Rawezh Saber - ڕاوێژ صابر

24/02/2026

پارە و ئابوری جیهان بەدەوری چیدا دەخولێتەوە؟

🔻ووزە وکانزا کۆنترۆڵ بكرێت ئەوا سیاسەت و ئابوری و بەهای دراوی وڵات سەلامەت دەبێت
🔻ئایا زێڕ یان زیوو بكڕین بۆ داهاتوو؟

ئەم ئابورییە مۆدێرنە و سیستەمی داراییە دیجیتاڵەی ئێستا كە كاریگەری لەسەر سیاسەت و سیاسەتیش لەسەر بەڕێوەبردنی وڵات ناتوانن بەبێ ”وزە و کانزاکان” نە جوڵە بکەن و نەگەشە. پێش سەرهەڵدانی شۆڕشی پیشەسازی مرۆڤایەتی پشتی بە ماسولکە خۆی و هێزی ئاژەڵ دەبەست بەڵام ئێستا پشت بە وزە (هایدرۆکاربۆن) ئینجا كانزاكان دەبەستێت بۆ دروست كردنی ئابوریەكی زاڵ. دەتوانین بڵێین ووزە جوڵە دروست دەکات و کانزاكانیش بەها و ئامرازەكان دروست دەكەن.
• پێكاهەتەی سەرەكی ووزە ”نەوت و گاز” بەرهەمی ئیشپێكەرن كە سووتان و گەرمی و ڕووناكیان هەیە، ڕۆڵی گەورەی هەیە لە کارپێکردن واتا ئەو سووتەمەنیەی دەکرێتە ناو ماتۆڕی دیلڤەری بۆ گەیاندنی خواردن تاکو ئەو فڕۆکەی کە گەشت و شەڕ و هەڕەشەی پێدەکرێت، هەموو ئەمانە پێویستیان بە سەرچاوەكانی وزە هەیە. لەلایەكی تر ئەوەی مرۆڤەكان بەردەوام بەكاریدەهێنن و سوودی لێ دەبینن ماددەی پلاستیكە كە لە زۆربەری بەرهەمەکان هەیە و ڕۆژانە مرۆڤ دەبێت پارەی پێدەدات و بەکار بهێنێت، وەك ئامێرەکانی مۆبایل و ئۆتۆمۆبێل و کەرەستەکانی ناو ماڵ وهتد..
ڕاستە ئێستا لە جیهاندا هەوڵ دەدرێت وزەی کاربۆنی کە دەکاتە (نەوت، خەڵوز، گاز) بگۆڕدرێ بۆ وزەی سەوز (خۆر، با، ئەتۆمی) بەڵام ئەم پڕۆژەیە هەم پێویستی بە وەبەرهێنانی گەورە و پارەی زۆر هەیە هەم دیسانەوە پشت بە سوتەمەنی ”وزە”دەبەستێت.
• کانزاکان بەشێکی سەرەكین لە دروستکردنی جوانكاری و ئاوەدانی و کار ئاسانی و پێشكەوتنی تەكنەلۆژیا و گەیاندن، هەموو ئەمانە لە ئاسن و مس و ئەلەمنێوم و زیو و زێڕ دروست دەکرێن. بەدەستهێنان و بەکارهێنانی بڕێکی زۆر لە کانزاکان لە پیشەسازیەکان وا دەکات ئابووریی ووڵات گەشە بکات (وەكو چین).
لەناو کانزاكاندا زێڕ و زیو جگە لە بابەتی جوانکاری پێیان دەوترێت کانزی دراویی. چونکە زۆر جار کە لە وڵاتان سووودی بانکی کەم دەکرێتەوە یان شەڕێک ڕوو دەدات سەرمایەدارەكان ڕوو لە كڕینی زێڕ دەكەن. وە هەندێک کات بەهۆی ناسەقامگیری دراوی وڵات یان داڕمانی دارایی وڵات خەڵك و سەرمایەداران ڕوو لە کڕینی زێڕ دەکەن.
لە لایکی تر بۆ دروست کردن و زیادكردنی ووزەی سەوز (تۆرباینی با و پانێڵی خۆ) هەتا ئەتۆم و ئۆتۆمۆبێلی کارەباییش لە دروستكردن و پەرەپێدانیان کانزای مس و زیو بەکاردێت لەبەر ئەوەی گەیەنەرێکی باشە هەروەها ئەلەمنیۆم بەکاردێت بە هۆی سوکی کێشەکەی، ئەگەر سەرنج بدەین ڕێژەی بەکارهێنانی کانزای مس لە دروستکردنی ئۆتۆمبێلی کارەبایی دوو هێندەی ئۆتۆمبێلی ئاساییە.
ئەگەر بێتو ووڵاتانی پێشکەووتو پشت لە ووزە بکەن ”بە شێوەیەكی ڕێژەیی” دەبێت ڕوو لە کانزاکان بکەن بەڵام هەر پێویستیان بە وزە دەبێت بۆ دەرهێنان و کانگاکردن و پاڵاوتنی کانزاکان، کە ئەمەش دەبێتە هۆی زیادبوونی خواست و بەرزبوونەوەی نرخی کانزاکان،
بەمە بۆمان دەردەکەوێت ئابووری جیهان لەسەر بەردەستبوونی ووزە و كانزا بەڕێوەدەچێت، وە هەردوكیشیان كار بۆ یەكتری دەكەن چونكە ناتوانرێت وزە بەبێ کانزاکان بە ڕێژەی زۆر و خێرا دەربکرێت لە خاك و هەڵیبگریت و بیگوازیتەوە، ئەگەر وزە جووڵە دابین بکات، کانزاکان كارئاسانی و ژێرخان و بەها دیاری دەکەن. كەواتە ئەو وڵاتانەی کە کۆنتڕۆڵی یەدەگی وزەی دەکەن ئەوا وولاتی بەهێزن و کاریگەرییان لەسەر سیاسەتی ناوچەیی یان جیهانی هەیە، بە پێچەوانەوە ئەو وڵاتانەی کە کۆنتڕۆڵی یەدەگی ووزە و کانزاکان نەکەن ئەوا ولاتی بێهێز و ناسەقامگیرن، بە کوردیەکەی ووزە وکانزا کۆنترۆڵ بكرێت و وەبەرهێنانی تێدا بكرێت ئەوا سیاسەت و ئابوری و بەهای دراوی وڵات سەلامەت دەبێت.
بیرمان نەچێت بە پێشکەوتنی زیاتری تەکنەلۆژیا ئابووری جیهانی زیاتر بەدەوری وزە و کانزاكان دەخولێتەوە.
بۆ هێشتنەوەی بەهای پاشەكەوت یان سەرمایەی تاك لەسەر بنەمای ئەمانەی سەرەوە دەردەكەوێت كە ئایا زێڕ یان زیوو بكڕین بۆ داهاتوو یان نا؟

