ZeroTrash

28/08/2026

02/08/2026

ගෙදර කුනු වලට වටිනාකමක් දෙමුද ???

අපේ Compost Bin එක තියෙන්නෙ එහෙම හිතන ඔයාලට....

Package එකට බදුන් 2ක් ම...

​👉 වැඩි විස්තර සඳහා දැන්ම විමසන්න (Call or WhatsApp):

☎️ 077 333 9055

​

27/07/2026

Enhance your corporate events, weddings, or special occasions with fully customizable Thuru Seedpods. 💫
​✨ Order Details:
​Minimum Order: 50 pods
​Preparation Time: 4 working days
​👉 වැඩි විස්තර සඳහා දැන්ම විමසන්න (Call or WhatsApp):
☎️ 077 333 9055
​

20/06/2026

EPR යනු කුමක්ද?
Extended Producer Responsibility හෙවත් නිෂ්පාදකයාගේ විස්තීර්ණ වගකීම.

එනම්, නිෂ්පාදකයෙකුගේ වගකීම භාණ්ඩය විකිණීමෙන් අවසන් නොවී, එහි සම්පූර්ණ ජීවන චක්‍රය පුරාම පවතින බවයි. යෝජිත පාරිසරික සංශෝධන පනත යටතේ ප්ලාස්ටික් සහ ඉලෙක්ට්‍රොනික අයිතම සඳහා මෙය ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිතයි.

ඔබෙත්, රටෙත් අනාගතය වෙනුවෙන් - යාවත්කාලීන වූ නීතිමය රැකවරණයක්.

03/06/2026

චර්නොබිල් න්‍යෂ්ටික අනතුර (Chernobyl Disaster) කියන්නේ මිනිස් ඉතිහාසයේ සිදුවුණු දරුණුතම සහ විනාශකාරීම න්‍යෂ්ටික අනතුරයි. මෙය සිදුවුණේ 1986 අප්‍රේල් 26 වෙනිදා, එවකට සෝවියට් දේශයට (වත්මන් යුක්රේනයට) අයත්ව තිබූ චර්නොබිල් න්‍යෂ්ටික බලාගාරයේ 4 වෙනි ප්‍රතික්‍රියාකාරකය (Reactor No. 4) තුළයි.

මෙම අනතුර පිටුපස තිබුණේ වැරදි කළමනාකරණය, නොසැලකිලිමත්කම වගේම බලාගාරයේ තිබුණු බරපතළ තාක්ෂණික දෝෂ කිහිපයක්. අපි මෙහි තාක්ෂණික පැතිකඩ (Technical Aspects) සහ සිදුවුණු දෝෂ එකින් එක සරලව තේරුම් ගනිමු.

1. චර්නොබිල් ප්‍රතික්‍රියාකාරකයේ ස්වභාවය (RBMK-1000)

චර්නොබිල්හි භාවිතා කළේ සෝවියට් දේශය විසින්ම නිපදවන ලද RBMK-1000 වර්ගයේ ප්‍රතික්‍රියාකාරකයක්. මෙහි තාක්ෂණික සැකැස්ම බටහිර රටවල් භාවිතා කළ ප්‍රතික්‍රියාකාරකවලට වඩා ගොඩක් වෙනස්:

* පාලක දඬු (Control Rods): න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාව පාලනය කිරීමට (වේගය අඩු කිරීමට) භාවිතා කරන්නේ බෝරෝන් (Boron) වලින් හැදූ දඬුයි. නමුත් RBMK ප්‍රතික්‍රියාකාරකයේ මේ දඬුවල අගට ග්‍රැෆයිට් (Graphite) කොටසක් සවි කර තිබුණා.

* මධ්‍යස්ථකාරකය (Moderator): ප්‍රතික්‍රියාව පවත්වා ගැනීමට නියුට්‍රෝනවල වේගය පාලනය කිරීමට ග්‍රැෆයිට් (Graphite) කුට්ටි භාවිතා කළා.

* සිසිලනකාරකය (Coolant): ප්‍රතික්‍රියාකාරකය අධික ලෙස රත් වීම වැළැක්වීමට සාමාන්‍ය ජලය (Light Water) නල හරහා ගලා යාමට සැලැස්සුවා.

2. අනතුරට හේතු වූ ප්‍රධාන තාක්ෂණික දෝෂ (Technical Flaws)

ප්‍රතික්‍රියාකාරකයේ තිබූ මාරාන්තික තාක්ෂණික දෝෂ දෙකක් අනතුරට ප්‍රධානම හේතුව වුණා:

A. ධන ශුන්‍යතා සංගුණකය (Positive Void Coefficient)

RBMK ප්‍රතික්‍රියාකාරකවල තිබුණු ලොකුම දෝෂය මෙයයි. සාමාන්‍යයෙන් බටහිර බලාගාරවල ජලය රත් වී වාෂ්ප (Steam Voids / බුබුළු) බවට පත් වෙද්දී න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාවේ වේගය අඩුවන ලෙසයි ඒවා නිර්මාණය කර තිබුණේ.

