24/09/2026
ကင်ဆာတွင် အသုံးပြုသော chemo ဆေးများအမျိုးအစား၊ အသုံးပြုသောရောဂါနဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို အောက်ပါအတိုင်းဖော်ပြထားပါတယ် ။
၁။ Alkylating Agents (ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဆေးဝါးများ)
• ဥပမာများ: Cyclophosphamide, Ifosfamide, Melphalan, Busulfan
• အသုံးပြုသည့်ရောဂါများ: သွေးကင်ဆာ (leukemia), lymphona, ရင်သားကင်ဆာ, သားဥအိမ်ကင်ဆာ, အဆုတ်ကင်ဆာ
• ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ:
• ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပိတ်ဆို့မှု (သွေးဆဲလ်နည်းသွားခြင်းကြောင့် ရောဂါကူးစက်လွယ်ခြင်း၊ သွေးအားနည်းခြင်း၊ သွေးထွက်လွယ်ခြင်း)
• ပျို့အန်ခြင်း
• ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း
• သားသမီးမရနိုင်တော့သည့် အန္တရာယ်
• ရေရှည်တွင် ဒုတိယ သွေးကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိခြင်း
၂။ Antimetabolites (ဆဲလ်ပွားခြင်းကို ဆန့်ကျင်သော ဆေးဝါးများ)
• ဥပမာများ: Methotrexate, 5-Fluorouracil (5-FU), Capecitabine, Cytarabine, Gemcitabine
• အသုံးပြုသည့်ရောဂါများ: သွေးကင်ဆာ, ရင်သားကင်ဆာ, သားဥအိမ်ကင်ဆာ, အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းကင်ဆာ
• ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ:
• ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပိတ်ဆို့မှု
• ပါးစပ်အနာများပေါက်ခြင်း (mucositis)
• ဝမ်းလျှောခြင်း
• လက်ဖဝါးနှင့် ခြေဖဝါးများ နီရဲနာကျင်ကာ အရေခွံလန်ခြင်း (capecitabine/5-FU တို့နှင့် ပိုဖြစ်တတ်သည်)
• အသည်းကို ထိခိုက်ခြင်း (methotrexate ဖြင့် ကုသရာတွင်)
၃။ Anti-tumor Antibiotics (ကင်ဆာကို ဆန့်ကျင်သော ပဋိဇီဝဆေးများ)
• ဥပမာများ: Doxorubicin, Daunorubicin, Bleomycin, Mitomycin
• အသုံးပြုသည့်ရောဂါများ: ရင်သားကင်ဆာ, ဆီးအိတ်ကင်ဆာ, အဆုတ်ကင်ဆာ, sarcomas (တစ်ရှူးကင်ဆာ), သွေးကင်ဆာ
• ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ:
• ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပိတ်ဆို့မှု
• ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း
• နှလုံးကို ထိခိုက်ခြင်း (doxorubicin/daunorubicin ဖြင့် cardiomyopathy ဖြစ်နိုင်သည်)
• အဆုတ်ကို ထိခိုက်ခြင်း (bleomycin ဖြင့် အဆုတ်တစ်သျှူးများ မာကျောလာနိုင်သည်)
• ပါးစပ်အနာများပေါက်ခြင်း
၄။ Topoisomerase Inhibitors (ဆဲလ်ပွားခြင်းကို ဟန့်တားသော ဆေးဝါးများ)
• ဥပမာများ: Irinotecan, Topotecan, Etoposide, Teniposide
• အသုံးပြုသည့်ရောဂါများ: အဆုတ်ကင်ဆာ, အူမကြီးကင်ဆာ, သားဥအိမ်ကင်ဆာ, သွေးကင်ဆာ
• ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ:
• ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပိတ်ဆို့မှု
• ဝမ်းလျှောခြင်း (irinotecan ဖြင့် အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားနိုင်သည်)
• ပျို့အန်ခြင်း
• ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း
၅။ Mitotic Inhibitors (အပင်မှ ထုတ်လုပ်သော ဆေးဝါးများ)
• ဥပမာများ: Paclitaxel, Docetaxel, Vincristine, Vinblastine
• အသုံးပြုသည့်ရောဂါများ: ရင်သားကင်ဆာ, အဆုတ်ကင်ဆာ, lymphoma, သွေးကင်ဆာ
• ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ:
• အာရုံကြောများ ထိခိုက်ခြင်း (လက်နှင့် ခြေထောက်များတွင် ထုံကျဉ်ခြင်း၊ အထူးသဖြင့် vincristine, paclitaxel တို့နှင့်ဖြစ်သည်)
• ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပိတ်ဆို့မှု (vincristine သည် ခြင်ဆီကို အနည်းငယ်သာ ထိခိုက်စေသည်)
• ဆံပင်ကျွတ်ခြင်း
• ဆေးမတည့်သည့် တုံ့ပြန်မှုများ (paclitaxel, docetaxel ကဲ့သို့သော taxanes အုပ်စုဝင်ဆေးများ)
၆။ Platinum-based Drugs (Alkylating နှင့် ဆင်တူသော ဆေးများ)
• ဥပမာများ: Cisplatin, Carboplatin, Oxaliplatin
• အသုံးပြုသည့်ရောဂါများ: သားဥအိမ်ကင်ဆာ, testicular ကင်ဆာ, အဆုတ်ကင်ဆာ, အူမကြီးကင်ဆာ, ဆီးအိတ်ကင်ဆာ
• ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ:
• ကျောက်ကပ်ကို ထိခိုက်ခြင်း (cisplatin)
• နားလေးခြင်း (cisplatin)
• ပျို့အန်ခြင်း (cisplatin ဖြင့် ဆိုးရွားနိုင်သည်)
• အာရုံကြောများ ပျက်စီးခြင်း (oxaliplatin ဖြင့် အအေးဒဏ်ကို မခံနိုင်ခြင်း၊ အာရုံကြော ထိခိုက်ခြင်း)
• ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပိတ်ဆို့မှု (carboplatin)
✅ အနှစ်ချုပ်:
• ဓာတုကုထုံးဆေးဝါးများအားလုံးသည် ရိုးတွင်းခြင်ဆီ ပိတ်ဆို့မှု၊ ပျို့အန်ခြင်း၊ ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းနှင့် မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းတို့ကို အများအားဖြင့် ဖြစ်စေသည်။
• အချို့သော ဆေးအမျိုးအစားများသည် သီးခြားကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများကို (နှလုံး၊ အဆုတ်၊ ကျောက်ကပ်၊ အာရုံကြော သို့မဟုတ် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်း) ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
#ဆရာဝန်နဲ့တိုင်ပင်ရန်