03/01/2026

بزنسی چوار وەرزی، كەرتی گەشتیاری وەك نمونەیەك!

🔻لە گوندێكی دەشتی مەخمورەوە تاكو ڤێلاكانی سەر چیای كۆڕەك و تاڤگەی ئەحمەداوە

لەم ساڵانەی دوایی خەڵكی كوردستان و شارەكانی خواروی عێراق خواستی گەشت كردنیان زیاتر بووە بۆ شوێنە گەشتیاریەكانی كوردستان، لە هەمان كاتدا ئەم شوێنە گەشتیاریانەش بوونەتە سەرچاوەیەكی دارایی كاتی بۆ خەڵكی ناوچەكە. دەكرێ هاوینەهەوارەكانی كوردستان لە شوێنێكی گەشتیاری وەرزی كورتخایەنەوە پەرەی پێبدرێ بۆ كەرتێكی بازرگانی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ، واتا دەكرێ شوێنە گەشتیاریەكان تەنها لە شوێنێكی مانەوەی كاتی خەڵكی ناوخۆوە بۆ شوێنێکی گەشتیاری درێژخایەنی خەڵكی بیانی، ئەمەش بە وەبەرهێنان لە پڕۆژەی گەشتیاری دەكرێ كە شوێنە گەشتیاریەكان جگە لە شوێنی مانەوە چالاكی جۆراجۆر بۆ هەموو تەمەنێك لە خۆبگرن وە ببنە چیرۆك و مێژوو بۆ گەشتیاران. شوێن و ژینگەی كوردستان گونجاوە بۆ دارشتنی پلانی ستراتیژی گەشتیاری بۆ هەرچوار وەرزەكەی ساڵ، كە مانەوەی گەشتیار لە خانووی قوڕ و بینینی مەڕوماڵات لە گوندێكی دەشتی مەخمورەوە تاكو ڤێلاكانی سەر چیای كۆڕەك و تاڤگەی ئەحمەداوە. ئەمانەش لە ڕێگەی:-

- پاڵپشتی ڕوونی حكومەت بۆ سروشت و كەرتی گەشتیاری کوردستان ئەمیش بە داڕشتنی پلان و بەرنامەی ستراتیژی هاوبەش لە نێوان بەڕێوەبەرایەتیەكانی گەشتیاری و ڕێكخراوەكانی نێودەوڵەتی گەشتیاری و باڵیۆزخانەکان و وەبەرهێنەران و میدیا.

- ئاسانكاری لەڕووی تەكنیكیەوە بە گشتی، بۆ نمونە ئاسان گەیشتن بەو شوێنە گەشتیاریەكان لە ڕووی ڕێگاوبان و شوێنی مانەوە و سەلامەت و گەیاندنی هاوكاری خێرا و دابینكردنی پێداویستی.

- كردنەوەی هەندێ لقی براندی كۆمپانیا یان چێشتخانەی جیهانی لە شوێنە گەشتیاریەكان تاكو خەڵك سەردانی ئەو شوێنانە بكەن لەبری ناو شار

- پەرپێدان بە کوالیتی خزمەتگوزاری بە شێوەی ویست و ئارەزووی خەڵكی بیانی، بەتایبەت بابەتی سەلامەتی، ئاسوودەیی و ئارامی شوێنەكە.

- ئەنجامدانی فێستیڤاڵ و وۆركشۆپ و ئاهەنگە كەلتوریەكان بەپێی وەرزەكان لە شوێنە گەشتیاریەكان لەبری ناوشار.