නමුත් RBMK එකේ සිදුවුණේ අනෙක් පැත්ත:

1. ජලය වාෂ්ප බවට පත් වෙද්දී, ජලයෙන් සිදුවන නියුට්‍රෝන උරාගැනීම අඩු වෙනවා.
2. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාව තවත් වේගවත් වෙනවා.
3. ප්‍රතික්‍රියාව වේගවත් වෙද්දී තාපය තවත් වැඩි වී තවත් ජලය වාෂ්ප වෙනවා.

මෙය පාලනයෙන් තොරව චක්‍රයක් ලෙස සිදුවන (Positive Feedback Loop) භයානක තත්ත්වයක්.

B. පාලක දඬුවල අග තිබූ ග්‍රැෆයිට් කොටස (The "Scram" Flaw)

න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාවක් හදිසියේම සහමුලින්ම නතර කිරීමට AZ-5 නමැති බොත්තම ඔබා සියලුම පාලක දඬු (Control Rods) එකවර ප්‍රතික්‍රියාකාරකය තුළට ඇතුළු කරනවා. (මෙයට "Scram" එකක් කියා කියනවා).

නමුත් මේ පාලක දඬුවල අගට ග්‍රැෆයිට් සවි කර තිබීම නිසා, දඬු ඇතුල් වන මුල් තත්පර කිහිපයේදී සිදුවුණේ ප්‍රතික්‍රියාව පාලනය වීම නොව, ග්‍රැෆයිට් නිසා ප්‍රතික්‍රියාව තත්පර කිහිපයකට අධික ලෙස වේගවත් වීමයි. මෙය හරියට වාහනයක බ්‍රේක් පාගන විට මුල් තත්පර කිහිපයේදී වේගය තවත් වැඩි වෙනවා වගේ වැඩක්.

3. අනතුර සිදු වූ රාත්‍රියේ තාක්ෂණික ක්‍රියාවලිය

අනතුර සිදු වූ දවසේ බලාගාරයේ ඉංජිනේරුවන් විසින් විශේෂ පරීක්ෂණයක් (Safety Test) සිදු කිරීමට නියමිතව තිබුණා. ඉන් බලාපොරොත්තු වුණේ බලාගාරයට විදුලිය විසන්ධි වුවහොත්, එහි ටර්බයින කැරකෙන වේගයෙන් නිපදවෙන ශක්තියෙන් හදිසි ජල පොම්ප ක්‍රියාත්මක කිරීමට තත්පර 45ක කාලයක් ලබාගත හැකිදැයි බැලීමයි.

නමුත් මේ පරීක්ෂණය අතරතුර ඔවුන් අතින් බරපතළ වැරදි කිහිපයක් වුණා:

1. ප්‍රරතික්‍රියාකාරකයේ බලය අධික ලෙස පහත වැටීම: පරීක්ෂණය ප්‍රමාද වීම නිසා ප්‍රතික්‍රියාකාරකය තුළ සෙනෝන් (Xenon-135) නමැති වායුව පිරිලා ප්‍රතික්‍රියාව අඩපණ වුණා (Xenon Poisoning).
2. පාලක දඬු ඉවතට ගැනීම: බලය නැවත ලබාගැනීම සඳහා ඉංජිනේරුවන් විසින් නියමිත ආරක්ෂිත සීමාවන් ඉක්මවා යමින්, පාලක දඬු 211න් 204ක්ම සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවතට ගත්තා. (ආරක්ෂිත ක්‍රමවේදයන්ට අනුව අවම වශයෙන් දඬු 15-30ක්වත් ඇතුළත තිබිය යුතුයි).
3. ආරක්ෂිත පද්ධති අක්‍රිය කිරීම: පරීක්ෂණයට බාධාවක් වෙයි කියා සිතා ස්වයංක්‍රීයව ක්‍රියාත්මක වන හදිසි සිසිලන පද්ධති (Emergency Core Cooling System) ඔවුන් විසින් අතින්ම අක්‍රිය කර තිබුණා.

4. පිපිරීම සිදු වූ ආකාරය (The Explosion)

ඉහත වැරදි නිසා ප්‍රතික්‍රියාකාරකය ඉතා අස්ථායී මට්ටමක තිබියදී පරීක්ෂණය ආරම්භ වුණා. ටර්බයිනවල වේගය අඩු වෙද්දී ජල පොම්පවල වේගය අඩු වී, ප්‍රතික්‍රියාකාරකය තුළට යන ජල ප්‍රමාණය අඩු වුණා.

