम्राज्यही अडचणीत येऊ शकतं.
---
🧠 या संपूर्ण कथेतून सर्वात मोठी शिकवण काय?
व्हिडिओकॉनची कथा पाहताना एक गोष्ट लक्षात येते—
मोठं स्वप्न पाहणं चुकीचं नाही.
धूत कुटुंबाने छोट्या शहरातून सुरुवात केली.
रंगीत टीव्ही बनवला.
जपानमधून तंत्रज्ञान घेतलं.
भारतीय बाजारपेठ जिंकली.
जागतिक कंपन्यांशी व्यवहार केले.
परदेशात कारखाने घेतले.
तेल-गॅस क्षेत्रात प्रवेश केला.
टेलिकॉममध्ये उतरले.
हे सगळं करण्यासाठी धाडस लागतं.
पण…
व्यवसायात प्रत्येक नवीन संधी स्वीकारणं म्हणजे प्रगती असतेच असं नाही.
कधी कधी आपली सर्वात मोठी ताकदच आपली सर्वात मोठी मर्यादा बनते.
व्हिडिओकॉनची ताकद होती—
मोठं विचारणं.
पण त्याच मोठ्या विचारांसोबत जोखीमही मोठी होत गेली.
---
🔥 शेवटचा प्रश्न…
एकेकाळी ज्याच्या जाहिराती घराघरात दिसायच्या…
ज्याचा टीव्ही मध्यमवर्गीय कुटुंबांच्या दिवाणखान्यात असायचा…
ज्याचं नाव भारतातील इलेक्ट्रॉनिक्स बाजारात मोठ्या अभिमानाने घेतलं जायचं…
तोच ब्रँड काही वर्षांनी आर्थिक संकटात का सापडला?
कदाचित या प्रश्नाचं उत्तर एका वाक्यात आहे—
“व्यवसाय उभा करण्यासाठी धाडस लागतं… पण तो टिकवण्यासाठी शिस्त, योग्य वेळ आणि जोखमीचा अचूक अंदाज लागतो.”
व्हिडिओकॉनची कथा आपल्याला अपयशाची भीती दाखवत नाही…
ती आपल्याला यशानंतर सावध राहण्याची शिकवण देते.
कारण—
साम्राज्य उभं करणं मोठं काम आहे…
पण ते टिकवणं त्याहून मोठं काम आहे.
🚶♂️ पाऊले चालती उद्योगाची वाट
व्हिडिओकॉनची ही कथा फक्त एका कंपनीच्या उताराची नाही…
तर मोठं स्वप्न पाहताना जोखीम, कर्ज आणि विस्तार यांचा समतोल किती महत्त्वाचा असतो, याची शिकवण आहे.
साम्राज्य उभं करणं मोठं काम आहे…
पण ते टिकवणं त्याहून मोठं काम आहे.
❤️ अशाच खऱ्या उद्योजकांच्या कथा वाचण्यासाठी “पाऊले चालती उद्योगाची वाट” पेजला Like शेअर करायला विसरू नका.
https://www.facebook.com/share/1EyBhMoSBt/ 📲 ही कथा एखाद्या उद्योजक मित्राला नक्की Share करा—
कदाचित या कथेतला एक धडा त्याच्या व्यवसायाला नवी दिशा देईल.
इथे उद्योजकांची कथा फक्त वाचली जात नाही… अनुभवली जाते! #पाऊलेचालतीउद्योगाचीवाट #उद्योजक #उद्योजकता #व्यवसाय #व्हिडिओकॉन 📺 व्हिडिओकॉनची कहाणी
घराघरात पोहोचलेल्या टीव्हीपासून हजारो कोटींच्या कर्जापर्यंतचा प्रवास
एक काळ असा होता…
भारतामधील मध्यमवर्गीय कुटुंबाच्या घरात नवीन टीव्ही आला की, तो फक्त एक इलेक्ट्रॉनिक सामान नसायचा.