- بازاڕگەری لە ڕێگای بانگێشت كردنی كەسانی كاریگەر ناوخۆیی و دەرەكی ”بە تایبەت ئەوانەی ڕیڤیوی گەشتیاری دەكەن” پێشكەش كرد ئۆفەری مانەوە و گوستنەوە بە خۆڕای، لە پێناو بۆ دروستكرنی ڤیدیۆ(ڤڵۆگ) لەسەر ناوچەكانی كوردستان بڵاوكردنەوەیان لە پلاتفۆرمەكان. ئەمانە دەتوانن كاریگەری گەورە و متمانە دروست بكەن.

تێبینی: دەكرێ هاوینەهەواری شینگلبانە بكەینە نمونەیەكی باش لە ڕووی شوێنی مانەوە و چالاكی و یاری جۆراوجۆر و تایبەتمەندیەوە.

Four season business, tourism sector as a model!

ڕاوێژ صابر

09/12/2025

پێنج تێبینی دوای پێنج ڕۆژ چاوپێکەوتن

دوای پێنج ڕۆژ لە چاوپێکەوتنی چەندین كەس بۆ سێ پۆستی جیاواز، تێگەیشتم لەوەی پڕۆسەی چاوپێکەوتن وەکو بوارەکانی تر لە نێوان دوو لایەن پێویستە لایەنێک ببێتە سەنتەری بابەتەکە یان کارەکە، وەک چۆن کڕیار سەنتەرە لە بازاڕ و خوێندکار سەنتەرە لە زانکۆ بە هەمان شێوە لە چاوپێکەوتنیش پێویستە كاندید سەنتەر بێت لە پڕۆسەی چاوپێكەوتن بێت. دوای چاوپێكەوتنی ژمارەیەك كەس جەند سەرەنجێکم لا درووست بوو لیرە دەیخەمە روو:-

• تێگەیشتم لەوەی کە یەکێک لە خراپترین شتەكان كە ڕوبەڕووی كەسێك دەكرێتەوە لە كاتی چاوپێكەوتن بریتیە لە پرسیاری (دەق و باو)، لەبەر ئەوەی پرسیارە دەق و باوەکان پێشتر بەر لە چاوپێکەوتن کاندید بەدوای ئەم پرسیارانە گەڕاوە لە یوتوب و زیرەکی دەستکرد یاخود لە چاوپێکەوتنی تر لێی کراوە. لە هەمانکاتدا پرسیارە دەق و باوەکان بە وەڵامی باو و ستاندارد وەڵام دەدرێتەوە واتا وەڵامی دروستکراون. هەروەها پرسیارە دەق و باو دەرونیەن دەبنە بێزارکەرن و زۆر جار پەیوەندییان بە ئەزموون و بوار و کاری ڕاستەقینەیی کاندیدەکەوە نیە. تێگەیشتم لەوەی کە چاوپێکەوتنی دروست پەیوەستە بە دادپەروەری لە پرسیارەکان نەوەک یەکسانی لە هەمان پرسیار. چاوپێکەوتنی ڕاستەقینە بریتیە لە داهێنان و گونجاندن پرسیارەکان لەگەڵ کاندید، واتا باشترین پرسیار ئەو پرسیارانەن کە لە کاتی چاوپێکەوتنەکەدا دروست دەبن و دەگونجێن لەگەڵ ئەزموون و چیرۆکی کارکردنی کاندیدەکە کە ڕۆڵ و کاریگەری کاندید دەردەخات لە کاتێک لە کاتەکانی ژیانی کار ئەزمونی کردوە. ئەم شێوازە لە چاوپێکەوتن وادەکات کاندیدەکە- بە سروشتی خۆی بهێڵێتەوە لە بری ئەوەی کاندیدکە کەسایەتیەکی تر بۆخۆی دروست بکات.

• تێگەیشتم لەوەی کە پیویستە هانی کاندید بدرێت تاکو قسە بکات. بەشیک لە کاندیدەکان خاوەنی زانیاری و لێهاتوویی باش بوون بەڵام لە سیڤیەکانیان ڕەنگدانەوەی تەواوی تواناکانیان نەبوو. هەندێکیان دەستکەوتی کەسی و ئەزموونی کارکردنی سەرکەوتوویان هەبووە کە لە گفتوگۆکان درکاندیان. بۆ نمونە هەندێکیان کاری کەسی خۆیان هەبوو بەلام لە سیڤی ئاماژەیان پێنەکردبوو وە هەندێکیان ئەزموونی سەرۆکایەتی لیژنە و کاری پێکەوەییان هەبوو بەڵام لە گفتوگۆکان دەرکەوتن. واتا پشت بەستن تەنیا بە سی ڤی یان وەڵامی ڕووکەش توانای ڕاستەقینەی کاندید دەرناخات بەڵکو شتەکان سنوردار دەکات.

• تێگەیشتم لەوەی کە هەندێ لە کاندیدەکان توانای سەرکردایەتی یان سەرپەرەشتی کردنیان هەبوو بەڵام لە کارەکانی پێشویان ئەو رۆڵەیان وەرنەگرتبوو یان پێاننەدرابوو. بۆیە پێویستیان بە پشتیوانی مەعنەوەی و کارگێڕی هەبوو تاکو بواریان پێبدرێ ئەو ئەزموونە وەرگرن.

