04/10/2014
امروزه به منظور اختصاص صحیح و منطقی منابع و لزوم جلوگیری از اختصاص دوباره یا چندباره ظرفیت های داخلی سازمان ها برای استقرار سیستم های مدیریت مختلف و هدر رفتن منابع و انرژی و پتانسیل های موجود و جلوگیری از هزینه های بی مورد و برقرار نمودن تصویری روشن و شفاف از وضعیت ایمنی و بهداشت و محیط زیست در سازمان ها تمایل برای استقرار سیستم های مدیریت HSEMS (Health & Safety & Environment Management System) رو به افزایش است. از سوئی عدم توجه به ابعاد متنوع و با اهمیت مسائل محیط زیست با موضوعات ایمنی و بهداشت امکان ایجاد یکنواختی در استقرار این سیستم ها را از دیدگاه اعتباری که استانداردهای مرتبط با هر بخش میتواند داشته باشد و نیز نیازمندی های خاصی که مشتریان با یک سازمان در تعامل خواهند بود محدود می سازد. بدلیل مزایای چشمگیری که امروزه در استقرار HSEمشهود است تمایلات سازمان ها بر موانع فائق می آید که از آن جمله مباحثی چون کاهش مستندات در سیستم های متنوع مدیریتی بهداشت و ایمنی و محیط زیست به طور مجزی و افزایش راندمان در اجرا و نگهداری و بهبود شرائط استقرار سیستم های واحد و سهولت در روش های اجرائی مرتبط می باشد. از سوئی کاربرد GIS در سامانه های مدیریت HSE موضوعی بدیع و جدید در سطح بین المللی است که هیچ تجربه علمی قابل قبولی در سطح جهان ندارد و بدین لحاظ این موضوع از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.
از سوئی از آغاز پیدایش صنعت نفت حمل نفت خام از محل استخراج تا مراکز تصفیه و از پالایشگاهها تا مراکز مصرف با توجه به تکنولوژی های پیشرفته رو به رشد بوده و با توجه به گسترش مشکلات مدیریتی و ایمنی و بهداشتی روزبروز بر اهمیت مسائل و موضوعات مرتبط افزوده شده است. پروسه شناسائی خطرات در خطوط لوله و مدیریت HSE و کاربرد GIS در فشارشکن و تلمبه خانه اراک برای اولین بار در سطح بین المللی انجام و ارائه می گردد با این امید که نتایج این پژوهش بتواند در مدیریت اجرائی کشور و هم چنین در سطح بین المللی مورد بهره گیری قرار گیرد. شکی نیست که دستیابی به توسعه پایدار (SUSTAINABLE DEVELOPMENT) در شرائط کنونی جهان، به مدیریت صحیح بخصوص در بخش صنعت نفت و گاز که بیشترین تاثیرات و تغییرات را در عرصه های زیست محیطی و بهداشتی و ایمنی در اکوسیستم های متفاوت ایجاد می نماید نیاز دارد. کاربرد GIS/RS در HSEو مطالعه خطوط لوله و بخش های عملیاتی تلمبه خانه و فشارشکن اراک از موارد جدیدی است که تا امروز تجربه مشابهی در سطح جهانی ندارد.
واژه های کلیدی: توسعه پایدار، محیط زیست، بهداشت و ایمنی، اکوسیستم، HSE, GIS
پیاده سازی سامانه های HSE
پیشرفت های صنعتی و رشد اقتصادی سریع در سال های اخیر بدون تاثیرات فراوان زیست محیطی اتفاق نیافتاده است و حتی شرائط بسیار پیچیده ای را از نظر زیست محیطی در اکوسیستم های مختلف ایجاد نموده است. در این راستا ارائه سیستم مدیریت زیست محیطی ISO14000بعنوان بخشی از سیستم های جامع مدیریت بعنوان یک الگوی مناسب برای اهمیت دادن به جنبه های زیست محیطی در فرآیند فعالیت های موجود در مراکز تولید و ارائه خدمات و استفاده بهینه از منابع طبیعی و رعایت قوانین و ضوابط زیست محیطی و حفاظت صحیح از محیط زیست به جهان عرضه گردید. دسترسی به اهداف زیست محیطی در عین حال می توانست تا حد زیادی در جهت یکپارچه سازی سیستم های مدیریتی و بهبود روش های مدیریت در صنعت و خدمات و جلب بیشتر مشتریان و افزایش سهم بازار در عرصه های بین المللی منجر گردد. بدیهی است که استانداردسازی در سطح بین المللی و ایجاد هم زبانی و هم نوائی به گسترش رویکردهای محیط زیستی در دنیا کمک شایانی نموده است. سری استاندارد ISO14000 پرداختن به موضوعات مختلف در زمینه محیط زیست زمینه مناسبی را برای درک مفاهیم زیست محیطی و بکارگیری روش های متفاوت در طرح ریزی و اجرا و کنترل فرآیندهای سازمان در توجه به رویکرد محیط زیست فراهم می آورد( ۱). استقرار این سیستم به سازمان ها توانائی می دهد تا روش های اجرائی مناسبی را تهیه و ارزیابی کنند که از آن طریق خط مشی و اهداف زیست محیطی در تطابق با هم استقرار یابند و روش های اجرائی خود را از طریق یک ممیزی طرف سوم نشان دهند. تطابق با این سیستم می تواند یک شاخص حسن نیت و تعهد به حفاظت از محیط زیست باشد.
