Институт археологии имени А. Х. Маргулана

28/08/2026

Казахстан смотрит вперед не потому, что забыл историю, а потому, что извлек из нее уроки.

Об этом на торжественном открытии первой сессии Курултая I созыва заявил Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев. Попытки приукрасить прошлое и искажать исторические факты ради национального величия ведут страну «в никуда». Глава государства связал отношение к истории с формированием национального самосознания и подчеркнул, что Казахстан продолжит системно заниматься сохранением историко-культурного наследия и его возвращением в общественное сознание.

Эта позиция задает четкий ориентир. История важна не как повод для мифов или обид, а как источник знания о собственном пути. Именно такой подход без прикрас и искажений позволяет опираться на реальные факты, а не на удобные версии прошлого.

Такую работу на практике ведет и археологическая наука Казахстана. Институт археологии им. А.Х. Маргулана год за годом восстанавливает подлинную картину прошлого, опираясь не на предположения, а на факты. Современная археологическая наука опирается не только на раскопки, но и на палеогенетику, изотопный анализ, ГИС-картографирование, радиоуглеродное датирование и другие методы междисциплинарного исследования, которым сегодня работает мировая наука. С их помощью год за годом открывается новые страницы древнего Казахстана.

Ежегодно Институт археологии организует более 60 экспедиций по всей стране – от Мангистау до Алтая, от Сарыарки до Жетысу, где изучается стоянки древних охотников и собирателей, поселенческие и погребальные комплексы древних скотоводо и металлургов, города на трассе Великого Щелкового пути.

На этой основе казахстанская археология прочно закрепила международные позиции. Совместные экспедиции с ведущими зарубежными научными центрами, публикации в высокорейтинговых научных журналах, подготовка нового поколения исследователей. Это не работа, обращенная исключительно в прошлое, а часть научной инфраструктуры страны, которая формирует кадры, компетенции и репутацию на десятилетия вперед.

Ни один вывод об истории древнего Казахстана не появляется на пустом месте – за ним стоит находка, анализ, точная датировка. Такая доказательная база исключает домыслы и позволяет формировать по-настоящему объективную картину прошлого – ту, на которую страна может уверенно опираться, выбирая дальнейший путь.

28/08/2026

28/08/2026

КАЗАХСТАНСКИЕ И ЧЕШСКИЕ АРХЕОЛОГИ НАЧИНАЮТ СОВМЕСТНОЕ ИЗУЧЕНИЕ ЛАГЕРЕЙ ГУЛАГА

Казахстанские и чешские археологи начинают совместное изучение лагерей ГУЛАГа. 26 августа 2026 года в Астане прошла встреча представителей Института археологии им. А.Х. Маргулана (гендиректор Акан Онгар, замгендиректора по науке Асемгуль Касенова, завгруппой археологического мониторинга и охраны Ерлан Амиров) с чешскими коллегами – доцентом Павлом Варекой (Западночешский университет в Пльзене, руководитель проекта «The Land Gone Wild») и Штепаном Черноушеком (председатель ассоциации Gulag.cz, руководитель музея Gulag.online).

Стороны обсудили сотрудничество в рамках чешского проекта по изучению стратегий выживания людей в условиях тоталитарных режимов XX века на основе археологических данных, а также сравнительный анализ лагерей ГУЛАГа в Казахстане и урановых лагерей Яхимовского района Чехии.
Основным объектом полевых работ в сентябре 2026 года станет хорошо сохранившийся лагерь Теректы (50 км от Жезказгана, шестое отделение Степлага): планируются аэрофотосъёмка и ортофотоплан, 3D-моделирование, сбор артефактов для передачи в музей Жезказгана, сбор устных свидетельств местных жителей и сравнение с чешскими материалами.

https://archeo.kz/ru/novosti/kazahstanskie-i-cheshskie-arheologi-nachinayut-sov/

28/08/2026

ОТАНДЫҚ ЖӘНЕ ЧЕХ АРХЕОЛОГТАРЫ ГУЛАГ ЛАГЕРЬЛЕРІН БІРЛЕСІП ЗЕРТТЕУДІ БАСТАЙДЫ

2026 жылғы 26 тамызда Астана қаласында Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының өкілдері – бас директор Ақан Оңғар, ғылым жөніндегі бас директордың орынбасары Әсемгүл Қасенова, археологиялық мониторинг және қорғау тобының жетекшісі Ерлан Әмиров чехиялық әріптестерімен кездесті. Кездесуге Пльзеньдегі Батыс Чехия университетінің доценті, «The Land Gone Wild» жобасының жетекшісі Павел Варека және Gulag.cz қауымдастығының төрағасы, Gulag.online музейінің жетекшісі Штепан Черноушек қатысты.