• تێگەیشتم لەوەی کە شەرم و ترسی کاندیدەکان بە واتای کەمی لێهاتوویی نەبوو، بەڵکو هەندێکی پەیوەندیدار بوو بە ژینگەی چاوپێکەوتنی پێشوویان لە شوێنی تر یان پەیوەندیدار بوو بەوەی كە ئەزموونی چاوپێکەوتنیان نەبووە پێشتر، واتا لە کاری پێشوییان بێ چاوپێکەوتن وەرگیرابوون. بەڵام لە کاتی گفتوگۆ ئەدای قسەکردن و سەلامندنی کەسیان بەرەبەرە باشتر دەبوو کاتێک هەستیان دەکرد چاوپێکەوتنەکە بە ئاڕاستەی گفتوگۆکردنی هاورێیانەی پیشەیی دەڕوا. بۆم دەرکەوت کە پرسیار و وەڵام تەنها پێوەر نییە بەڵکو ژینگەیەکە زیاتر دەتوانێت توانای کاندید دەربخات.

• فێر بووم کە پڕۆسەی چاوپێکەوتن زۆر لەوە زیاترە کە پرسیاری باو و چاوخشاندن بێت بە سی ڤی. بەڵکو پێویستی بە گوێگرتن و تێگەیشتن و گونجاندنی دۆخی کاندیدەکەیە کە لەم بەری مێزەکەوە بەرامبەرت دانیشتووە.

كۆی ئەمانەو چەند ڕێگایەكی تر هاوكارن بۆ كاندید و هەڵسەنگێنەر تاكو دروستتانە تر بتوانن ئەدای پڕۆسەی چاوپێكەوتن بكەن.

ڕاویژ صابر

10/09/2025

ئیتر چاوەڕێی گۆڕانكاری گەورە مەبن

ئەمجارەیان كۆمپانیای ئەپڵ ستراتیژیەتی (Product line extension ) و (Product augmentation) جێبەجێ كرد لە خستنەڕووی ئایفۆن ١٧ لە ڕێگای گۆڕانكاری بچووك و پێشكەشكردنی ئێكسسواراتەوە (كەڤەرێكی بە قردێلەی بە ١٠ ڕەنگی جیاواز). ئەمەش بە مەبەستی ئەوەی سەرەنجی خەڵك بۆ لایەكی تر ببات لەبری ئەوەی خەڵك هەموو ساڵێك چاوەڕوانی گۆڕانكاری گەورە یان ڕیشەیی بێت لە بەرهەمەكانی كۆمپانیای ئەپڵ.
كۆمپانیاكان نایانەوێ گۆڕانكاری گەورە و خێرا لە بەرهەمەكانیان بكەن لەبەر ئەوەی گۆڕانكاری گەورە دەبنە هۆكاری (تێچووی زۆر، كێشە سیستەم و پارچەكان، نائاشنایی كڕیار، ناسەقامگیری بازاڕ). بۆیە ئەم ستراتیژیەتی ئیشكردنە ویستی هەموو كۆمپانیایا گەورەكانە، لە ئەنجامدا بۆمان دەردەكەوێت كە:-
١. ساڵانە چاوەڕێی گۆڕانكاری گەورە نەبین لەو بەرهەمانەی بەكاریدەهێنین جگە لە زیاد بوونی هەندێ تایبەتمەندی بچوك.
٢. كۆمپانیاكان خۆیان ناخەنە ناو كێبڕكێیەك كە لەسەر بنەمای گۆڕانكاڕی ڕیشەیی و خێرا بێت لە بەرهەمەكان، چونكە دۆخی بازاڕی كۆمپانیایەك لە درێژەدان بە بەرهەمهێنانی هەمان هێڵی بەرهەم سەلامەتترە وەك لە دۆخی دوای گۆڕانكاری ڕیشەیی لە بەرهەمێك، بە تایبەت خستنەڕووی بەرهەمێكی تری نوێ بۆ ناو بازاڕ.
٣. گۆڕانكاری زۆر و خێرا لە بەرهەم لە كورت مەودا سوود بە كۆمپانیا دەگەیەنێت بەڵام لە درێژ مەودا هەم كڕیار بێزار دەكات هەم زەرەری دارایی بە كڕیار دەگەیەنێت چونكە بە هاتنی بەرهەمی نوێی زۆر گۆڕاو بەرهەمە كۆنەكە بەهایی زۆر لەدەست دەدات.
٤. كۆمپانیا گەورەكان هەوڵدەدەن ڕەگ دابكوتن لەو ڕێژە بەكارهێنەرەی هەیانە واتا هەوڵ دەدەن ئەو بڕوایە لای بەكارهێنەر دروست بكەن كە تەنها هەبوونی براندەكە بەسە و هەموو شتێكە، لە كاتێكدا ئەگەر كۆمپانیا هەرچیەك پێشكەش بكات. نمونەشمان هەیە وەك لە براندەكانی مۆبایل یان ئۆتۆمۆبێل كە زۆر بەكارهێنەر هەیە خۆی یەكلا كردۆتەوە كە بەرهەمی ئەپڵ نەبێ بەكاری ناهێنێ یان سامسونگ نەبێ بەكاری ناهێنێ.

ڕاوێژ صابر

04/08/2025

بزنسە گەورەكانی جیهان شكست دەهێنن بەڵام هی كوردستان نا!

🔻كوالێتی بەرهەمەكە باش نەبێت هەر دەیكڕێ بەسەرچوو بێت هەر دەیكڕێ نرخی گران ببێت هەر دەیكڕێ ژینگە پیس بكات هەر دەیكڕێ...

