Институт археологии имени А. Х. Маргулана

28/05/2026

ПОЗДРАВЛЯЕМ

Уважаемый Александр Анатольевич!

Институт археологии имени А.Х. Маргулана сердечно поздравляет Вас с 60-летним юбилеем, рубежом, за которым стоят три десятилетия преданного служения науке и подлинной любви к древней истории Казахстана.

С 1992 года Вы прошли путь от старшего лаборанта до ведущего научного сотрудника и этот путь красноречивее любых слов говорит о Вашей верности избранному делу. Ваши исследования памятников эпохи бронзы Жетысу, раскопки в Тургенском ущелье и комплексе Бутакты, многолетняя работа с петроглифами, всё это не просто научные достижения, но и страницы истории, возвращённые живым людям. Выделение Кольсайской культуры по праву считается одним из значимых результатов казахстанской археологии последних десятилетий.

Особую ценность представляет Ваша работа на стыке науки и общества. Сотрудничество общественным фондом «Охотники за петроглифами», деятельность по документированию и охране памятников, редактирование альманаха «История и археология Семиречья» всё это делает археологическое наследие достоянием не только специалистов, но и широкой аудитории, прежде всего молодёжи. Четырнадцать монографий и более ста публикаций это свидетельство не только объёма проделанной работы, но и её качества.

Желаем Вам крепкого здоровья, тепла в семье и новых открытий, пусть каждый полевой сезон приносит находки, а каждая находка новые вопросы.

С искренним уважением и признательностью,
Коллектив Института археологии имени А.Х. Маргулана

С научным путём и трудами Александра Анатольевича вы можете ознакомиться, перейдя по ссылкам, приведённым ниже

1. Горячев Александр Анатольевич // https://archeo.kz/ru/sotrudniki/27/
2. История и археология Семиречья // https://archeo.kz/ru/library/istoriya-i-arheologiya-semirechya/
2. Горячев Александр Анатольевич // https://archeo-lib.kz/personali/g/goryachev-aleksandr/
3. SCOPUS // https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=57202091470
4. Гугл академия // https://scholar.google.com/citations?user=fX7Ldh0AAAAJ&hl=ru
5. Горячев Александр Анатольевич // https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/29581

28/05/2026

ҚҰТТЫҚТАЙМЫЗ

Құрметті Александр Анатольевич!

Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты Сізді 60 жас мерейтойыңызбен шын жүректен құттықтайды!

Сіз Қазақстан археология ғылымының дамуына, әсіресе Жетісу өңірінің қола дәуірі ескерткіштерін кешенді зерттеуге зор үлес қосқан көрнекті ғалымсыз. Сіздің ғылыми ізденістеріңіз ежелгі қоныстар мен қорымдарды, петроглифтерді, көне шаруашылық-мәдени жүйелердің қалыптасуы мен дамуын, сондай-ақ қола дәуірі өнерінің семантикасын терең түсінуге мүмкіндік берді.

1992 жылдан бастап Институт қабырғасында табанды еңбек етіп, аға лаборанттан жетекші ғылыми қызметкер дәрежесіне дейінгі кәсіби жолыңыз ғылымға деген адалдықтың, жауапкершілік пен еңбекқорлықтың жарқын үлгісі. Сіз көптеген халықаралық және отандық ғылыми жобалардың белсенді қатысушысы әрі жетекшісі ретінде археология саласындағы маңызды зерттеулердің жүзеге асуына үлкен үлес қостыңыз.
Жетісу аймағындағы археологиялық кешендерді зерттеу, Түрген шатқалы мен Бұтақты археологиялық кешеніндегі қазба жұмыстары, ежелгі жартас бетіндегі суреттерді зерттеу бағытындағы еңбектеріңіз ғылыми қауымдастық тарапынан жоғары бағаланып келеді. Көлсай мәдениетін бөліп көрсету жөніндегі ғылыми тұжырымдарыңыз отандық археология ғылымындағы маңызды жетістіктердің бірі болды.