Тараптар ХХ ғасырдағы тоталитарлық режимдер жағдайында адамдардың өмір сүру стратегияларын археологиялық деректер негізінде зерттеуге бағытталған чех жобасы аясындағы ынтымақтастық мәселелерін талқылады. Сонымен қатар Қазақстандағы ГУЛАГ лагерьлері мен Чехияның Яхимов ауданындағы уран өндірісі лагерлеріне салыстырмалы талдау жүргізу мәселесі қарастырылды.

2026 жылғы қыркүйекте өтетін далалық жұмыстардың негізгі нысаны Жезқазған қаласынан 50 шақырым жерде орналасқан, жақсы сақталған Теректі лагері болады. Бұл нысан Степлагтың алтыншы бөлімшесіне жатады. Зерттеу барысында әуеден түсірілім жүргізу, ортофотожоспар жасау, 3D-модельдеу, жергілікті тұрғындардан ауызша тарихи деректерді жинау, тіркеу, табылған артефактілерді Жезқазған қаласындағы өлкетану музейіне тапсыру және оларды чехиялық материалдармен салыстыру жоспарланып отыр.

Толығырақ https://archeo.kz/kk/novosti/kazahstanskie-i-cheshskie-arheologi-nachinayut-sov/

23/08/2026

АРХЕОЛОГИЧЕСКИМ ИССЛЕДОВАНИЯМ ГОРОДИЩА ЖАНКЕНТ – БОЛЕЕ ЧЕТВЕРТИ ВЕКА

Жанкентская экспедиция. В Кызылординском университете имени Коркыт Ата состоялся международный научно-практический круглый стол «Археологической экспедиции Жанкент – 20 лет». В научной встрече приняли участие археологи, историки, исследователи и представители научных учреждений из Казахстана, России, Германии, Великобритании и Узбекистана.

В 2004 году в городе Кызылорда прошла международная научная конференция «Археологическое изучение Приаралья: достижения и перспективы». В целях комплексного исследования древней и средневековой истории Приаралья было подписано трехстороннее соглашение между Кызылординским университетом имени Коркыт Ата, Институтом археологии имени А.Х. Маргулана и Институтом этнологии и антропологии имени Н.Н. Миклухо-Маклая РАН. На основе этого соглашения с 2005 года комплексные археологические раскопки ведет «Жанкентская археологическая экспедиция».

В ходе исследований было найдено более 25 тысяч керамических материалов, а также артефакты из металла, камня, кости и стекла. Эти археологические материалы дают важные сведения о быте, ремеслах, хозяйстве и культурных связях жителей средневекового города. Одной из наиболее ценных находок экспедиции последних лет стал клад серебряных монет. Данные артефакты позволяют более детально изучить роль Жанкента в средневековой торговле и денежном обращении.

В результате междисциплинарных исследований было получено более 250 радиоуглеродных датировок (C14), что позволило уточнить период существования города: жизнь здесь зародилась в VII веке и продолжалась до XI века.

- В рамках мероприятия состоялись презентация и церемония открытия научно-популярного книги-каталога «Материальная и духовная культура огузов». В труде обобщены археологические данные, касающиеся материальной и духовной культуры огузской эпохи, и представлены широкой публике в научно-популярном формате. Содержание книги-каталога стало логическим продолжением научных направлений, поднятых на международной конференции и выставке «Феномен огузов: от Великой степи до Анатолии» в Стамбуле. Для подготовки книги статьи написали ученые Института – А.А. Тажекеев, А.А. Бисембаев, И. Казмадиярова, а на турецкий язык их перевела сотрудник отдела археологии средневековья Ф.А. Есимахан.

