16/07/2021
အသည်းအသန် COVID-19 ကို အိမ်မှာကုသခြင်း
**********************************************
COVID 19 တွင် ရောဂါအဆင့် လိုက် ရှိပါတယ်။
၁။ COVID အပျော့ စား
- ဖျား၊ချောင်းဆိုး၊ အနံ့ပျောက်ရုံသာ
၂။ COVID နမိုးနီးယား
-ဖျားရုံ အနံ့ ပျောက်ရုံမျှမက မောလာကာ O2 စကျလာတာပါ။
၃။COVID နမိုးနီးယား အပြင်းစား
အောင်ဆီဂျင် ၉၀ အောက်ကျ ၊ အပြင်းအထန်မော
၄။ ARDS ခေါ် အဆုတ် လုံးဝ ပျက်စီးသွားခြင်း
Oxygen အိမ်မှာပေးလဲ တက်မလာတော့။
၅။Sepsis
အဆုတ် ရောင် အပြင် တခြား ကိုယ်အင်္ဂါပါချို့ယွင်း -ဆီးမထွက်- အသဲထိ သွေးပေါင် စကျ
၆။Severe Sepsis- အငန်ပုလင်းချိတ်သော လဲ သွေးပေါင်တက်မလာတော့ပါ။
ဒီ အဆင့် ၆ ခု မှာ တခြားနိုင်ငံ တွေ မှာ COVID အပျော့စား ကိုသာ အိမ်မှာကုကြပေမယ့် ဖွံ့ဖြိုး ဆဲ နိုင်တွေ မှာတော့ oxygen လို လာတဲ့ ဒုတိယ အဆင့် COVID pneumonia ကို ပါ ဆေးရုံတင်မကုနိုင်တာကြောင့် အခက်အခဲ တွေ ဖြစ်ရပါတယ်။ မြန်မာပြည်မှာ တော့ Severe pneumonia ၊ARDS နဲ့ sepsis ပါမကျန် အိမ်မှာကုနေရပါပြီ။
အဲ့ဒီ အခါမှာ ဆေးရုံ မှာကုရမဲ့ လူနာ ကို အိမ်မှာကုပေးရ တဲ့ တာဝန်ဟာ မိသားစု ဆရာဝန် တွေ လက်ထဲ ရောက်လာပါတယ်။
GP တစ်ယောက်အနေ နဲ့ မဖြစ်မနေ ကု သပေးရ တဲ့ အခါ ကိုယ့်လူနာ ဟာ ဘယ်အဆင့် ရောက်ပြီး လဲ ဆို တာ Catergory ခွဲ သိဖို လို လာပါပြီ။ အခုဟာက ဒုတိယ အဆင့်ဖြစ်တဲ့ pneumonia သာမက severe pneumonia , ARDS နဲ Sepsis တွေ ပါ မကျန် ကုသ ရ တဲ့ အခါ GP တွေမှာအတော်ဒုက္ခ ရောက်ပါတယ်။
အဆိုး ဆုံးက Oxygen delivery ပါ။ အိမ်မှာ Relaible source of oxygen therapy ရဖို့က အတော် မလွယ်ပါဘူး။
oxygen ပေးရာမှာ COVID pneumonia အဆင့် ထိကို oxygen concentrator နဲ့ ပေးနိုင်ပြီး။ Severe pneumonia မှာ ဆို ရင်တော့ ဆလင်ဒါနဲ့ ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဆရာတို့သိတဲ့ အတိုင်း 2-4 L လောက် ကို Nasal prong နဲ့ပေးပြီး 5 L -7L လောက်ဆို Hudson mask နဲ့ ပေးရပါတယ်။ 10 L အထက်ဆို ရင်တော့ Reservior bag နဲ့ ပေးရပါတယ်။
လူနာ က အသက်ကြီးမယ်။ comobidities များမယ်။ ICU admission ဘယ်လို မှမဖြစ်နိုင်ဘူး ဆို ရင်တော့ Hudson mask fail ဖြစ်ချိန် မှာ Palliative care လုပ်ဖို့ ဆွေးနွေး သင့်ပါတယ်။
ဆရာ တို့ဆရာမ တို့ဟာ ဆေးရုံတက်ရမဲ့ လူနာကို အိမ်မှာ ကုရတာဖြစ်တာ ကြောင့် လူနာ ကို ဆေးရုံ မှာကုသ သလို ကုရမှာပါ။