هەموو بزنسەكان سوڕی ژیانی خۆیان هەیە, لەم سوڕی ژیانە بەرزی ونزمی لە فڕۆشتن و زیاد و كەمی لە بەرهەم هێنان و گۆڕان لە ڕێژەی كڕیار ڕوودەدات، ئەوەی كاریگەری لەم سوڕی ژیانە دەكات بریتیە لە (كوالێتی بەرهەم و خزمەتگوزاری، كێبڕكێی بازاڕ، لایەنی كارگێری و دارایی، حكومەت). بەهۆی ئەم کاریگەریانە بزنسە گەورەكانی جیهان دوچاری زیان و شكست یان لەناوچوون دەبنەوە سەرئەنجام هەندێكیان بە زەرەر تێیدەپەڕێنن بە نموونە (ئەپڵ، تێسلا، نێتفلیکس) وە هەندێ کۆمپانیاش بە لە ناوچوون کۆتاییان دێت وەك (بۆردەر، بلۆک باستەر، تۆیس)، بەڵام بە پێچەوانەوە جیهان بزنسە گەورەکان لە كوردستان ئەگەری شکستهێنانیان کەمترە یاخود هەر نیە لە چاو بزنسەكانی جیهان سەرەڕای نا سەقامگیری سیاسی و ئابوری پەیوەست بە بازاڕ، لێرەدا چەند هۆكارێك دەخەینە ڕوو :-

- لاوازی یاسا یان یاسای لاستیكی، بەشێك لە یاساكان لاوازن و جێبەجێ ناكرێن لە لایەن بزنس و خاوەن كارەكانەوە، وە لیژنە و دەزگا چاودێریەكانیش ڕۆڵی خۆیان نەبینیوە لە سەپاندنی یاسا وە بگرە هەندێ كات بەشێكن لە لاوازكردنی یاساكان. هەندێ یاسا هەیە زۆر باشە بەڵام بە ڕێنماییێك یاساكە بووە بە لاستیكی و دەرفەتی داوە بە خاوەنكار و بزنسەكان كە چۆنیان بوێت بەم شێوەیە جێبەجێ بكەن. دەتوانین بڵێین یاساكان زەمینەیەك فەراهەم دەکەن بۆ بزنسە گەورەکان كە بە کەمترین پابەندنی و لێپرسینەوە لێیدەربچن، هەڵبەتە ئەمەش وای كردووە ستانداردی كار و بەرهەم و خزمەتگوزاریش تێدەپەڕێنن.

- هۆشیاری كڕیار/بەکارهێنەر، ئاستی هۆشیاری و بەئاگایی لای بەشێك لە كڕیار تاڕادەیەک نزمە. لە نەبوونی هۆشیاری کڕیار هەڵسەنگاندن بۆ کوالێتی بەرهەم و خزمەتگوزاری و ڕەفتار و مامەڵەكردنی كۆمپانیاكان ناكات، كەواتە لێرەدا كڕیار بەراورد كاریش ناكات، واتا ئەگەر كوالێتی بەرهەمێك باش نەبێت هەر دەیكڕێ بەسەرچوو بێت هەر دەیكڕێ نرخی گران ببێت هەر دەیكڕێ بەرهەمەكە ژینگە پیس بكات هەر دەیكڕێ...هەر دەیكڕێ... سەرئەنجام وا دەكات كڕیار باڵا دەستی نەمێنێ لە ناو بازاڕ و هەروەها ڕێگە بە بزنسەكان دەدات كە قۆرخی بازاڕ بكەن وا دەكەن کڕیار نەتوانێ جێگرەوە ’بەدیل’ بۆ بەرهەمێك بدۆزێتەوە. لە لایەكی ترەوە هۆشیاری كڕیار ڕۆڵی گەورەی هەیە لە دروست بوونی هەڵوێست وەرگرتنی بە كۆمەڵ بەرامبەر بەرهەمێك كە کوالێتی خراپ بێت یان نرخ زیاد بكات یان كەمتەرخەم بێت. هەروەها نەبوونی هۆشیاری پێویست وایكردووە بزنسەكان لە بەرپرسیارەتی كۆمەڵایەتی خۆیان بشارنەوە پەیام و دەستكەوتێكیان نەبێت بۆ كۆمەڵگا بە خۆڕایی.

-نەبوونی كێبڕكێ ڕاستەقینە، ئەگەر تەماشا بكەی لە بازاڕی كوردستان كێبڕكێ ڕاستەقینە نابیندرێ لە نێوان بزنسە گەورەكان (كە دامەزراوەن) تەنها ئەوەی هەیە كێبڕكێیەكی بێ بنەما هەیە لە نێوان بزنسە بچووكەكانی وەكو ’باڵە خۆشەكە’. وەك ئەوەی بڵێی ڕێكەوتنێك هەیە لە نێوان بزنسە گەورەكان كە ڕووبەڕوی یەكتر نەبنەوە! وا دەردەكەوێت بزنسەكان ناوچە و كڕیاریان دابەش كردبێت لەنێوان خۆیان و توخنی بەرژەوەندی و كڕیاری یەكتر نەكەون. بە دیوێكی تر بڵێین لایەنی حكومەت زەمینەی كێبڕكێ و بەدیلسازی دروست نەكردووە تاكو كێبڕكێی گەرم دروست ببێ و دەرفەت بەكڕیاڕ بدات جێگرەوەی بەرهەمێك یان كۆمپانیایەك بە ئاسانی بدۆزێتەوە.