1. ජලය අඩුවීම සහ රත් වීම නිසා වාෂ්ප බුබුළු (Steam Voids) අධික ලෙස නිර්මාණය වුණා.
2. ඉහත සඳහන් කළ *Positive Void Coefficient* දෝෂය නිසා ප්‍රතික්‍රියාවේ වේගය සහ තාපය ක්ෂණිකව ඉහළ ගියා.
3. තත්ත්වය පාලනය කරගත නොහැකි වූ තැන, ක්‍රියාකරවන්නන් විසින් AZ-5 හදිසි බොත්තම එබුවා.
4. එවිට සියලුම පාලක දඬු එකවර ඇතුල් වීමට පටන් ගත් අතර, එහි අග තිබූ ග්‍රැෆයිට් කොටස් නිසා ප්‍රතික්‍රියාකාරකයේ පහළ කොටසේ බලය සාමාන්‍ය මට්ටමට වඩා 100 ගුණයකින් පමණ ක්ෂණිකව වැඩි වුණා.
5. අධික තාපය නිසා පාලක දඬු ගමන් කරන නල ඇඹරී, දඬු අතරමඟ හිර වුණා. දැන් ප්‍රතික්‍රියාව නතර කිරීමට කිසිදු ක්‍රමයක් තිබුණේ නැහැ.

මේ නිසා පිපිරීම් පටන් ගත්තා.

පළමු පිපිරීම (Steam Explosion):අධික වාෂ්ප පීඩනය නිසා ටොන් 2000ක් බරැති ප්‍රතික්‍රියාකාරකයේ ඉහළ වැස්ම (Bio-shield) උඩු අහසට විසි වී ගියා. නල සියල්ල පුපුරා ගොස් ජලය සහ වාතය එකතු වී හයිඩ්‍රජන් වායුව සෑදුණා.

දෙවැනි පිපිරීම (Hydrogen/Nuclear Explosion): තත්පර කිහිපයකට පසු සෑදුණු හයිඩ්‍රජන් වායුව ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර දෙවැනි මාරාන්තික පිපිරීම සිදු වුණා. ප්‍රතික්‍රියාකාරකයේ තිබූ ග්‍රැෆයිට් කුට්ටිවලට ගිනි ඇවිළුණු අතර, දින 10ක් යනතුරු එය නිවා දැමීමට නොහැකි වුණා.

5. ප්‍රතිඵලය සහ පරිසරයට වූ බලපෑම

මෙම පිපිරීම් නිසා ප්‍රතික්‍රියාකාරකයේ තිබූ විකිරණශීලී ද්‍රව්‍ය (යුරේනියම්, අයඩින්-131, සීසියම්-137 වැනි භයානක විකිරණශීලි ද්‍රව්‍ය) වායුගෝලයට එකතු වී යුරෝපය පුරාම පැතිර ගියා. මෙය හිරෝෂිමා පරමාණු බෝම්බයට වඩා සිය ගුණයක විකිරණ ප්‍රමාණයක් බව පැවසෙනවා.

අනතුරෙන් පසු බලාගාරය අවට කිලෝමීටර 30ක ප්‍රදේශය "Chernobyl Exclusion Zone" (ඇතුල් වීම තහනම් කලාපය) ලෙස නම් කර අද වනතුරුත් වසා දමා තිබෙනවා. පසුව විනාශ වූ 4 වන ප්‍රතික්‍රියාකාරකය වටා විකිරණ පිටවීම වැළැක්වීම සඳහා දැවැන්ත කොන්ක්‍රීට් සහ වානේ ආවරණයක් (Sarcophagus / New Safe Confinement) ඉදි කිරීමට සිදු වුණා.

පහත සේයාරූ වල දැක්වෙන්නෙ මෙම අතිමහත් විනාශය උනු chernobyl බලාගාරය පිපිරීමට පස්සේ දිස්වෙන විදිය. ඒ වගේම අනිත් ඡායාරූපයෙන් දැක්වෙන්නෙ පර්‍යේශණ කණ්ඩායම් විකිරණ වලින් ආරක්ශා වෙන්න අවශ්ය ඇඳුම් ඇඳගෙන සාම්පල එකතු කරන විදිය

Sources(මූලාශ්‍ර) :

https://world-nuclear.org/information-library/safety-and-security/safety-of-plants/chernobyl-accident

https://www.nrc.gov/reading-rm/doc-collections/fact-sheets/chernobyl-bg

02/06/2026

🛑 ඉතිහාසයේ බිහිසුණුතම කාර්මික අළුගෝසුවා: භෝපාල් ගෑස් ඛේදවාචකය (Bhopal Gas Tragedy) 🛑

මීට දශක කිහිපයකට පෙර, 1984 දෙසැම්බර් මස එකම එක රැයකින් මිනිස් ජීවිත දහස් ගණනක් අළු දූවිලි කරමින්, ලෝක ඉතිහාසයේ කළු පැල්ලමක් තැබූ ඒ බිහිසුණු විනාශය ගැන ඔබ දන්නවාද?