Сіздің ғылыми қызметіңіздің маңызды бағыттарының бір археологиялық мұраны сақтау және оны кеңінен насихаттау. Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін қорғау, құжаттау және ғылыми айналымға енгізу бағытындағы еңбектеріңіз ұлттық мәдени мұраны сақтауға зор үлес қосты. Археологияны қоғамға кеңінен таныстыру, жастардың тарихи-мәдени мұраға қызығушылығын арттыру жолындағы қызметіңіз әріптестер мен қоғам тарапынан жоғары бағаланады.

Әсіресе, «Охотники за петроглифами» қоғамдық бірлестігімен бірлескен жұмыстар аясында Қазақстанның жартас суреттерін зерттеу, сақтау және дәріптеу бағытында атқарылған істер ерекше атап өтуге лайық. Бұл бастамалар археологиялық мұраның маңызын қоғам санасына жеткізуге, тарихи ескерткіштерді қорғау мәдениетін қалыптастыруға үлкен ықпал етуде.

14 монография мен 100-ден астам ғылыми жарияланымның авторы ретінде Сіз қазақ археологиясының ғылыми қорын байытып, жас зерттеушілерге бағыт-бағдар беріп келесіз. «История и археология Семиречья» ғылыми альманахының жауапты редакторы ретіндегі еңбегіңіз де ғылыми орта үшін ерекше маңызды.

Құрметті, Александр Анатольевич!
Сізге зор денсаулық, ұзақ ғұмыр, отбасыңызға амандық, шығармашылық шабыт пен жаңа ғылыми жетістіктер тілейміз! Археология ғылымындағы жемісті еңбегіңіз әлі де талай ұрпаққа үлгі болып, ел игілігіне қызмет ете берсін!

Ізгі тілекпен,
Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының ұжымы !

Александр Анатольевичтің ғылым жолымен және еңбектерімен төменде берілген сілтемелерге өтіп таныса аласыздар.

1. Горячев Александр Анатольевич // https://archeo.kz/ru/sotrudniki/27/
2. История и археология Семиречья // https://archeo.kz/ru/library/istoriya-i-arheologiya-semirechya/
3. Горячев Александр Анатольевич // https://archeo-lib.kz/personali/g/goryachev-aleksandr/
4. SCOPUS // https://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=57202091470
5. Гугл академия // https://scholar.google.com/citations?user=fX7Ldh0AAAAJ&hl=ru
6. Горячев Александр Анатольевич // https://e-history.kz/kz/seo-materials/show/29581

21/05/2026

📜Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Алтын Орда тарихына қатысты археологиялық, жазба және мәдени жәдігерлер қойылған экспозицияны аралап көрді.

Мемлекет басшысына 70 археологиялық және сәулеттік ескерткішті қамтитын интерактивті карта, соның ішінде 17 нысанға кеңейтілген сипаттама, әуеден түсірілген фотосуреттер мен 3D-визуализация көрсетілді.

Көрмедегі негізгі жәдігерлердің бірі – дәуір билеушілері мен тарихи тұлғалар туралы генеалогиялық мәліметтерді қамтитын «Хандар шежіресі» атты қолжазба.

Сонымен қатар Каталон атласы, жазба деректер, теңгелер және тұрмыстық бұйымдар бар. Жазба мұралар арасында 3 жарлық, 4 дипломатиялық хат пен 21 қолжазба түпнұсқа және электронды форматта ұсынылған.

Көрменің мақсаты – Алтын Орданың тарихи-мәдени мұрасын жан-жақты насихаттау және оның ғылыми зерттеу аясын кеңейту.


📜Президент Касым-Жомарт Токаев ознакомился с экспозицией, включающую археологические, письменные и культурные артефакты по истории Золотой Орды как модели Степной цивилизации.

Главе государства представили интерактивную карту, включающую 70 археологических и архитектурных памятников, 17 из которых дополнены подробным описанием, аэрофотоснимками и 3D-визуализацией.

Среди центральных экспонатов особое место занимает рукописный свиток «Шежіре ханов» («Генеалогия ханов»), содержащий генеалогические сведения о правителях и исторических личностях эпохи.