तो घराचा आनंद असायचा.
रविवारी चित्रपट पाहण्यासाठी सगळं कुटुंब टीव्हीसमोर बसायचं…
क्रिकेटचा सामना असला की घरातली कामं लवकर संपवली जायची…
आणि त्या काळात टीव्हीच्या नावांमध्ये एक नाव विशेष ओळखीचं होतं—
व्हिडिओकॉन.
आज कदाचित नवीन पिढीला व्हिडिओकॉनचा ब्रँड तितका परिचित नसेल.
पण एक काळ असा होता की व्हिडिओकॉन हा भारतातील घराघरात पोहोचलेला मोठा ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्स ब्रँड होता.
टीव्हीपासून फ्रिजपर्यंत…
वॉशिंग मशीनपासून एअर कंडिशनरपर्यंत…
मोबाईलपासून DTH पर्यंत…
आणि पुढे तेल-गॅसपासून टेलिकॉमपर्यंत…
व्हिडिओकॉनने अनेक क्षेत्रांमध्ये प्रवेश केला.
पण…
ज्याने एवढं मोठं साम्राज्य उभं केलं, त्याच साम्राज्याला पुढे प्रचंड आर्थिक संकटाचा सामना का करावा लागला?
ही कथा फक्त यशाची नाही.
ही कथा आहे—
मोठं स्वप्न पाहण्याची, वेगाने वाढण्याची, जोखीम घेण्याची आणि त्या जोखमींचा हिशोब चुकल्यावर काय होऊ शकतं याची.
---
🌱 एका साध्या कुटुंबातून सुरुवात
व्हिडिओकॉनची कथा समजून घ्यायची असेल तर आपल्याला आधी धूत कुटुंबाकडे पाहावं लागेल.
नंदलाल माधवलाल धूत हे महाराष्ट्रातील अहमदनगर भागातील कुटुंबातून आले होते.
कुटुंबाची पार्श्वभूमी पारंपरिक व्यवसायाची होती.
कापूस जिनिंग, धान्याचा घाऊक व्यापार आणि पुढे वाहन व्यवसायाशी संबंधित काम अशा वेगवेगळ्या व्यवसायांमधून कुटुंबाने आपली वाट तयार केली.
विशेष म्हणजे, इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये उतरण्याआधी धूत कुटुंब Bajaj Auto च्या वाहनांचे वितरण करत होते.
म्हणजे त्यांना उत्पादन बनवण्यापेक्षा आधीच एक गोष्ट चांगली समजली होती—
ग्राहक काय खरेदी करतो आणि बाजारात वस्तू कशी पोहोचवायची.
आणि पुढे हाच अनुभव व्हिडिओकॉनच्या व्यवसायात उपयोगी पडला.
---
📺 1982 — भारतात रंगीत टीव्हीचं नवं युग
1982 मध्ये भारतात रंगीत दूरदर्शन प्रसारणाला सुरुवात झाली.
आशियाई क्रीडा स्पर्धांमुळे रंगीत टीव्हीची मागणी आणि आकर्षण अचानक वाढलं.
लोकांना काळा-पांढरा टीव्ही माहित होता…
पण आता स्क्रीनवर रंग दिसणार होते.
ही फक्त तंत्रज्ञानाची बदलती वेळ नव्हती.
हा एक नवीन व्यवसाय उभा करण्याची संधी होती.
धूत कुटुंबाने ही संधी ओळखली.
त्या काळात भारतात रंगीत टीव्ही बनवणं सोपं काम नव्हतं.
तंत्रज्ञान, घटक, उत्पादन क्षमता आणि मोठं भांडवल या सगळ्यांची गरज होती.
पण धूत कुटुंबाने जोखीम घेण्याचा निर्णय घेतला.
---
🇯🇵 जपानकडे पाहिलं आणि तंत्रज्ञान शिकायला सुरुवात केली
वेणुगोपाल धूत यांनी इलेक्ट्रॉनिक्स आणि कम्युनिकेशन इंजिनिअरिंगचं शिक्षण घेतलं.