Monitoring အနေ နဲ့ က
SPO2 ရယ်၊ Blood pressure ရယ်၊ heart rate ရယ်၊ Urine output ရယ်က အဓိကပါ။ ဆီးချို လူနာဆို ရင် BSL ပါ every 2 hr တိုင်း ရပါမယ်။
Pneumonia လူနာ တွေ ကို oxygen delivery အပြင် secondary sepsis ရှိမရှိ organ demage ရှိမရှိစောင့်ကြည့်ရပါမယ်။
ဖြစ်နိုင်ရင်တော့ Creatinine Liver enzyme ၊ Hb နဲ့ platelet count လောက် သိထားရင်းကောင်းပါတယ်။
BP ကောင်းတယ် ဆို ACEI ,ARB လို ဆေးမျိုးကို ရပ်ထားပါ။ urine output ကျ ရင် Metformin ကို ရပ်ဖို့လိုပါတယ်။ Sugar ကို insulin နဲ့ manage လုပ်သင့်ပါတယ်။
prophylasix အနေ နဲ့ က pneumonia လူနာ နဲ့ severe pneumonia လူနာ တွေ ကို renal function ကောင်း ရင် Enoxaparin 0.5 mg/Kg Daily မကောင်းရင် Heparin 5000 unit BD ပေးရပါမယ်။
GI protection အနေ နဲ့ PPI နဲ့ H2 receptor blocker ပေးရပါမယ်။
O2 ၉၀ အောက်ကျပြီး clinical deterioration မြန်ပြီး end organ damage စရပြီ ဆို ရင် emparic antibiotic စရပါမယ်။ ဒီ မှာ သုံးသင့်တာ က piperacillin tazobactam သို့မဟုတ် meropenam ပါ။
injectable steroid ကို တော့ ARDS စဝင် တဲ့ လူနာ နဲ့ Severe sepsis တွေ ကို last straw of hope အနေ နဲ့ ပေးနိုင်ပါတယ်။
Non pharmacological treatment အနေ နဲ့ oral intake မဝင် တဲ့ လူနာ ကို early enteral feed ပေးတာ ကောင်းပါတယ်။ ဖြစ်နိုင်ရင် NG tube ထည့်ပြီး Feeding စောစော စသင့်ပါတယ်။
Reapirarory care အနေ နဲ့ က Breathing exercise တွေ သင့်တော် ရာတစ်ခုခု ကို သင်ပြပေးသင့်ပါတယ်။လူနာ ကို Prone position ထားတာ၊ upper body ကို 30-35 degree incline ထားသငျ့ပါတယျ။
လူနာ ရှင် ကို လဲ လူနာ ကို အစာကျွှေးတာ၊ monitoring လုပ်တာ တွေ ကို သင်ပေးသင့် သလို။ Cannula ကနေ IV ပေးတာ။ Subcutaneous heparin ထိုးတာ အထိ သင်ပေးသင့်ပါတယ်။
ဆရာတို့ လူနာ ရှင်ကို Education ပေး နိုင်ရင်
Home visit သွားရ တာ နည်းမှာကြောင့် ဆရာတို့လဲ Safe ဖြစ်ပါတယ်။
Severe pneumonia ကနေ oxygen non responsive ဖြစ်လာရင် palliative care discussion ကောင်းကောင်းလုပ်နိုင်ရင် ကားပေါ်မှာသေတာ တို့ လှေကားမှာထမ်းချ ရင်းသေတာ စတဲ့ အရုပ်ဆိုးတာ တွေ မဖြစ်တော့ပါဘူး။
ပြည်သူ အားလုံးအမြန်ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေဗျာ။
Source: WHO guideline