از سوئی ارزیابی زیست محیطی بعنوان ابزاری موثر در مدیریت محیط زیست مطرح است. تلفیق ملاحظات زیست محیطی در کلیه مراحل تصمیم گیری و اجرائی و بهره برداری در پروژه های اقتصادی و عمرانی زمینه ایجاد بسترهای لازم برای توسعه پایدار را فراهم می آورد. بی شک پیشرفت های عمرانی و اقتصادی و اجتماعی همگام با رشد اقتصادی نیاز به ارزیابی صحیح از فرآیندها و فعالیت ها و استفاده صحیح از منابع طبیعی داشته و به همین جهت حفاظت از منابع طبیعی یا اکولوژیکی و حتی منابع اقتصادی و اجتماعی به عنوان سرفصل اقدامات با اهمیت برنامه ریزان و تصمیم گیران در سطح مختلف باید باشد که میتواند در روش های ارزیابی زیست محیطی مورد توجه و ملاحظه قرار گیرد. با وجود گذشت حدود سه یا حتی چهار دهه از تاریخ آغاز بحث ارزیابی زیست محیطی در پروژه های توسعه علیرغم اثرات مثبت این روش بدلیل عدم توجه در بسیاری از کشورها شاهد وخیم تر شدن اوضاع زیست محیطی جهانی هستیم، بنابراین لازم است با جدیت بیشتری به رعایت اصول زیست محیطی در قالب اعمال قوانین و مقررات ارزیابی زیست محیطی اقدام گردد. باید پذیرفت که ارزیابی زیست محیطی یک روش مقبول برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار است.
هم چنین سری ارزیابی ایمنی و بهداشت شغلی Occupational Health & Safety Assessment Series استانداردهای قابل ممیزی و اخذ گواهینامه می باشد که در پاسخ به نیاز سازمان ها به یک استاندارد مدیریت مطمئن ایمنی و بهداشت شغلی که توسط آن بتوانند سیستم های مدیریت خود را در زمینه های ایمنی و بهداشتی ارزیابی و پایش نمایند تهیه و تدوین شده است . ساختار این استاندارد با استاندا ردهای ISO 14001:1996و همچنین ۹۰۰۱:۲۰۰۰ سازگار می باشد تا سازمان ها بتوانند به راحتی سیستم های مدیریت کیفیت و محیط زیست و بهداشت شغلی و ایمنی را با یکدیگر ادغام و سیستم مدیریت یکپارچه ای ایجاد نمایند. سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی، سازمان را در شناسائی و حذف و یا به حداقل رساندن ریسک های مرتبط با بهداشت و ایمنی کارکنان و طرف های ذینفع یاری خواهد رسانید. دستیابی به تفکری طرح ریزی شده و مستند در ارتباط با بهداشت شغلی و ایمنی و نیز ساختاری روشن برای مدیریت در حوزه های ایمنی و بهداشت و افزایش آگاهی و دانش در خصوص مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی و کاهش ریسک در حوادث و رویدادها و مشکلا ت خاص حرفه ای از مزایای قابل ذکر سیستم های مدیریت ۱۸۰۰۱ محسوب می گردد.استاندارد OHSAS 18001مشخصات دقیقی را جهت طراحی یک سیستم مدیریت ایمنی و بهداشتی ارائه میدهد و ساختار آن به صورتی قابل قبول و در تطبیق با سایر سیستم ها مسیری روشن را برای سازمان ها فراهم می آورد و در جهت کسب اطمینان بیشتر برای تضمین استانداردهای مورد تاکید در حوزه بهداشت و ایمنی تلقی می گردد.فرآیند ممیزی سیستم های مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی براساس استاندارد OHSAS18001 با فرآیند سیستم های مدیریت کیفیت و مدیریت محیط زیست تطابق دارد.
نویسنده: دکتر علیرضا قراگوزلو ، مژگان هجرانی دیارجان