त्यानंतर त्यांनी जपानमध्ये जाऊन इलेक्ट्रॉनिक्स कंपन्यांमध्ये प्रशिक्षण घेतलं.
यातून त्यांना एक गोष्ट स्पष्ट झाली—
भारतात फक्त वस्तू विकून चालणार नाही; उत्पादनाचं तंत्रज्ञानही आत्मसात करावं लागेल.
याच विचारातून जपानी कंपनी Toshiba सोबत तांत्रिक सहकार्याचा मार्ग तयार झाला.
---
🏭 1985 — व्हिडिओकॉनचा जन्म
19 जानेवारी 1985 रोजी Videocon International ची स्थापना करण्यात आली.
सुरुवातीचं लक्ष्य होतं—
दरवर्षी 1 लाख रंगीत टीव्ही तयार करणे.
त्या काळासाठी हे मोठं लक्ष्य होतं.
कंपनीने रंगीत टीव्हीसोबतच इलेक्ट्रॉनिक ट्युनर्स, ट्रान्सफॉर्मर्स आणि इतर घटकांच्या निर्मितीचीही योजना केली होती.
काही काळातच व्हिडिओकॉनने भारतीय ग्राहकांच्या घरात प्रवेश केला.
आणि इथून पुढे कथा वेगाने बदलू लागली.
---
🚀 फक्त टीव्ही नाही… प्रत्येक घरात पोहोचण्याची तयारी
व्हिडिओकॉनने केवळ टीव्ही बनवून थांबायचं ठरवलं नाही.
कंपनीने हळूहळू—
📺 रंगीत टीव्ही
❄️ फ्रिज
🧺 वॉशिंग मशीन
❄️ एअर कंडिशनर
🍲 मायक्रोवेव्ह
🔊 होम एंटरटेनमेंट सिस्टम
📱 मोबाईल फोन
अशा अनेक उत्पादनांमध्ये प्रवेश केला.
1990 च्या दशकात व्हिडिओकॉनचा ब्रँड मोठ्या प्रमाणावर वाढला.
त्यावेळी Bazooka आणि Bazoomba सारखी त्यांची टीव्ही मॉडेल्स बाजारात लोकप्रिय झाली होती.
---
💰 स्वस्त किंमत + भारतीय ग्राहक = मोठं यश
व्हिडिओकॉनची एक मोठी ताकद होती—
भारतीय ग्राहकाला परवडणारी किंमत.
त्या काळात ग्राहकांना परदेशी ब्रँडसारखी महाग वस्तू नको होती.
त्यांना चांगली वस्तू हवी होती…
पण आपल्या बजेटमध्ये.
व्हिडिओकॉनने या मानसिकतेचा फायदा घेतला.
यामुळे Onida, BPL, Salora, Weston यांसारख्या ब्रँड्सशी त्यांची जोरदार स्पर्धा झाली.
आणि एक काळ असा आला की व्हिडिओकॉन भारतातील सर्वात मोठ्या टीव्ही उत्पादकांपैकी एक बनला.
---
⭐ एक कमी ऐकलेली गोष्ट — व्हिडिओकॉन फक्त स्वतःचा ब्रँड नव्हता
व्हिडिओकॉनची महत्त्वाकांक्षा फक्त “Videocon” नाव मोठं करण्यापुरती मर्यादित नव्हती.
कंपनीने इतर ब्रँड्सशीही संबंध निर्माण केले.
वेणुगोपाल धूत यांनी एका मुलाखतीत सांगितलं होतं की, त्यांच्या समूहाने भारतात अनेक जागतिक इलेक्ट्रॉनिक्स ब्रँड्सच्या प्रवेशात भूमिका बजावली.
त्यात Toshiba, Panasonic, Sansui आणि Samsung यांसारख्या नावांचा उल्लेख त्यांनी केला होता.