-بێ سنووری قازانج، لە هەبوونی بازاڕێكی ئازادی بێ سنوور و هەبوونی گرێبەستی كراوە وایكردووە بزنسەكان دارایی باش بەدەست بهێنن و خۆڕاگر بن بەرامبەر ئەو كێشانەی هەیانە لە ڕووی كارگێری و ناشارەزایی هەروەها بێ باكیان بەرامبەر كارمەند. هەروەها ڕوونە لە بازاڕی ئازادی بێ سنوور بەشێك لە بزنسەكان لەسەر پارەی خەڵك دەژین كە هیچ بنەمایەكی یاسایی، زانستی، ئابوری نیە.

لە كۆتاییدا ئەم هۆکارانە و ’پاڵپشتی نادیار’ پێکەوە وایكردووە ژینگەیەک دروست بێت کە لە بەرژەوەندی مانەوە و گەشەسەندنی لەخۆڕای بزنسە گەورەکان بێت لە كوردستان و عێراق نەك خودی بەهێزی بزنسەكان، چونكە بەدیوێكی تر دەستڕاگەیشتنی سەرمایەی زۆر عەیبەكان دادەپۆشێ و وا دەردەكەون نیشانەی سەركەوتن بن بەڵام لە ڕاستیدا وا نیە!

ڕاوێژ صابر

27/05/2025

هەنگاوێكی ئاسانتر بۆ بزنسەكان لە داهاتوو

لە نوێترین مۆدێلی (Google’s Veo 3 Generates AI) توانای گەورەی ژیری دەستكرد’مان بۆ دەردەكەوێت لە ڕووی ووردەكاری و ڕاستەقینەی لە دروستكردنی ڤیدیۆ. ئەمە بازدانێكی گەورەی ‎بەرەوپێش چوونە لە ژیری دەستكرد لە ڕووی (جوڵە و دەنگ و جێبەجێكردن) كە زیاتر نزیك دەبێتەوە لە ڕاستی و دروستی. بە دڵنیایەوە كۆمپانیاكانی تەكنەلۆجی-ژیری دەستكرد لە كێبڕكێدان بۆ داهاێنان و بەرەوپێشبردنی زیاتری ئەو مۆدێلانە بۆ نەهێشتنی جوڵەی نامۆ و باكگراوندی نەگونجاو لە ڤیدیۆكاندا. ئەمەش ئاسانكاری و تایبەتمەندی زیاتر پێشكەش دەكات لە بواری فیلیمسازیدا ’ڤیدیۆ’. لێرەدا ئەم توڵە هاوكارێكی باش دەبێت بۆ سێكتەری بازرگانی/بزنس لە ڕووی ڕێكلام ’پڕۆمۆشن’ بۆ بەرهەم و خزمەتگوزاریەكان بە تایبەت لە دروستكردنی ناوەڕۆك و لۆكەیشنی جیاواز بۆ ڤیدیۆ بە خواستی خاوەن بزنس.

تێبینی: ڤیدیۆكە بە ژیری دەستكرد دروستكراوە

01/05/2025

قسەیەك بۆ خاوەن موڵكی بازرگانی

🔻بزنسەكانن بەها دەدەن بە موڵكێكی بازرگانی نەك خودی موڵكەكە بە تەنها! وە هەر بزنسەكانن شەقامێك دەكەن بە شەقامی بازرگانی و پڕ خەڵكی دەكەن

زۆر جار باس لە گرنگی هەڵبژاردنی شوێن یان شەقامێكی گونجاو دەكرێ بۆ دانانی بزنسێك یان كردنەوەی لقێكی تری بزنسێك، بەڵام دواتر شكست دەهێنێ. لێرەدا تاكو ئێستا باس لەوە ناكرێت كە خاوەن موڵكی بازرگانی یان بەڕێوەبەری پڕۆژەی بازرگانی چەندە ڕۆڵی هەیە لە مانەوەی بەها و نرخی موڵكەكان، كاریگەریان هەیە لە مانەوەی بزنسەكان لە موڵكەكانیاندا.
لە ئێستادا چەندین شەقام و شوێنی بازرگانی هەیە لە هەولێر كە شوێنی زۆر باش و ستراتیژین بەڵام بە كرێ ناچن یان ئەگەر بە كرێش بچن بزنسێك كە دەچێتە ئەوێ دوای ماوەیەك شوێنەكە جێی دەهێڵێت. كێ بیری بۆ ئەوە دەچێ كە موڵكەكانی بە جموجۆڵترین شەقامی هەولێر و سلێمانی بزنسەكان تەنها ٩ مانگ بۆ ٣٦ مانگ خۆیان ڕادەگرن و دەمێننەوە لێی پاشان جێی دەهێڵن لە كاتێكدا شوێنێكی باشە. دەتوانین بڵێین ئەو موڵكانە بوونەتە هۆكاری شكست هێنانی چەندین بزنس. لێرەدا بۆمان. دەردەكەێت كە لە سەر خاوەن موڵك ئەوەیە كە كار بكات بۆ هێشتنەوەی بەهای موڵكەكەی لە بازاڕدا و هەوڵی مانەوەی کرێچی بدات تێیدا چونكە ئەوە ڕوونە بزنسەكانن بەها دەدەن بە موڵكێكی بازرگانی نەك خودی موڵكەكە بە تەنها! وە هەر بزنسەكانن شەقامێك دەكەن بە شەقامی بازرگانی و پڕ خەڵكی دەكەن و نرخی موڵكەكان بەرز دەكەنەوە.
بۆیە بەر لە ڕوودانی جێهێشتنی بزنسەكان ’كرێچی’ گرنگە خاوەن موڵك یان پڕۆژە هەوڵ بدات:- كرێی شوێنیەكە بگونجێنێ لەگەڵ فرۆشی بزنسەكە یان ڕێژەی كڕیار’سەردانیكەری’ ئێستا نەك پێشوو. هەروەها لێخۆشبوونی ساڵانە لە كرێچی لە ماوەی درێژخایەن (١٨ مانگ كرێ و ١ مانگ لێخۆشبوون). ڕاكێشانی كرێچی براندی جیهانی یان براندی ناوخۆیی ناسراو بۆ ئەو موڵكە یان ئەو شەقامی ئەو شوێنە. گرنگی دان بە موڵكەكە/پڕۆژەكە ئەویش بە زیادكردنی ڕوونكای و سەوزایی سروشتی (ئەگەر شوێن نەبوو سەوزای نا سروشتی). نوێكردنەوە دیزاینی ناوەوە و دەرەوە موڵكەكە ساڵانە یان لەسەر خواستی كرێچی.