- Выставка. Участникам и гостям международного круглого стола были представлены выставка «Находки городища Жанкент» и фотовыставка «20 лет под палящим солнцем Жанкенте».

Во второй части мероприятия ученые обсудили актуальные вопросы исследования археологического наследия Жанкента и Сырдарьинского региона, а также обменялись мнениями по направлениям расширения международного научного сотрудничества, сохранения и популяризации историко-культурных объектов.

https://archeo.kz/ru/novosti/arheologicheskim-issledovaniyam-gorodisha-zhankent/

23/08/2026

ЖАНКЕНТТІҢ АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ ШЕЖІРЕСІ: 20 ЖЫЛДЫҚ ІЗДЕНІС ПЕН ЖАҢА АШЫЛЫМДАР

- Жанкент экспедициясы. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде «Жанкент археологиялық экспедициясына – 20 жыл» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік дөңгелек үстел өтті. Ғылыми басқосуға Қазақстан, Ресей, Германия, Ұлыбритания және Өзбекстаннан археологтар, тарихшылар, зерттеушілер мен ғылыми мекеме өкілдері қатысты.

2004 жылы Қызылорда қаласында «Арал аймағының археологиялық зерттелуі: жетістіктері мен болашағы» атты халықаралық ғылыми конференция өтіп, Арал маңының ежелгі және ортағасырлық тарихын кешенді зерттеу мақсатында үшжақты келісімшартқа қол қойылды. Оған Қорқыт ата атындағы Қызылорда университета, Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты және РФҒА Н.Н. Миклухо-Маклай атындағы Этнология және антропология институты тарап болды. Осы келісім негізінде 2005 жылдан бастап «Жанкент археологиялық экспедициясы» кешенді қазба жұмыстарын жүргізіп келеді.

Зерттеу барысында 25 мыңнан астам керамикалық материалдар, сондай-ақ металл, тас, сүйек және шыныдан жасалған жәдігерлер табылды. Бұл археологиялық материалдар ортағасырлық қала тұрғындарының тұрмыс-тіршілігі, қолөнері, шаруашылығы мен мәдени байланыстары туралы маңызды деректер береді. Экспедицияның соңғы жылдардағы құнды олжаларының бірі – күміс монеталар көмбесі. Аталған жәдігерлер Жанкенттің ортағасырлық сауда мен ақша айналымындағы орнын тереңірек зерделеуге мүмкіндік береді.
Пәнаралық зерттеулердің нәтижесінде 250-ден астам C14 радиокөміртек мерзімдері алынып, қаланың өмір сүру кезеңі нақтыланды. Осылайша, қаладағы тіршілік VII ғасырда басталып, XI ғасырға дейін жалғасқаны дәлелденді.

- Шара аясында «Оғыздардың материалдық және рухани мәдениеті» атты ғылыми-танымдық кітап-каталогтың таныстырылымы мен тұсаукесер рәсімі өтті. Еңбекте оғыз дәуірінің материалдық және рухани мәдениетіне қатысты археологиялық деректер жинақталып, көпшілікке ғылыми-танымдық форматта ұсынылған. Кітап-каталогтың мазмұны Ыстанбұл қаласында өткен «Оғыз феномені: Ұлы Даладан Анадолыға дейін» халықаралық конференциясы мен көрмесінде көтерілген ғылыми бағыттардың заңды жалғасы болып табылады. Еңбекті дайындауға Институт ғалымдары – Ә.Ә. Тәжекеев, А.А. Бисембаев, І. Қазмадиярова мақала жазса, оны түрік тіліне Ортағасырлар археологиясы бөлімінің қызметкері Ф.А. Есімахан аударды.

- Көрме. Халықаралық дөңгелек үстел қатысушылары мен қонақтарына «Жанкент қаласының жәдігерлері» көрмесі мен «Аптаған ыстық күн астында Жанкентте өткен 20 жыл» фотокөрмесі ұсынылды.

