18/03/2026
මේතාක් කතාව
අද අපි දකින ලෝක යුද්ධ, සම්බාධක සහ ආර්ථික අර්බුද පිටුපස තියෙන්නේ පෙනෙනවාට වඩා ගැඹුරු සෙල්ලමක්. ඒ සෙල්ලමේ නම "ඩොලර් ආධිපත්යය". අපි මේ කතාවේ මුල ඉඳන්ම බලමු.
1️⃣ Bretton Woods: ඩොලරය ලෝකයේ රජ වූ හැටි
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පස්සේ ලෝකයම ආර්ථිකව වැටිලා ඉද්දී, 1944 දී රටවල් 44ක් එකතු වෙලා Bretton Woods පද්ධතිය හැදුවා. මෙතනදී තමයි IMF සහ ලෝක බැංකුව උපදින්නේ. එදා ඇමරිකාව කිව්වා "උඹලගේ සල්ලි ඩොලර් වලට ගැටගහපන්, මම ඩොලරය රත්තරන් වලට ගැටගහන්නම්" කියලා. ඒ අනුව රත්තරන් ඕන නම් ඩොලර් තිබිය යුතුමයි කියන නීතියෙන් ඩොලරය ලෝකයේ 'මුල' වුණා.
2️⃣ Nixon Shock:
රත්තරන් නැති ඩොලරය
70 දශකයේදී ඇමරිකාව වියට්නාම් යුද්ධයට පැටලුණා. වියදම පියවන්න ඔවුන් රිසි සේ ඩොලර් අච්චු ගැහුවා. ලෝකයේ අනිත් රටවල් තමන් සතු ඩොලර් දීලා රත්තරන් ඉල්ලද්දී ඇමරිකාව ළඟ දෙන්න තරම් රත්තරන් තිබුණේ නැහැ. 1971 දී රිචඩ් නික්සන් ජනාධිපතිවරයා ලෝකයම හෙල්ලූ තීරණයක් ගත්තා; ඒ තමයි ඩොලරය සහ රත්තරන් අතර තිබුණු සම්බන්ධය කපා දැමීම (Nixon Shock).
3️⃣ Petrodollar:
තෙල් වලින් රැකගත් ඩොලර් බලය
රත්තරන් රැකවරණය නැති වුණාම ඩොලරය වැටෙන්න ගත්තා. ඒත් ඇමරිකාව සවුදිය ප්රමුඛ OPEC රටවල් එක්ක සූක්ෂම ගනුදෙනුවක් කළා. "උඹලගේ ආරක්ෂාව අපි බලාගන්නම්, හැබැයි උඹලා තෙල් විකුණන්න ඕනේ ඩොලර් වලට විතරයි" (Petrodollar). ලෝකයේ හැම රටකටම තෙල් ඕන නිසා, හැමෝටම ඩොලර් එකතු කරන්න වුණා. මේ නිසා ඩොලරය වැටෙන්නේ නැතුව ඇමරිකාවට ඇති තරම් ණය ගන්නත්, ඩොලර් බිලියන 900+ හමුදාවක් නඩත්තු කරන්නත් පුළුවන් වුණා.
4️⃣ චීනයේ නැගීම සහ MAGA උපාය
ඇමරිකාව නිෂ්පාදන ආර්ථිකයෙන් මිදිලා, චීනය වගේ රටවල් වලින් අඩුවට බඩු ගේන "පරිභෝජන ආර්ථිකයක්" වුණා. හැබැයි චීනය මේ සෙල්ලම තේරුම් ගත්තා. ඔවුන් රුසියාව සහ BRICS රටවල් එක්ක එකතු වෙලා ඩොලරයේ ආධිපත්යය බිඳින්න ප්ලෑන් කළා. මේක කල්තියා දැකපු නිසයි ට්රම්ප් "Make America Great Again" (MAGA) කියන සටන් පාඨය ගෙනාවේ. ඔහුගේ ඉලක්කය වුණේ:
• චීනයට බදු ගහලා නැවතත් නිෂ්පාදනය ඇමරිකාවට ගැනීම.
• ලෝක පොලිස්කාරයා වෙන්න යන වියදම් අඩු කරගැනීම.
5️⃣හෝමුස් වලදී වරදින ග්ණන් බැලීම්
ට්රම්ප් ඉරානයට එරෙහිව සම්බාධක දමලා එරට අස්ථාවර කරන්න හැදුවේ හුදෙක් ප්රජාතන්ත්රවාදය වෙනුවෙන් නෙවෙයි; ලෝකයේ තෙල් නහරය බඳු හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) පාලනය තමන් යටතට ගන්නයි. නමුත් ඉරානය "Smart" ගේමක් ගැහුවා. ඔවුන් ඇමරිකාවට ගහන්නේ නැතුව, ලෝකයේ බෙල්ල වුණ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර කරලා ලෝක බලශක්ති සැපයුම හිර කළා.
දැන් තත්ත්වය දරුණුයි. ඉරානය කියන්නේ "තෙල් දෙන්නම්, හැබැයි ඩොලර් වෙනුවට චීන යුවාන් (Yuan) දීපන්" කියලා. මේක තමයි පෙට්රො-යුවාන් (Petro-Yuan) යුගයේ ආරම්භය.
6️⃣ අනාගතය:
ඩිජිටල් සල්ලි සහ BRICS බලය
මේ සෙල්ලම තවත් දරුණු වෙන්නේ BRICS සංවිධානය ව්යාප්ත වීමත් එක්කයි. සවුදිය, ඉරානය සහ UAE වැනි රටවල් දැන් BRICS වල සාමාජිකයන්. ඒ වගේම චීනය දැන් උත්සාහ කරන්නේ ඩිජිටල් යුආන් (Digital Yuan) හරහා ඇමරිකානු බැංකු පද්ධතිය මඟහැරලා කෙලින්ම ගනුදෙනු කරන්නයි. මෑත කාලයේ චීනය සහ ඉන්දියාව වැනි රටවල් වාර්තාගත ලෙස රත්තරන් මිලදී ගනිමින් ඉන්නේ ඩොලරය මත තියෙන විශ්වාසය බිඳවැටෙන බව කල්තියා දන්නා නිසයි.
📌 අවසාන වශයෙන්...
ඇමරිකාව තමන්ගේ අධිරාජ්යය රැකගන්න මාරාන්තික සටනක ඉන්නේ. USS Tripoli වගේ දැවැන්ත යුධ නැව් හෝමූස් වලට එද්දී ලෝකයම බලාගෙන ඉන්නේ ඩොලරයේ ආධිපත්යය අවසන් වෙයිද, නැත්නම් ඇමරිකාව මේකෙන් ගොඩ එයිද කියලා.
ඔබ මොකද හිතන්නේ? ඉදිරි දශකයේදී ලෝකයේ බලවතා වෙන්නේ ඩොලරයද? නැත්නම් චීන යුවාන් එකද?