Также выставлены Каталонский атлас, письменные источники, монеты и предметы повседневного быта. Письменное наследие включает 3 указа, 4 дипломатических письма и 21 рукопись, доступные в оригиналах и электронных версиях.

Выставка направлена на популяризацию историко-культурного наследия Золотой Орды и расширение научного интереса к ее изучению.

19/05/2026

19/05/2026

«Алтын Орда – дала өркениетінің үлгісі ретінде: тарих, археология, мәдениет, бірегейлік» атты халықаралық ғылыми симпозиум аясында өткен көрменің экспозициясын дайындау барысы.

Осы көрмеге ат салысқан барша жанға алғыс айтамыз.

19/05/2026

🏛️ ГЛАВА ГОСУДАРСТВА ОСМОТРЕЛ ТЕМАТИЧЕСКУЮ ВЫСТАВКУ, ПОСВЯЩЁННУЮ НАСЛЕДИЮ ЗОЛОТОЙ ОРДЫ

Президент Республики Казахстан Касым-Жомарт Токаев посетил тематическую выставку, организованную в рамках международного научного симпозиума «Золотая Орда как модель степной цивилизации: история, археология, культура, идентичность».
✅ Глава государства ознакомился с экспозицией, включающей археологические, письменные и культурные артефакты по истории Золотой Орды. Историко-культурный облик великого государства, сложившегося в евразийском пространстве в XIII–XV веках, был представлен через находки с территории Казахстана, рукописные книги и архивные материалы.
✅ Президенту была представлена интерактивная карта, охватывающая 70 археологических и архитектурных памятников на территории Казахстана. Из них 17 объектов дополнены подробным научным описанием, аэрофотоснимками и 3D-визуализацией.
✅ Одним из центральных экспонатов выставки стал рукописный свиток «Генеалогия ханов», содержащий сведения о родословной правителей и исторических личностях из династии Джучи.
✅ Также в экспозиции были представлены Каталонский атлас, письменные источники, монеты и предметы повседневного быта. Среди письменных памятников — 3 указа, 4 дипломатических письма и 21 рукопись — в оригинальном и электронном форматах.
✅ Главная цель выставки — широкая популяризация историко-культурного наследия Золотой Орды и расширение научного интереса к её изучению.
Институт археологии им. А.Х. Маргулана, как активный участник этого мероприятия, внёс вклад в представление научных исследований и уникальных экспонатов, посвящённых эпохе Золотой Орды.

🤝 Слова благодарности
Институт искренне благодарит все организации и учёных, обогативших экспозицию выставки! Без партнёрства и поддержки нижеследующих учреждений, предоставивших уникальные артефакты, научные материалы и архивные документы, проведение этого мероприятия было бы невозможным:
1. Национальный музей Республики Казахстан
2. Центральный национальный музей Республики Казахстан
3. Государственный историко-культурный музей-заповедник «Сарайшық»
4. Национальный историко-культурный и природный музей-заповедник «Ұлытау»
5. Государственный историко-культурный музей-заповедник «Бозок»
6. Национальный историко-культурный музей-заповедник «Әзрет-Султан»
7. Акмолинский областной историко-краеведческий музей
8. Актюбинский областной историко-краеведческий музей
9. Атырауский областной историко-краеведческий музей
10. Западно-Казахстанский областной историко-краеведческий музей
11. Карагандинский областной историко-краеведческий музей
12. Кызылординский областной историко-краеведческий музей
13. Павлодарский областной историко-краеведческий музей им. Г.Н. Потанина
14. Музей народных музыкальных инструментов им. Ыхласа
15. Павлодарский педагогический университет им. Әлкея Маргулана
16. Международный казахско-турецкий университет им. Ходжи Ахмеда Ясави
17. Карагандинский национальный исследовательский университет им. академика Е.А. Букетова
18. Институт литературы и искусства им. Мухтара Ауэзова
19. Исламский научно-исследовательский институт
20. Институт археологии им. А.Х. Маргулана
21. ЦНБ «Ғылым ордасы»
Благодаря совместному труду великая история Золотой Орды была представлена широкой общественности во всём своём многообразии. Надеемся на дальнейшее сотрудничество в столь значимых проектах! 🏺📜