කාර්මික දියුණුවේ නාමයෙන් මිනිස් ජීවිත බිලිගත්, ලොව මෙතෙක් සිදුවූ දරුණුතම කාර්මික අනතුර වන "භෝපාල් ගෑස් ඛේදවාචකය" පිටුපස ඇති සැබෑ කතාවයි මේ. 👇

🗓️ 1984 දෙසැම්බර් 2-3 මධ්‍යම රාත්‍රිය: මාරයා භෝපාල් නුවරට පැමිණි වගයි!

ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ භෝපාල් නුවර පිහිටලා තිබුණු "යුනියන් කාබයිඩ්" (Union Carbide India Limited) කෘමිනාශක නිෂ්පාදනය කරන රසායනික කර්මාන්තශාලාව සාමාන්‍ය පරිදි ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතුණා. එදා දෙසැම්බර් 2 වෙනිදා රෑ, භෝපාල් නගරයේ වැසියන් සුව නින්දේ පසුවුණේ තමන්ගේ අවසාන රැය මෙය වේවි කියලා හීනෙකින්වත් හිතන්නේ නැතුවයි.

මධ්‍යම රාත්‍රී 11.00 ට විතර කර්මාන්තශාලාවේ භූගත ටැංකියක (Tank 610) තිබුණු, අධික විෂ සහිත "මෙතිල් අයිසොසයනේට් (Methyl Isocyanate - MIC)" රසායනික වායුව සමඟ ජලය මිශ්‍ර වීම නිසා ප්‍රබල රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් ඇති වෙන්න පටන් ගත්තා.

එහි ප්‍රතිඵලයක් විදිහට ටැංකිය ඇතුළේ උෂ්ණත්වය සහ පීඩනය දරාගත නොහැකි මට්ටමට වැඩි වෙලා, මධ්‍යම රාත්‍රී 12.00 න් පස්සේ (දෙසැම්බර් 3 වෙනිදා අලුයම) ටැංකියේ ආරක්ෂිත කපාට බිඳගෙන මේ මාරාන්තික විෂ වායුව ටොන් 40 ක් විතර භෝපාල් නගරයේ නිහඬ රාත්‍රී ආකාසයට මුදා හැරුණා.

💨 මරණයේ සුවඳ: එදා රාත්‍රියේ සිදුවූයේ කුමක්ද?

සුළඟත් එක්ක මුළු නගරය පුරාම මේ ඝන විෂ වායු පටලය පැතිරිලා ගියා. මිනිස්සුන්ට නින්දෙන් ඇහැරුණේ කැස්ස, ඇස් දැවිල්ල සහ හුස්ම හිරවීම නිසායි.

"ඇස් ඇතුළට මිරිස් කුඩු දාලා වගේ දැවෙන්න ගත්තා, හුස්ම ගන්න හැදුවත් පෙනහළු ඇතුළට ගියේ ගින්දර" - එදා බේරුණු වැසියෙක් පසුව පවසා තිබුණා.

මිනිස්සු බියෙන් ත්‍රස්ත වෙලා, තමන් ඉන්න තැන්වලින් එළියට පැනලා දුවන්න ගත්තා. හැබැයි ඒ දුවපු හැම අඩියක් පාසාම ඔවුන් ආශ්වාස කළේ අර මාරාන්තික විෂ වායුවයි. පාරවල් දිගේ මිනිස්සු විතරක් නෙවෙයි, හරකාබාන, බල්ලන්, බළලුන් සහ කුරුල්ලන් පවා පණ ඇදලා මැරිලා වැටුණා.

පසුදා උදෑසන වන විට භෝපාල් නගරය මළගමක සිරිගෙන තිබුණා. වීදි පුරාම තිබුණේ මළසිරුරු විතරයි. රෝහල් මිනිස්සුන්ගෙන් පිරී ඉතිරී ගියත්, වෛද්‍යවරුන් පවා දැන සිටියේ නැහැ ශරීරගත වෙලා තියෙන්නේ මොන වගේ විෂක්ද සහ ඒකට දෙන්න ඕනේ ප්‍රතිකාර මොනවාද කියලා.

📊 විනාශයේ තරම (ඛේදවාචකයේ සංඛ්‍යාලේඛන)

* ක්ෂණික මරණ: අනතුර සිදුවූ මුල් දින කිහිපය තුළ පමණක් 3,000 කට අධික පිරිසක් මියගියා.