لە ئەگەری جێهێشتنی موڵكێك لە لایەن بزنسەكان ”كرێچی” پێویستە خاوەن موڵك پێداچوونەوە بكات بە:-
• پێداچوونەوە بە کرێی مانگانەی موڵكەكە بێ گوێدانە خواست، وە بەراورد كردنی بە شەقام و موڵكی هاوشێوە لە بازاڕدا.
• بابەتی خزمەتگوزای وەك (کارەبا، ئاو، ساردی و گەرمی و سكیوریتی. بە تایبەت بابەتی ئاگر بۆتە كێشەی بزنسەكان لەم دواییە.
• نەبوونی كۆگا بۆ خەزن كردنی كەل وپەل.
• لابردنی مەرجی زۆر پێش بەکرێدان یان بارگرانی لە هەندێ خاڵی ناو گرێبەستی بە كرێدان.
• نەبوونی كێبڕكێ ’منافەسە’ لە موڵكی هاوشێوە لە نزیك ئەو شوێنە. كە دەبێتە هۆی گرنگی نەدانی خاوەن موڵك بە موڵكەكەی، وە شكست هێنانی ڕاستەوخۆی موڵكەكە دوای دروست بوونی موڵكی تر.
• لە تاوەرەكان: پلانی دابەش كردنی جۆری بزنس بەسەر دوكانەكانی ژێر پڕۆژەكە(هەندێ جۆری بزنس)، واتا خاوەن پڕۆژە ڕێگە نەدا دوو بزنسی هاوشێوە یان منافس دابندرێ لە پڕۆژەكە چونكە لە ئەنجامدا هەردوو بزنس یان یاكێكیان شكست دەهێنێ كە دواجار دبێتە هۆی شكستی دوكانەكانی ژێر پڕۆژەكە.

**لە كۆمێنت وێنەی شوێنێكی شەقامی ٦٠ مەتری داندراوە، شوێنەكە سەرەتا كافێ بوو پاشان بوو بە جل و بەرگی پیاوان جارێكی تر بوەوە بە كافێ ئێستاش چۆڵە.

ڕاوێژ

21/03/2025

08/03/2025

زێلنسكی بۆ قات لەبەر ناكەی؟

🔻 کەسایەتی سۆشیال میدیایی (ابن شیخ) و خاوەنکاری سپیكەرەوە و عەقاراتچی چەتە و پۆدكاستچی توین تۆڕبۆو و قسەكەری بێ قسە.

لە دونیای بازرگانی و ئابوری دوو دەستەواژە هەیە یەكێكیان هێمای دەرخەری دەوڵەمەندیە (Stuts Symbol) ئەوی تریان هێمای 'پێگەی دەوڵەمەندیە' (Wealth symbol).
• هێمای دەرخەری دەوڵەمەندی (Stuts Symbol) ئەوەیە كە هەمیشە سەرمایەدارەكان گرنگی پێدەدەن و چێژی لێ دەبینن وەك (كاتژمێری پاتیك فلیپس یان ڕۆلێكس، ئۆتۆمبێلی ڕۆزڕۆیس یان لامبورگینی، لەبەركردنی قاتی زیگنا یان زۆت سویت) كە لە ئێستادا زۆر خۆیان پێ دەردەخەن.
وە لە کۆمەڵگەی کوردیش خەڵكانی لەم شێوەیە هەیە و بێ بەش نیە لەو دەستەواژەیە، واتا چێژ لە دەركەوتن بە دەوڵەمەندیەوە دەبینن بە پێشاندانی هەبوونی ”كافێ و شوقەی تایبەت و سەیارەی جام ڕەش و ڕەسمێك لای بورجی ئایفڵ”. وە خەڵكە ئاساییش بەشدارە لەو دەستەواژایە تەنها بە بەكارهێنانی ئایفۆن ١٦یەك.