Шараның екінші бөлігінде ғалымдар Жанкент пен Сыр өңірінің археологиялық мұрасын зерттеудің өзекті мәселелерін талқылап, халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейту, тарихи-мәдени нысандарды сақтау және насихаттау бағыттары бойынша пікір алмасты.

Толығырақ https://archeo.kz/kk/novosti/arheologicheskim-issledovaniyam-gorodisha-zhankent/

15/08/2026

ҚҰТТЫҚТАУ

Құрметті әріптестер!

Сіздерді кәсіби мерекелеріңіз – 15 тамыз Археологтар күнімен шын жүректен құттықтаймыз!

Археология – халқымыздың сан ғасырлық тарихы мен мәдени мұрасын зерделеп, өткен мен бүгінді жалғайтын аса маңызды ғылым саласы. Сіздердің тынымсыз ізденістеріңіз бен далалық зерттеулердегі қажырлы еңбектеріңіздің арқасында еліміздің көне тарихының жаңа беттері ашылып, баға жетпес тарихи-мәдени мұра ғылыми айналымға енгізілуде.

Ұлы ғалым, археолог Әлкей Хақанұлы Марғұланның ғылыми дәстүрін жалғастырып, отандық археологияның дамуына үлес қосып жүрген барша әріптестерімізге зор денсаулық, отбасыларыңызға амандық, шығармашылық табыс және жаңа ғылыми жаңалықтар тілейміз!

Экспедицияларыңыз сәтті, зерттеулеріңіз нәтижелі, ғылыми еңбектеріңіз жемісті болсын! Археологиялық ізденістеріңіз халқымыздың тарихы мен мәдени мұрасын дәріптеуге әрдайым қызмет ете берсін.

15 тамыз – Археологтар күні құтты болсын!

Ізгі ниетпен,
Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты

12/08/2026

КАЗАХСТАНСКИЕ И ЯПОНСКИЕ ЗООАРХЕОЛОГИ: МЕЖДУНАРОДНАЯ ЛЕТНЯЯ ШКОЛА В АЛМАТЫ ЗАВЕРШИЛА СВОЮ РАБОТУ

С 4 по 6 августа в Алматы прошла международная летняя школа «Зооархеология: теория и лабораторная практика». Научно-образовательное мероприятие было организовано Институтом археологии им. А.Х. Маргулана МНВО РК совместно с Научно-исследовательским институтом культурных ценностей при Университете Тэйкё (Япония).

В трехдневной летней школе приняли участие специалисты и молодые исследователи в области зооархеологии из Казахстана и Японии. Программа включала теоретические лекции и лабораторно-практические занятия.

Участники ознакомились с историей становления зооархеологии, методами изучения фаунистических остатков, принципами работы с остеологическими коллекциями, таксономической и анатомической идентификацией костных останков животных, а также методами остеометрического и морфометрического анализа. Кроме того, были проведены практические занятия по изучению микроструктуры зубов животных, изготовлению микросекций и последующему микроскопическому анализу.

В рамках лекционной программы рассматривались феномен кошки в археозоологии и процессы одомашнивания животных, древняя и средневековая охота в южных регионах Казахстана, изотопная археозоология, а также методы выявления патологий и травм на костных останках животных.

В заключительной части летней школы для закрепления полученных знаний и практических навыков был проведён интеллектуально-практический конкурс «Таксономия и анатомия». Участники также обменялись мнениями и обсудили перспективы дальнейших научных исследований в области зооархеологии.

По итогам летней школы участникам были вручены специальные сертификаты и памятные подарки от Института археологии.

12/08/2026

ҚАЗАҚСТАН МЕН ЖАПОНИЯ ЗООАРХЕОЛОГТАРЫ: АЛМАТЫДАҒЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЖАЗҒЫ МЕКТЕП ӨЗ ЖҰМЫСЫН ҚОРЫТЫНДЫЛАДЫ

4-6 тамыз аралығында Алматы қаласында «Зооархеология: теория және зертханалық тәжірибе» атты халықаралық жазғы мектеп өтті. Ғылыми-білім беру іс-шарасын ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігіне қарасты Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты мен Жапонияның Тейкё университеті жанындағы Мәдени құндылықтарды ғылыми-зерттеу институты бірлесіп ұйымдастырды.