Фотографии из телеграм канала https://t.me/aqorda_resmi/32730

19/05/2026

🏛️ МЕМЛЕКЕТ БАСШЫСЫ АЛТЫН ОРДА МҰРАСЫНА АРНАЛҒАН ТАҚЫРЫПТЫҚ КӨРМЕМЕН ТАНЫСТЫ

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев «Алтын Орда – дала өркениетінің үлгісі ретінде: тарих, археология, мәдениет, бірегейлік» атты халықаралық ғылыми симпозиум аясында ұйымдастырылған тақырыптық көрмені аралап көрді.
✅ Мемлекет басшысы Алтын Орда тарихына қатысты археологиялық, жазба және мәдени жәдігерлер қойылған экспозициямен танысты. XIII–XV ғасырларда Еуразия кеңістігінде қалыптасқан ұлы мемлекеттің тарихи-мәдени болмысы Қазақстан аумағынан табылған жәдігерлер, қолжазба кітаптар және архив материалдары негізінде ұсынылды.
✅ Президентке Қазақстан аумағындағы 70 археологиялық және сәулеттік ескерткішті қамтитын интерактивті карта таныстырылды. Соның ішінде 17 нысанға кеңейтілген ғылыми сипаттама, әуеден түсірілген фотосуреттер мен 3D-визуализациялар берілген.
✅ Көрменің басты жәдігерлерінің бірі – «Хандар шежіресі» атты қолжазба. Бұл бірегей ескерткіште Жошы әулетінен шыққан ханалар мен тарихи тұлғалар туралы генеалогиялық мәліметтер қамтылған.
✅ Сонымен қатар экспозицияда Каталон атласы, жазба деректер, теңгелер және тұрмыстық бұйымдар ұсынылды. Жазба мұралар арасында 3 жарлық, 4 дипломатиялық хат және 21 қолжазба – түпнұсқа және электрондық форматта – келушілердің назарына қойылды.
✅ Көрменің басты мақсаты – Алтын Орданың тарихи-мәдени мұрасын жан-жақты насихаттау және оның ғылыми зерттеу аясын кеңейту.
Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты осы көрменің экспозициясын байытуға үлес қосқан барлық мекемелерге, ғалымдарға шын жүректен алғысын білдіреді!
Бірегей жәдігерлерін, ғылыми материалдарын және архив деректерін ұсынған төмендегі ұйымдардың ынтымақтастығы мен қолдауынсыз бұл іс-шараның жүзеге асуы мүмкін болмас еді:

1. ҚР Ұлттық музейі
2. ҚР Ұлттық орталық музейі
3. «Сарайшық» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы
4. «Ұлытау» ұлттық тарихи-мәдени және табиғи музей-қорығы
5. «Бозок» мемлекеттік тарихи-мәдени музей-қорығы
6. «Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы
7. Ақмола облыстық тарихи-өлкетану музейі
8. Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі
9. Атырау облыстық тарихи-өлкетану музейі
10. Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейі
11. Қарағанды облыстық тарихи-өлкетану музейі
12. Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану музейі
13. Г.Н. Потанин атындағы Павлодар облыстық тарихи-өлкетану музейі
14. Ықылас атындағы халық музыкалық аспаптар музейі
15. Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті
16. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті
17. Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті
18. Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты
19. Ислам ғылыми-зерттеу институты
20. Ғылым ордасы

Суреттер Телеграмдағы https://t.me/aqorda_resmi/ парақшасынан алында

15/05/2026

#наука #археология #семинар #приаралья #наследия

СОТРУДНИКИ ИНСТИТУТА АРХЕОЛОГИИ ПРОВЕЛИ НАУЧНЫЙ СЕМИНАР ДЛЯ ЖИТЕЛЕЙ КАЗАЛЫ

12 мая в Казалинском районном историко-краеведческом музее состоялся научный семинар на тему «Новые исследования каменного века Приаральского региона», организованный Приаральским отрядом по изучению каменного века Института археологии им. А.Х. Маргулана в составе И. С. Курманиязова, Р.Н. Аминовой и В.Д. Воловенко совместно с сотрудниками музея.