• هێمای پێگەی دەوڵەمەندانە (Wealth symbol) بە واتای (هەبوونی كات و ڕێكخستنی، ئازادی كەسی، هەڵبژاردەی سەربەخۆ، ژیان كردن و سەردانی هەركوێیەك، پۆشینی سەربەخۆ) لەگەڵ ئەوەشدا پارێزگاری لە بەهاكانی كۆمەڵگا.

لە ئێستادا لای خۆمان بە هۆی خراپ بەڕێوەبردنی حكوم و نادادپەروەری كۆمەڵایەتی مانای دەستەواژەی ’دەرخەری دەوڵەمەندی’ و ’پێگەی دەوڵەمەندی’ لە کۆمەڵگەی کوردی گۆڕاوە و بە شێوەیەكی خراپ هەردوو دەستەواژە شێواوە كە كەسانێك دروست بوون بە نمونە: کەسایەتی سۆشیال میدیایی (ابن شیخ) و خاوەنکاری سپیكەرەوە و عەقاراتچی چەتە و پۆدكاستچی توین تۆڕبۆو و قسەكەری بێ قسە.
نیشانەكانی دەوڵەمەندی دەتوانێت پێگەی کەسێک بەرز بکاتەوە، بەڵام هەمیشە ڕێك ناكەوێت سامان و پێگە ئەم دووانە بەیەکەوە بن. ڕەنگە هەندێک کەس پێگەیەکی بەرزیان هەبێت بەڵام ساماندار نەبن بۆ نموونە (زانایان، مامۆستای ئاینی، سیاسەتمەدار ، چالاکوانان، مامۆستایانی پەروەردە و زانكۆ) كە هەمیشە ڕۆڵیان هەبووە و فیكر پێشكەش دەكەن. بە هەمان شێوە ڕەنگە هەندێک کەسی ساماندار پێگەیان نەبێت ئەگەر پەیوەندییەکی بەهێزی خێڵ، سیاسی، یان فیکرییان نەبێت.
لە ئێستادا لە دونیای سیاسەتدا ’هێمای دەرخەری دەوڵەمەندی’ كاریگەری هەیە لەسەر دەسەڵات و پەیوەندیەكان، نمونە لە ئیدارەی ترامپ هێمای دەرخەری دەوڵەمەندی (Stuts Symbol) ڕەنگی داوەتەوە لە مامەڵە كردن لەگەڵ وڵاتان، گروپ، كۆمپانیاكان واتا هێزی ئابوری(سەرمایەداری) ڕۆڵی گەورەی هەیە. هەڵبەتە لەو پرسیارە دەردكەوێت كە ڕۆژنامەنووس ’بریان گلێن’ لە كۆشكی سپی لە زێلنسكی سەرۆكی ئۆكرانیا دەپرسێ بۆ قاتت لەبەرنەكردووە؟! سەرچاوەی ئەو پرسیارە لە تیۆر و هزری سەرمایەداریەوە دروست بووە كە مەبەستەكەی ئەوەیە تۆ ’دەرخەری دەوڵەمەندی’ت نیە و خێرت بۆ ئێمە نیە بەڵكو تۆ پارەت لە ئێمە دەوێت. لە كاتێدا لای هەمووان ڕوونە لە سەرەتای شەڕی ئۆكرانیاوە سەرۆكی ئەو وڵاتە ’زێلنسكی’ جلی سەربازی لەبەر كردووە وەك هێمایەك كە وڵاتەكەی لە جەنگدایە.

تێبینی: ئەم دوو دەستەواژەیە بە كوردی كراوە.

ڕاوێژ

10/02/2025

ئەی هێمایەك یان نیشانەیەكی كوردی!

‏‎لە داڕژتنی پێناسەی لۆگۆ و دیزانكردنی شێوەی لۆگۆ پێویستە بایەخ بە سێ خاڵ بدرێ ئەوانیش:
‏‎• ڕەنگدانەوەی بوار و سێكتەری ئیشەكە لە ناو لۆگۆكە كە وا بكات لە ڕێگەی لۆگۆكە ئامانج و ئەركی كۆمپانیاكە دەربكەوێ.
‏‎• لایەنی كەلتور و نەتەوە، وەك (زمان، ئاڵا، شوێنەوار ”قەڵا”، سیمبول یان شانازیی نەتەوەیی”ئاگری نەورۆز”، جوگرافیا، جلو بەرگ).
‏‎• ڕەنگ و لایەنی پێوانەیی هەندەسی، لە ڕووی ڕوونی و شێوە و قەبارەی ناوەڕۆكەكە.

‏‎لەم ڕوانگەوە هەوڵدان بۆ بە کەلتور/خۆماڵی کردنی لۆگۆ لە زۆرێك لە سێكتەرەكان ڕۆڵی گرنگی هەیە بۆ داهاتووی كۆمپانیاكە یان دامەزراوەكە وە كرانەوە و ناساندنی بەرهەمی كوردستان بە ڕووی ووڵاتانی جیهان لە داهاتوو. ئەوەی جێگای سەرەنجە بە كوردی كردنی لۆگۆی براند هەستی ڕاستەقینەیی و متامەنەی زیاتر لای كڕیار دروست دەكات، وە دوركەوتنەوە لە وەرگرتنی بیرۆکەی لۆگۆی کۆمپانیا جیهانیەكان.

‎‏