* සම්පූර්ණ මරණ සංඛ්‍යාව: නිල නොවන වාර්තා වලට අනුව මේ විෂ වායුව නිසා කෙටි කාලයකදී සහ පසුකාලීනව ඇතිවූ රෝගාබාධ නිසා මියගිය සංඛ්‍යාව 15,000 - 20,000 ඉක්මවනවා.

* බලපෑමට ලක්වූවන්: මුළු ජනගහනයෙන් 500,000 කට අධික පිරිසක් (ලක්ෂ 5 ක්) මේ විෂ වායුව ආශ්වාස කිරීම නිසා සදාකාලික රෝගීන් බවට පත්වුණා.

⚠️ මේ විනාශයට සැබෑ හේතුව කුමක්ද?

මෙය හදිසි අනතුරකට වඩා, ආයතනයේ බලධාරීන්ගේ දැඩි නොසැලකිලිමත්කම නිසා සිදුවූ "මිනීමැරුමක්" හා සමානයි.

පසුව කළ පරීක්ෂණ වලදී හෙළිවුණේ:
1. පිරිවැය අඩු කිරීමට (Cost-cutting) කර්මාන්තශාලාවේ තිබුණු අත්‍යවශ්‍ය ආරක්ෂිත පද්ධති (Safety systems) කිහිපයක්ම අනතුර සිදුවන විට ක්‍රියා විරහිත කර තිබීම.
2. සේවකයන්ට නිසි පුහුණුවක් නොමැතිකම සහ නඩත්තු කටයුතු පැහැර හැරීම.
3. ජනාවාස සහිත ප්‍රදේශයක මෙතරම් භයානක රසායනික ද්‍රව්‍ය ගබඩා කර තැබීම.

💔 අදටත් ඉතිරිව ඇති ශාපය (පසුකාලීන බලපෑම)

භෝපාල් ඛේදවාචකය 1984 දී ඉවර වුණේ නැහැ. ඒකේ ශාපය අදටත් භෝපාල් වැසියන් විඳවනවා.

* විෂ වායුව නිසා දහස් ගණනක් මිනිස්සු සදාකාලිකවම අන්ධ වුණා. පෙනහළු සහ ශ්වසන ආබාධ, පිළිකා, අක්මා රෝග වැළඳුණා.

* වඩාත්ම කණගාටුදායක දේ නම්, එදා විෂ වායුව ආශ්වාස කළ මව්වරුන්ට පසුව දාව උපන් දරුවන් අදටත් විවිධ ආබාධිත තත්ත්වයන් (Deformities), මානසික වර්ධනය බාලවීම් සහිතව උපත ලැබීමයි. පරම්පරා ගණනාවකට මේ විෂ බලපා තිබෙනවා.

* කර්මාන්තශාලා භූමියේ ඉතිරි වූ විෂ ද්‍රව්‍ය නිසා අදටත් භෝපාල්හි භූගත ජලය සහ පස දූෂණය වී පවතිනවා.

⚖️ බලපෑමට ලක්වූවන්ට යුක්තිය ඉටු වුණාද?

කර්මාන්තශාලාවේ මව් සමාගම වූ ඇමරිකාවේ Union Carbide ආයතනයේ ප්‍රධානියා වූ වොරන් ඇන්ඩර්සන් (Warren Anderson) ඉන්දියාවෙන් පලා ගිය අතර, ඔහුට එරෙහිව නිසි දඬුවම් ලැබුණේ නැහැ. ඔහු 2014 දී මියගියා. දීර්ඝ නීතිමය සටනකින් පසු සමාගම විසින් වන්දි මුදලක් ගෙවීමට එකඟ වුවද, ඉන් පීඩාවට පත් ජනතාවට ලැබුණේ ඉතා සොච්චම් මුදලක්. භෝපාල් වැසියන් අදටත් තමන්ට සිදුවූ අසාධාරණය වෙනුවෙන් යුක්තිය ඉල්ලමින් සටන් කරනවා.

⚙️ කාර්මික දියුණුව සහ ලාභය මිනිස් ජීවිත වලට වඩා වටින්නේ නැත යන්නට භෝපාල් ඛේදවාචකය ලෝකයටම කියා දුන්නේ ලෙයින් සහ කඳුළින් ලියැවුණු පාඩමකි.

නොසැලකිලිමත්කම නිසා අකාලයේ පරවී ගිය ඒ අහිංසක ජීවිත වෙනුවෙන් අපගේ ප්‍රණාමය! 🕯️✨

පහත සේයාරුවේ පෙන්වන්නෙ එදා මිනිසුන් ට මරු කැඳ වූ යුනියන් කාබයිඩ් කර්මාන්ත ශාලාව අද දිස්වන අයුරු

01/06/2026

මිනමාටා ඛේදවාචකය (Minamata Disease) – මිනිස් තණ්හාව සහ නොසැලකිලිමත්කම නිසා සිදු වූ ලොව බිහිසුණුම පාරිසරික විනාශයක්! ⚠️🐟🏭

ෆේස්බුක් එකේ කියවන්න දිග වැඩි වුණත්, අපේ අනාගතය වෙනුවෙන් හැමෝම අනිවාර්යයෙන්ම කියවිය යුතු, ඉතිහාසයෙන් පාඩම් ඉගෙන ගත යුතු සත්‍ය කතාවක් මෙන්න. 👇

📍 මොකක්ද මේ මිනමාටා (Minamata)?