त्यांनी Samsung मध्ये 49% हिस्सा ठेवला होता आणि नंतर तो विकून मोठा नफा कमावल्याचंही त्यांनी सांगितलं होतं.
यावरून एक गोष्ट लक्षात येते—
व्हिडिओकॉनचा व्यवसाय फक्त टीव्ही विकण्याचा नव्हता; धूत कुटुंबाला इलेक्ट्रॉनिक्सच्या संपूर्ण बाजारपेठेत स्थान निर्माण करायचं होतं.
---
🌍 2005 — भारताच्या बाहेर मोठी झेप
व्हिडिओकॉनने पुढे उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी परदेशातही पाऊल टाकलं.
2005 मध्ये कंपनीने फ्रान्सच्या Thomson कंपनीचा रंगीत चित्रनलिका म्हणजेच Colour Picture Tube (CPT) व्यवसाय विकत घेतला.
या व्यवहारामुळे व्हिडिओकॉनकडे पोलंड, इटली, मेक्सिको आणि चीनसारख्या देशांतील उत्पादन सुविधा आल्या.
ही छोटी गोष्ट नव्हती.
कारण त्या काळात टीव्ही बनवताना Picture Tube हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक होता.
म्हणजे कंपनीने केवळ टीव्ही विकण्याऐवजी—
“आपल्या उत्पादनासाठी लागणारा महत्त्वाचा भागही आपणच तयार करू”
अशा प्रकारे backward integration करण्याचा प्रयत्न केला.
---
🛒 Electrolux आणि इतर ब्रँड्स
2005 मध्ये व्हिडिओकॉनने भारतातील Electrolux च्या तीन उत्पादन सुविधा घेतल्या आणि Electrolux, Kelvinator आणि Allwyn या ब्रँड्सच्या उत्पादन-वितरणाशी संबंधित करार केले.
यामुळे घरगुती उपकरणांच्या बाजारातही कंपनीची पकड मजबूत झाली.
आता कंपनीकडे फक्त एक ब्रँड नव्हता.
तिच्याकडे अनेक ब्रँड्स, अनेक उत्पादनं आणि अनेक बाजारपेठा होत्या.
साम्राज्य मोठं होत होतं.
---
🛢️ मग अचानक तेलाच्या व्यवसायात का?
इथे व्हिडिओकॉनच्या कथेचा सर्वात मोठा वळण येतो.
टीव्ही आणि फ्रिज विकणारी कंपनी…
तेल आणि गॅसच्या व्यवसायात उतरली.
त्या काळात भारतात सरकार तेल आणि गॅस क्षेत्रात खासगी कंपन्यांना संधी देत होतं.
वेणुगोपाल धूत यांनी एका मुलाखतीत सांगितलं होतं की त्यांनी या क्षेत्रात प्रवेश करण्यापूर्वी धीरूभाई अंबानी यांची भेट घेतली होती.
धूत यांच्या मते, धीरूभाई अंबानी यांनी त्यांना प्रोत्साहन दिलं आणि तेल क्षेत्रातील संधी समजून घेण्यास मदत केली.
व्हिडिओकॉनने पुढे तेल आणि गॅसच्या मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक केली.
---
🌍 भारतातून ब्राझील, मोझांबिक, इंडोनेशिया…
आता कंपनीची व्याप्ती केवळ भारतापुरती राहिली नव्हती.
व्हिडिओकॉनच्या तेल-गॅस व्यवसायाचा विस्तार ब्राझील, मोझांबिक, इंडोनेशिया आणि East Timor सारख्या देशांपर्यंत झाला.
2012 मध्ये वेणुगोपाल धूत यांनी दिलेल्या मुलाखतीत समूहाच्या एकूण मालमत्तेतील मोठा हिस्सा तेलाच्या शोधांशी संबंधित असल्याचा दावा केला होता.