В рамках семинара были представлены результаты исследований, проводимых по проекту ИРН AP22788840 «Археологические исследования памятников каменного века Восточного Приаралья» под руководством С.Ж. Рахимжановой.
И.С. Курманиязов рассказал о новых археологических открытиях на территории Приаральских Каракумов и Северного Приаралья, административно располагающихся в Аральском и Казалинском районах Кызылординской области, методах археологической разведки и перспективах дальнейших исследований региона.

Р.Н. Аминова представила современные методы анализа каменных артефактов и результаты экспериментальных исследований. В ходе выступления участникам были продемонстрированы артефакты различных периодов каменного века, а также проведен небольшой мастер-класс по гравировке кости экспериментальным орудием.

В.Д. Воловенко ознакомил участников с методами цифровизации археологической информации и представил результаты работы в виде топопланов, ортофотографий и 3D-моделей археологических памятников. Завершением выступления стала демонстрация работы дрона.

В работе семинара приняли участие сотрудники музея, учителя истории и школьники города. По итогам мероприятия состоялась оживленная дискуссия, в ходе которой участники проявили большой интерес к вопросам изучения археологического наследия родного края.

15/05/2026

#ғылым #археология #арал #қазалы #мұра

ИНСТИТУТ ҒАЛЫМДАРЫ АРАЛ МАҢЫ АРХЕОЛОГИЯСЫ ТУРАЛЫ СЕМИНАР ӨТКІЗДІ

12 мамыр күні Қазалы аудандық тарихи-өлкетану музейі қабырғасында Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтытының Арал өңірінің тас дәуірін зерттеу тобының мамандары Ы.С. Құрманиязов, Р.Н. Аминова, В.Д. Воловенконың және музей қызметкерлерінің ұйымдастыруымен «Арал маңының тас дәуірі: жаңа зерттеулер» атты ғылыми семинар өтті.

Семинарда Институт ғалымдары ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым комитетінің ЖТН AP22788840 «Шығыс Арал маңы тас дәуірі ескерткіштерін археологиялық зерттеу» (жетекшісі С.Ж. Рахимжанова) гранттық жобасы аясында археологиялық ғылыми-зерттеу жұмыстарының алғашқы нәтижелері Қазалы жұртшылығына таныстырылды.

Ы.С. Құрманиязов өз баяндамасында Қызылорда облысының Арал және Қазалы аудандары аумағындағы Арал маңы Қарақұмдары мен Солтүстік Арал өңірінде анықталған жаңа археологиялық нысандар жөнінде баяндап, археологиялық барлау тәсілдері мен болашақ зерттеу бағыттарына тоқталды.

Ал Р.Н. Аминова өз баяндамасында тас құралдарды зерттеудің қазіргі заманғы әдістері мен эксперименттік зерттеу нәтижелері туралы баяндады. Кездесу барысында тас дәуіріне жататын түрлі жәдігерлер көрсетіліп, ежелгі технологияларды таныстыру мақсатында сүйекке өрнек түсіру бойынша шағын тәжірибелік шеберлік сабағы өткізілді.

В.Д. Воловенко археологиялық деректерді цифрландыру бағытындағы жұмыстарды таныстырып, ескерткіштердің топожоспарлары, ортофотосуреттері мен 3D үлгілерін көрсетті. Сонымен қатар, дрон арқылы жүргізілетін зерттеу жұмыстарының мүмкіндіктері де іс жүзінде көрсетілді.

Ғылыми семинарға музей қызметкерлері, тарих пәнінің мұғалімдері және мектеп оқушылары қатысты. Кездесу соңында қатысушылар туған өлкенің археологиялық мұрасын зерттеу мәселелері төңірегінде ой бөлісіп, мазмұнды пікірталас өрбіді.