මිනමාටා කියන්නේ ජපානයේ කියුෂු (Kyushu) දූපතේ පිහිටි ඉතාමත් සුන්දර, නිස්කලංක වෙරළබඩ නගරයක්. එහි ජීවත් වුණු බහුතරයක් දෙනාගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය වුණේ මසුන් මැරීම. හැබැයි 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී මේ සුන්දර නගරය මුළු ලෝකයම කම්පා කරපු මරණයේ නගරයක් බවට පත් වුණා. (පහතින් ඇති සිතියම් කොටස බලන්න)

🏭 විනාශයේ මුල: Chisso රසායනික කර්මාන්තශාලාව

1932 ඉඳන් 1968 වෙනකම් මිනමාටා නගරයේ තිබුණු "Chisso Corporation" කියන රසායනික කර්මාන්තශාලාවෙන් ප්ලාස්ටික් නිපදවීමට ගන්නා රසායනික ද්‍රව්‍යයක් වන (Acetaldehyde) නිපදෙව්වා. මෙහිදී උත්ප්‍රේරකයක් විදිහට රසදිය (Mercury) භාවිතා කළ අතර, පාවිච්චියෙන් පසු ඉතිරි වූ අතිශය විෂ සහිත මෙතිල් රසදිය (Methylmercury) අඩංගු අපද්‍රව්‍ය කිසිදු පිරිපහදුවකින් තොරව ඍජුවම මිනමාටා බොක්ක (Minamata Bay) මුහුදට මුදා හැරියා.

🐈 මුලින්ම පෙනුණු අද්භූත ලක්ෂණ ("නටන බළලුන්ගේ රෝගය")

1950 ගණන්වල මුලදී මිනමාටා නගරයේ අමුතුම දෙයක් සිද්ධ වෙන්න ගත්තා. ගෙවල්වල හිටපු බළලුන් පිස්සුවෙන් වගේ ගැහෙමින්, කැරකෙමින් නටන්න පටන් ගත්තා. අවසානයේ උන් මුහුදට පැනලා සියදිවි නසාගත්තා! මිනිස්සු මේක හැඳින්නුවේ "නටන බළලුන්ගේ රෝගය" (Dancing Cat Disease) කියලයි. ඒ විතරක් නෙවෙයි, අහසේ පියාඹපු කුරුල්ලෝ එකපාරටම බිමට ඇදගෙන වැටුණා. මුහුදේ මාළු මතුපිටට පාවෙන්න ගත්තා.

👥 මිනිසුන්ට වැළඳුණු බිහිසුණු වසංගතය

1956 වෙද්දී මේ අභිරහස් රෝගය මිනිසුන්ටත් වැළඳෙන්න ගත්තා. මුලින්ම රෝග ලක්ෂණ පෙන්නුවේ අවුරුදු 5ක කුඩා ගැහැණු ළමයෙක්. ඇයට ඇවිදින්න, කතා කරන්න බැරි වුණා වගේම දරුණු ලෙස වලිප්පුව (Seizures) හැදෙන්න ගත්තා.

ඉන්පසු නගරයේ සිය ගණනකට මේ රෝගය වැළඳුණා. එහි ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ වුණේ:

* අත් පා සහ මුඛය අවට ප්‍රදේශ පණ නැති වීම (Numbness)
* ඇවිදීමේ සහ ශරීරයේ සමබරතාවය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වීම
* පෙනීම, ඇසීම සහ කතා කිරීමේ හැකියාව දුර්වල වීම
* මානසික ව්‍යාකූලතා, දරුණු ලෙස ශරීරය ගැහීම සහ අංශභාගය
* අවසානයේ සිහිසුන් වී මියයෑම.

පහතින් මේ රෝග ලක්ශණ පෙන්නපු මිනිසුන්ගේ සැබෑ ඡායාරූප කිහිපයක් අමුණලා තියෙනවා.

වඩාත්ම කණගාටුදායක දේ: (පසුකාලීනව පර්‍යේෂණ මඟින් සොයාගත් පරිදි)ගර්භණී මව්වරුන් ශරීරයට රසදිය ඇතුළු වූ විට, ඔවුන්ගේ කුස තුළ සිටි දරුවන්ට දරුණු උපද්‍රව ඇති වුණා. රසදිය වැදෑමහ හරහා දරුවාට ගමන් කිරීම නිසා උපතින්ම අන්ධ, බහිර, සහ මොළයේ ආබාධ සහිත (Cerebral Palsy වැනි) දරුවන් දහස් ගණනක් බිහි වුණා.