एका टीव्ही कंपनीने इतक्या मोठ्या प्रमाणावर तेल-गॅस क्षेत्रात प्रवेश करणं हे स्वतःमध्येच धाडसी होतं.
पण…
धाडस आणि जोखीम यांच्यात एक बारीक रेषा असते.
---
📱 पुढची झेप — टेलिकॉम
तेल-गॅस, इलेक्ट्रॉनिक्स, घरगुती उपकरणं…
आता कंपनीने मोबाईल आणि टेलिकॉम क्षेत्रातही प्रवेश केला.
Videocon Telecommunications सुरू करण्यात आली.
2009 मध्ये कंपनीने मोबाईल फोनही बाजारात आणले.
काही काळानंतर कंपनीने वेगवेगळ्या प्रकारचे मोबाईल फोन आणि टॅरिफ ऑफर्स आणल्या.
पण इथेच पुढे परिस्थिती कठीण होऊ लागली.
---
⚠️ 2012 — टेलिकॉम व्यवसायाला मोठा धक्का
व्हिडिओकॉनकडे अनेक टेलिकॉम सर्कल्सचे परवाने होते.
पण कंपनीला तिच्या 18 परवानाधारक सर्कल्सपैकी फक्त 11 मध्ये व्यावसायिक सेवा सुरू करता आल्या.
आणि 2012 मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयामुळे 2008 मध्ये देण्यात आलेले 122 टेलिकॉम परवाने रद्द झाले.
त्यापैकी 21 परवाने व्हिडिओकॉनशी संबंधित होते.
हा मोठा धक्का होता.
कारण टेलिकॉम व्यवसायासाठी कंपनीने मोठ्या प्रमाणावर पैसा आणि कर्ज वापरलं होतं.
आता अपेक्षित उत्पन्न मिळण्याआधीच व्यवसायाला मोठा अडथळा आला.
---
📉 इथून संकटाची सुरुवात झाली
एकीकडे ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये स्पर्धा वाढत होती.
भारतामध्ये LG, Samsung, Sony यांसारख्या आंतरराष्ट्रीय ब्रँड्सची ताकद वाढत होती.
त्यांच्याकडे चांगली तंत्रज्ञानं, मोठ्या जाहिरात मोहिमा आणि ग्राहकांना बँक फायनान्ससारख्या सुविधा देण्याची क्षमता होती.
व्हिडिओकॉनला या बदलत्या बाजाराशी सतत जुळवून घ्यावं लागत होतं.
दुसरीकडे तेल-गॅस आणि टेलिकॉमसारख्या मोठ्या भांडवलाच्या व्यवसायात पैसा अडकला.
एकाच वेळी अनेक मोठे व्यवसाय सांभाळण्याची किंमत वाढत होती.
---
💳 कर्ज वाढत गेलं…
व्यवसाय वाढवण्यासाठी कर्ज घेणं चुकीचं नाही.
प्रश्न असतो—
त्या कर्जातून निर्माण होणारा व्यवसाय भविष्यात कर्जाची परतफेड करू शकतो का?
व्हिडिओकॉनच्या बाबतीत कर्जाचा भार वाढत गेला.
टेलिकॉममधील अडचणी…
तेल व्यवसायातील नुकसान…
मोठ्या प्रमाणातील विस्तार…
आणि कमी होत जाणारा रोख प्रवाह…
या सगळ्याचा परिणाम कंपनीच्या आर्थिक स्थितीवर झाला.
2018 पर्यंत परिस्थिती इतकी गंभीर झाली की बँकांनी कंपनीविरोधात दिवाळखोरीची प्रक्रिया सुरू करण्याचा मार्ग स्वीकारला.
---
🏦 2018 — NCLT च्या दारात व्हिडिओकॉन
6 जून 2018 रोजी Videocon Industries Ltd. विरुद्ध insolvency proceeding NCLT मध्ये admitted झाली.
ही माहिती IBBI च्या अधिकृत नोंदीतही उपलब्ध आहे.