12/05/2026

80 000 ЛЕТ ДО НАШЕЙ ЭРЫ: ОХОТНИКИ ОБИ-РАХМАТА УЖЕ ИСПОЛЬЗОВАЛИ ЛУК И СТРЕЛЫ?
В журнале *PLOS One* была опубликована статья международного коллектива исследователей под руководством Юга Плиссона (Университет Бордо, Франция) и Андрея Кривошапкина (Национальный центр археологии, Ташкент), посвящённая анализу каменных орудий из древнейших слоёв грота Оби-Рахмат в Узбекистане.

Грот Оби-Рахмат расположен в предгорьях Тянь-Шаня на северо-востоке Узбекистана, в 100 км от Ташкента, на высоте 1250 м над уровнем моря. Стратиграфия памятника охватывает около 40 000 лет и насчитывает 21 культурный слой. Каменная индустрия сочетает левалуазские техники с систематическим производством пластин и микропластин, что делает её уникальной в контексте Среднего палеолита Центральной Азии. В 2003 году в слое 16 (около 70 тыс. лет назад) были обнаружены зубы и фрагменты черепа молодого гоминина с мозаичными морфологическими признаками, не позволяющими однозначно отнести его ни к неандертальцам, ни к *Homo sapiens*.

Авторы провели трасеологический анализ выборки из 20 каменных изделий из наиболее древних слоёв (20-21), датируемых примерно 80 тысячами лет назад. На основании морфологии изломов и микроскопических линейных следов удара им удалось выделить три категории метательного вооружения: крупные ретушированные остроконечники (массой 25-35 г), микроостроконечники (1-4,5 г) и микропластины. Особый интерес представляет категория нетронутых ретушью треугольных микроостроконечников, которые ранее не привлекали внимания исследователей ввиду своей фрагментарности и малых размеров. Их средняя ширина составляет около 18 мм, а вес - порядка 1,4 г. Исходя из физических принципов конструирования охотничьего оружия, авторы заключают, что столь узкие наконечники могли крепиться исключительно на древке диаметром 7-8 мм - то есть на стреле, но не на дротике или копье.

Для проверки гипотезы был поставлен эксперимент: реплики микроостроконечников из местного окремнённого известняка крепились к деревянным стрелам на битумно-угольный клей и выстреливались из лука по тушам животных. Эксперимент подтвердил характерный характер изломов, наблюдаемых на археологических экземплярах.

Ближайшую технологическую параллель авторы обнаруживают не в Африке, а в Западном Средиземноморье: в слое E пещеры Мандрен в долине Роны (Франция), датируемом примерно 54 000 лет назад, были найдены морфологически идентичные микроостроконечники, также интерпретированные как наконечники стрел и связанные с присутствием "Homo sapiens".

Схожие изделия описаны и на ряде других позднесреднепалеолитических памятников Испании и Италии. Несмотря на разрыв в 25 000 лет и расстояние свыше 6000 км, сходство столь велико, что авторы не исключают технологической преемственности в рамках расселения анатомически современного человека из Персидского плато - региона, который, согласно последним генетическим данным, служил демографическим узлом для предков всех современных неевропейских популяций в период от 70 до 45 тыс. лет назад.

Авторы подчёркивают предварительный характер своих выводов и намерены проверить, присутствует ли данный тип вооружения на протяжении всей стратиграфической последовательности Оби-Рахмата. Тем не менее уже сейчас полученные результаты ставят под сомнение устоявшееся представление о том, что сложное метательное оружие с миниатюрными наконечниками является исключительной чертой верхнего палеолита и неотъемлемым маркером "Homo sapiens".

Источник: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0328390

11/05/2026

МАҢҒЫСТАУДА ДАЛА ӨРКЕНИЕТІНІҢ КӨНЕ ІЗІ - ЕКІ МЫҢЖЫЛДЫҚ ҚАЛА ЗЕРТТЕЛУДЕ

Маңғыстау облысының әкімі Нұрдәулет Қилыбай Ә.Х.Марғұлан атындағы Археология институтының директоры Ақан Оңғарұлы және археолог Андрей Астафьевпен бірге Түпқараған ауданындағы Қарақабақ қалашығына барды