🔍 සැබෑ හේතුව සොයා ගැනීම

පර්යේෂණවලින් හෙළි වුණේ Chisso කර්මාන්තශාලාවෙන් මුදාහළ මෙතිල් රසදිය, මුහුදේ සිටි ප්ලවාංග (Plankton) මඟින් උරාගෙන, උන්ව කුඩා මාළුන් විසිනුත්, කුඩා මාළුන්ව විශාල මාළුන් විසිනුත් ආහාරයට ගෙන ඇති බවයි. (මේ ක්‍රියාවලියට Bioaccumulation / ජීව සාන්ද්‍රණය කියනවා). මේ නිසා මාළුන්ගේ සිරුරුවල රසදිය සාන්ද්‍රණය අධික ලෙස වැඩි වුණා. මේ විෂ සහිත මාළු සහ බෙල්ලන් දිනපතා ආහාරයට ගත් මිනමාටා වැසියන්ගේ සිරුරුවලට රසදිය බිහිසුණු ලෙස ඇතුල් වුණා.

🤫 ආයතනයේ නිහඬතාවය සහ වංචාව

කර්මාන්තශාලාව මේ විනාශයට තමන් වගකිව යුතු බව දැන සිටියත්, ලාභය වෙනුවෙන් ඔවුන් වසර ගණනාවක් යනතුරු සත්‍යය වසන් කළා. රජයට සහ පර්යේෂකයන්ට සාක්ෂි සෙවීමට බාධා කළා. අවසානයේ ජපාන රජය විසින් මෙහි නිල වගකීම Chisso සමාගමට පැවරුවේ 1968 තරම් ප්‍රමාද වෙලයි! (ඒ කියන්නේ අවුරුදු 30කට වඩා වැඩි කාලයක් ඔවුන් මුහුදට වස මුදා හැර තිබුණා).

💔 ප්‍රතිඵලය සහ වර්තමානය

* නිල වාර්තාවලට අනුව 2,200කට අධික පිරිසක් මේ නිසා සෘජුවම මියගිය අතර, 10,000කට වැඩි පිරිසක් බරපතල ලෙස ආබාධිත වුණා. (නමුත් නිල නොවන වාර්තා පවසන්නේ වින්දිතයන් සංඛ්‍යාව 50,000කට වඩා වැඩි බවයි).
* Chisso සමාගමට වින්දිතයන් වෙනුවෙන් ඩොලර් මිලියන ගණනක වන්දි ගෙවීමට සිදු වුණා.
* මිනමාටා බොක්ක පිරිසිදු කිරීමට සහ රසදිය අඩංගු මඩ ඉවත් කිරීමට වසර 20කට වඩා ගත වූ අතර විශාල මුදලක් වැය වුණා.

💡 මේ සිදුවීමෙන් අපට ගත හැකි පාඩම මොකක්ද?

මිණමාටා රෝගය කියන්නේ ස්වභාවික ව්‍යසනයක් නෙවෙයි. එය මිනිසා විසින්ම සිතාමතා සිදුකරන ලද සාපරාධී අපරාධයක්.

අදටත් ලෝකයේ, ලංකාවේ සමහර කර්මාන්තශාලා තමන්ගේ රසායනික අපද්‍රව්‍ය ගංගා ඇළ දොළවලට, පරිසරයට මුදා හරිනවා. රසායනික පොහොර සහ පළිබෝධනාශක නිසා අපේ රටේ වැව් අමුණු වස වෙමින් පවතිනවා (රජරට වකුගඩු රෝගයටත් මෙවැනි පාරිසරික විෂ වීම් බලපා ඇති බව සොයාගෙන තිබෙනවා).

මිණමාටා ඛේදවාචකය අපිට මතක් කර දෙන්නේ එකම එක දෙයයි: "අපි පරිසරයට වස දුන්නොත්, සොබාදහම ඒ වස නැවත කැරකී අපේම පිඟානට ලබා දෙනවා!"🌍💔

31/05/2026

ආයතනික ලාභය වෙනුවෙන් පරිභෝගිකයා පිට පටවන "දීර්ඝ කරන ලද නිෂ්පාදක වගකීම" (EPR): ජාතික පාරිසරික පනත් සංශෝධනයේ සැඟවුණු අන්තරාය!