एकेकाळी भारतातील मोठा इलेक्ट्रॉनिक्स ब्रँड…
आता बँका आणि कर्जदारांच्या दाव्यांमध्ये अडकला होता.
---
😔 एकेकाळी घराघरातला ब्रँड…
ज्या कंपनीने भारतीय घरांना रंगीत टीव्हीचा अनुभव दिला…
ज्याने फ्रिज आणि वॉशिंग मशीनपासून मोबाईलपर्यंत अनेक वस्तू विकल्या…
ज्याने परदेशात कारखाने घेतले…
ज्याने तेलाच्या विहिरींमध्ये पैसा गुंतवला…
ज्याने टेलिकॉममध्ये प्रवेश केला…
त्याच कंपनीला आता स्वतःचं अस्तित्व टिकवण्यासाठी संघर्ष करावा लागत होता.
2018 मध्ये व्हिडिओकॉन समूहातील कंपन्यांवर insolvency proceedings सुरू झाल्या आणि पुढे अनेक समूह कंपन्यांच्या प्रक्रियाही एकत्र करण्यात आल्या.
---
🏁 2021 — साम्राज्याचा नवा मालक
व्हिडिओकॉनच्या resolution process मध्ये Vedanta समूहाशी संबंधित Twin Star Technologies ची बोली पुढे आली.
8 जून 2021 रोजी NCLT च्या नोंदीमध्ये Videocon Industries आणि संबंधित समूह कंपन्यांसाठी resolution plan संदर्भातील आदेश नोंदवला गेला.
म्हणजे एकेकाळी स्वतःचं साम्राज्य उभं करणाऱ्या धूत कुटुंबाच्या हातातून कंपनीचा ताबा बाहेर गेला.
---
📌 पण ही कथा इथेही संपली नाही…
व्हिडिओकॉनशी संबंधित insolvency आणि मालमत्तांवरील कायदेशीर वाद पुढील काळातही सुरू राहिले.
2025 मध्ये परदेशातील तेल-गॅस मालमत्ता आणि सरकारच्या दाव्यांशी संबंधित प्रश्न सर्वोच्च न्यायालयापर्यंत पोहोचल्याचं वृत्त आलं.
आणि 2026 मध्ये माजी अध्यक्ष वेणुगोपाल धूत यांच्याविरुद्ध वैयक्तिक हमीदार म्हणून ₹6,157.57 कोटींच्या कर्जाच्या default संदर्भात NCLT ने वैयक्तिक insolvency प्रक्रिया सुरू करण्याचा आदेश दिला.
म्हणजे…
कंपनीचा उतार झाला म्हणून कथा संपली नाही; तिच्या आर्थिक आणि कायदेशीर परिणामांची सावली अनेक वर्षे पुढेही राहिली.
---
💭 मग व्हिडिओकॉन अपयशी का ठरला?
या प्रश्नाचं उत्तर एका कारणात देता येणार नाही.
कारण व्हिडिओकॉनची समस्या फक्त “कर्ज वाढलं” एवढीच नव्हती.
समोर अनेक गोष्टी एकत्र आल्या—
1️⃣ खूप वेगाने विविध क्षेत्रांत विस्तार
टीव्ही आणि घरगुती उपकरणांमधील यशानंतर कंपनीने तेल-गॅस, टेलिकॉम, रिटेल, DTH अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये प्रवेश केला.
2️⃣ मोठ्या भांडवलाची गरज
या क्षेत्रांमध्ये प्रचंड पैसा लागतो.
3️⃣ टेलिकॉमला मोठा धक्का
2012 च्या परवाना रद्दीकरणानंतर व्यवसायाला मोठा धक्का बसला.
4️⃣ तेल व्यवसायातील नुकसान
तेल व्यवसायातून अपेक्षित आर्थिक फायदा वेळेवर मिळाला नाही आणि समूहाच्या आर्थिक अडचणी वाढल्या.
