19/05/2023
Таны мэдлэгт 😊
• ХАДАГ ОРООЖ УЯХ:
🌳Мод ороосон хадаг нь чийг хадгалж доор нь шавж, бактери, мөөгөнцөр үржих таатай орчинг бүрдүүлж модыг өвчлүүлнэ.
Түүнчлэн температурын эрс тэс өөрчлөлт агаарын солилцоо байхгүй ороосон хадагны доор гадна орчноос илүүтэй болдог, үүнд хуримтлагдах чийг бас нөлөөлнө. Холтос нь маш сайн дулаан, хүйтэн тусгаарлагч, гэвч аажмаар чивчирч шигдэх хадаг холтсыг даран нягтруулж нимгэлснээр холтос сийрэг, халуун хүйтэн тусгаарлах чанараа алдана. Ингээд халуунд хэт халж, хүйтэнд нэвт хайрагдах флоем, ксилем давхаргын эд эс нь гэмтэж эхэлдэг.
Өвлийн хүйтнийг давж гарах, хөлдөхөөс өөрийгөө хамгаалахын тулд мод намар навчаа хаяж, эд эсийн идэвхжил нь саарч унтаа байдалд шилжин, хавар хангалттай дулаарч цаг агаар тогтвортой болох үед эс нь сэргэн унтаа байдлаасаа гардаг. Гэтэл хаврын эхээр төөнөх нарны илчинд ороосон хадагны доорх дулаан тусгаарлах чанараа аажмаар алдаж буй холтосны доор хуримтлагдах дулаан модыг унтаа байдлаас хугацаанаас нь өмнө сэрээх боломжтой. Удалгүй цочир хүйтрэхэд холтосны доорх флоем, ксилэм давхаргуудын цагаасаа өмнө идэвхжсэн эсийг хөлдөөж энэ цикл нь олон давтагдах нь эдгээр эсийг үхүүлнэ. Үүнийг нарны төөнөлт (sunscalding) гэх бөгөөд модны баруун урагш харсан талыг ихэвчлэн гэмтээнэ. Гэмтсэн хэсгийн холтос үхжин ховхорч унан өвчилж дотогш өгөршүүлдэг. Модны ёроолыг цагаанаар будах олон шалтгааны нэг нь нарны гэрлийг ойлгож хавар эрт нарны төөнөлтөнд хэт халахаас модыг хамгаалж байгаа юм. Зориулалтын сийрэг, сунадаг, цайвар өнгийн материалаар зөвхөн 11 сараас 4 сарын хооронд модыг түр ороож нарны төөнөлтөөс хамгаалах нь бий.
Түүнчлэн мод томорч бүдүүрэх тусам хадаг модны их бие, мөчирт улам шигдэн чивчирдэг. Хүний гар хөлийг боож цусны эргэлтийг нь зогсоохтой адил, яваандаа холтос, үүний доорх флоем, ксилем давхаргуудын шим тэжээл түгээх сувгуудыг нь боомилон тэжээлийн урсгалыг нь доголдуулан дутагдалд оруулж, мөн нимгэн камбиум давхарга няцарснаар өсөлтийг нь зогсоож модыг удаан, аажим үхэлд хүргэнэ. Дотроо өсөлт, тэжээл нь аажмаар боомилогдон зогсонги байдалд орж буй мод хэдэн жилдээ гаднаа зүгээр эрүүл юм шиг харагдана.
Хадаг ороох нь холтсыг модоо тойрон 100% бүрэн гэмтээх модны бүслүүр (tree girdling) хэлбэрийн хамгийн хүнд холтосны гэмтэлд хүргэх бөгөөд мод удаан амьдрахгүй.
🌿
Эх сурвалж: Tsogtbaatar Shagdar