ශ්‍රී ලංකාවේ කැලිකසල සහ ප්ලාස්ටික් ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් ලෙස වර්තමානයේ දැඩි කතාබහට ලක්වන මාතෘකාවක් තමයි EPR (Extended Producer Responsibility) හෙවත් "දීර්ඝ කරන ලද නිෂ්පාදක වගකීම". මෙයින් අදහස් වෙන්නේ තමන් නිපදවන හෝ ආනයනය කරන භාණ්ඩවලින් (විශේෂයෙන් ප්ලාස්ටික් සහ ඉලෙක්ට්‍රොනික අපද්‍රව්‍ය) සිදුවන පරිසර හානිය සහ ඒවා කළමනාකරණය කිරීමේ පිරිවැය සහ වගකීම අදාළ නිෂ්පාදකයා විසින්ම දැරිය යුතු බවයි.

නමුත් 2026 අප්‍රේල් 22 වැනිදා ගැසට් කරන ලද නව ජාතික පාරිසරික (සංශෝධන) පනත් කෙටුම්පත හරහා මීට සම්පූර්ණයෙන්ම පටහැනි සහ ජනතාව මුලා කරන භයානක උගුලක් අටවා තිබෙනවා!

⚠️ පනතේ සැඟවුණු රහස: EPR වෙනුවට EP&CR?

නව සංශෝධනයේ 23QQ වගන්තියට අනුව, අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සහ ඒවා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීමේ වගකීම නිෂ්පාදකයා, ආනයනකරු පමණක් නොව "පාරිභෝගිකයා" (Consumer) මතද පටවා තිබෙනවා.

ලෝක ආර්ථික සහයෝගිතාව සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ සංවිධානයේ (OECD) මූලධර්මවලට අනුව සහ ඉන්දියාව වැනි අසල්වැසි රටවල පවා පැහැදිලිවම සඳහන් වන්නේ මෙහි සම්පූර්ණ බර නිෂ්පාදකයන් විසින් දැරිය යුතු බවයි. නමුත් ලංකාවේ පනත මඟින් සිදු කරන්නේ:

නිෂ්පාදකයන්ට පරිසරය විනාශ කරමින් බිලියන ගණන් ලාභ ඉපැයීමට ඉඩ සලසා දීම.

අවසානයේ එම අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීමේ වියදම (බදු හෝ ගාස්තු ලෙස) සාමාන්‍ය පාරිභෝගිකයා වන ඔබ සහ මම මත පැටවීම.

🚫 විනිවිදභාවයකින් තොර රහසිගත ක්‍රියාවලියක්

පරිසර යුක්ති කේන්ද්‍රය (CEJ) වැනි ප්‍රමුඛ පරිසර සංවිධාන මීට පෙර මෙම සාකච්ඡාවලට සම්බන්ධ කර ගත්තද, මෑතකදී මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය සහ පරිසර අමාත්‍යාංශය විසින් සිවිල් සංවිධාන මඟහරිමින්, වසා දැමූ දොරවල් පිටුපස මෙම පනත කෙටුම්පත් කර ඇත. එහිදී පනතින් "පාරිභෝගිකයා" යන වචනය ඉවත් කළ බවට බලධාරීන් ප්‍රකාශ කළද, එය සම්පූර්ණ අසත්‍යයක් බව ගැසට් පත්‍රය දෙස බැලීමේදී පැහැදිලි වේ.

💪 දැන් ඔබ ක්‍රියාත්මක විය යුතු වෙලාවයි!

මහා පරිමාණ ව්‍යාපාරිකයන්ගේ ලාභය වෙනුවෙන්, ඔවුන් පරිසරයට මුදාහරින කුණු කන්දල්වලට වන්දි ගෙවීමට මහජනතාව වන අප සූදානම් නැත! "නිෂ්පාදකයාගේ වගකීම" සහ "පාරිභෝගිකයාගේ බැඳීම" එකිනෙකින් වෙන් කළ යුතුමය.

ඔබේ ප්‍රදේශයේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයා (ආණ්ඩු පක්ෂ හෝ විපක්ෂ) සම්බන්ධ කරගන්න.

පනත් කෙටුම්පතේ ඇති මෙම සූක්ෂ්ම වචන හරහා මුළු රටටම සිදුවන ප්‍රතිපත්තිමය විනාශය සහ ඔබට සිදුවන අසාධාරණය ඔවුන්ට පැහැදිලි කර දෙන්න.

පරිසරය රැකගැනීමට සහ අපේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් හඬක් නගමු!

හේමන්ත විතානගේ මහතා විසින් පලකරන ලද පෝස්ටුවක් ඇසුරිනි.

Original පෝස්ටුව : https://www.facebook.com/share/p/1NvD5oDNR5/

31/05/2026

සාමකාමී සහ යහපත් හෙට දවසක් උදෙසා, එකම ශ්‍රී ලාකේය පවුලක් ලෙස අපි සැවොම අත්වැල් බැඳගනිමු.

සුභ වෙසක් මංගල්‍යක් වේවා!