5️⃣ ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्समधील स्पर्धा
LG, Samsung, Sony यांसारख्या जागतिक ब्रँड्सशी स्पर्धा वाढली.
6️⃣ कर्जाचा वाढता भार
जेव्हा व्यवसायातून येणारा रोख प्रवाह कर्जाच्या परतफेडीच्या तुलनेत कमी पडतो, तेव्हा मोठं साम्राज्यही अडचणीत येऊ शकतं.
---
🧠 या संपूर्ण कथेतून सर्वात मोठी शिकवण काय?
व्हिडिओकॉनची कथा पाहताना एक गोष्ट लक्षात येते—
मोठं स्वप्न पाहणं चुकीचं नाही.
धूत कुटुंबाने छोट्या शहरातून सुरुवात केली.
रंगीत टीव्ही बनवला.
जपानमधून तंत्रज्ञान घेतलं.
भारतीय बाजारपेठ जिंकली.
जागतिक कंपन्यांशी व्यवहार केले.
परदेशात कारखाने घेतले.
तेल-गॅस क्षेत्रात प्रवेश केला.
टेलिकॉममध्ये उतरले.
हे सगळं करण्यासाठी धाडस लागतं.
पण…
व्यवसायात प्रत्येक नवीन संधी स्वीकारणं म्हणजे प्रगती असतेच असं नाही.
कधी कधी आपली सर्वात मोठी ताकदच आपली सर्वात मोठी मर्यादा बनते.
व्हिडिओकॉनची ताकद होती—
मोठं विचारणं.
पण त्याच मोठ्या विचारांसोबत जोखीमही मोठी होत गेली.
---
🔥 शेवटचा प्रश्न…
एकेकाळी ज्याच्या जाहिराती घराघरात दिसायच्या…
ज्याचा टीव्ही मध्यमवर्गीय कुटुंबांच्या दिवाणखान्यात असायचा…
ज्याचं नाव भारतातील इलेक्ट्रॉनिक्स बाजारात मोठ्या अभिमानाने घेतलं जायचं…
तोच ब्रँड काही वर्षांनी आर्थिक संकटात का सापडला?
कदाचित या प्रश्नाचं उत्तर एका वाक्यात आहे—
“व्यवसाय उभा करण्यासाठी धाडस लागतं… पण तो टिकवण्यासाठी शिस्त, योग्य वेळ आणि जोखमीचा अचूक अंदाज लागतो.”
व्हिडिओकॉनची कथा आपल्याला अपयशाची भीती दाखवत नाही…
ती आपल्याला यशानंतर सावध राहण्याची शिकवण देते.
कारण—
साम्राज्य उभं करणं मोठं काम आहे…
पण ते टिकवणं त्याहून मोठं काम आहे.
🚶♂️ पाऊले चालती उद्योगाची वाट
व्हिडिओकॉनची ही कथा फक्त एका कंपनीच्या उताराची नाही…
तर मोठं स्वप्न पाहताना जोखीम, कर्ज आणि विस्तार यांचा समतोल किती महत्त्वाचा असतो, याची शिकवण आहे.
साम्राज्य उभं करणं मोठं काम आहे…
पण ते टिकवणं त्याहून मोठं काम आहे.
❤️ अशाच खऱ्या उद्योजकांच्या कथा वाचण्यासाठी “पाऊले चालती उद्योगाची वाट” पेजला Like शेअर करायला विसरू नका.
https://www.facebook.com/share/1EyBhMoSBt/ 📲 ही कथा एखाद्या उद्योजक मित्राला नक्की Share करा—
कदाचित या कथेतला एक धडा त्याच्या व्यवसायाला नवी दिशा देईल.
इथे उद्योजकांची कथा फक्त वाचली जात नाही… अनुभवली जाते! #पाऊलेचालतीउद्योगाचीवाट #उद्योजक #उद्योजकता #व्यवसाय #व्हिडिओकॉन