Үш күнге созылған жазғы мектепке Қазақстан мен Жапонияның зооархеология саласындағы мамандары мен жас зерттеушілері қатысты. Бағдарлама теориялық дәрістер мен зертханалық-тәжірибелік сабақтарды қамтыды.

Қатысушылар зооархеологияның қалыптасу тарихы, фауналық қалдықтарды зерттеу әдістері, остеологиялық коллекциялармен жұмыс істеу, жануар сүйектерін таксономиялық және анатомиялық тұрғыдан анықтау, остеометриялық және морфометриялық талдау әдістерімен танысты. Сонымен қатар жануар тістерінің микроструктурасын зерттеу, микросекция жасау және микроскопиялық талдау бойынша практикалық жұмыстар жүргізілді.

Дәрістер барысында археозоологиядағы мысық феномені, жануарларды қолға үйрету үдерістері, Қазақстанның оңтүстік өңірлеріндегі ежелгі және ортағасырлық аңшылық, изотоптық археозоология, сондай-ақ жануар сүйектеріндегі патологиялар мен жарақтарды анықтау мәселелері қарастырылды.

Жазғы мектептің қорытынды бөлімінде қатысушылардың алған білімдері мен практикалық дағдыларын бекіту мақсатында «Таксономия және анатомия» атты интеллектуалды-практикалық сайыс ұйымдастырылды. Іс-шара соңында қатысушылар өзара пікір алмасып, зооархеология саласындағы болашақ ғылыми зерттеулердің перспективаларын талқылады.

Жазғы мектепке қатысушыларға арнайы сертификаттар табысталып, Археология институты атынан естелік сыйлықтар берілді.

05/08/2026

НОВЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ ИССЛЕДОВАНИЙ АРХЕОЛОГИЧЕСКОГО КОМПЛЕКСА КАРАТУМСЫК В ОБЛАСТИ АБАЙ

В июне-июле 2026 года отряд Семейской археологической экспедиции Института археологии им. А.Х. Маргулана и НАО «Шәкәрім университет» под руководством А.С. Жунисханова продолжил археологические исследования на поселенческом комплексе Каратумсык. Памятник расположен на северном склоне горы Жаксы Абыралы, в 14 км к северу от села Кайнар области Абай.

Исследования проводились в рамках реализации программы программно-целевого финансирования Комитета науки Министерства науки и высшего образования Республики Казахстан BR24992916 «Комплексные историко-археологические исследования области Абай».

Поселенческий комплекс был обнаружен и обследован в 2025 году. Согласно результатам радиоуглеродного датирования, памятник относится к двум хронологическим периодам – VII-VI вв. до н.э. и X-XI вв. н.э., что делает его одним из немногих известных поселенческих памятников кимако-кыпчакского времени на территории области Абай.

Экспедиция уже второй полевой сезон проводит систематические раскопки на данном памятнике. Исследования имеют большое значение для реконструкции хозяйственной деятельности, особенностей быта и материальной культуры населения, проживавшего здесь в различные исторические периоды.

В ходе полевого сезона 2025 года были исследованы развалы одного из помещений, где обнаружены предметы быта и орудия труда. Основной задачей работ 2026 года стало расширение площади прошлогоднего раскопа. Для этого был заложен новый раскоп общей площадью около 100 кв. м.

На исследованной площади выявлены развалы еще одного помещения. В его заполнении обнаружены астрагалы мелкого рогатого скота, кости мелкого и крупного рогатого скота, остатки помёта, фрагменты керамической посуды, а также фрагмент кожаного ремня. Образцы помёта и кожи были отобраны для проведения лабораторных исследований, кроме того, взяты пробы для радиоуглеродного датирования.

Вопрос о первоначальном назначении исследуемого сооружения пока остается открытым. Полученные материалы и результаты лабораторных анализов позволят уточнить его функциональное назначение и место в структуре поселения.

В полевых исследованиях приняли участие студенты и преподаватели НАО «Шәкәрім университет», а также волонтеры из города Астаны.