19/02/2025
Хаврын уралдааны үүсэл:
Монголын морин уралдаан, түүний дотор хаврын уралдааны түүхийг нарийн тогтоосон баримт ховор ч нийтлэг ойлголтоор олон зуун жилийн тэртээгээс эхлэлтэй. Морин уралдаан бол монголчуудын морьтон соёлын салшгүй хэсэг бөгөөд нүүдэлчин амьдралын онцлог, дайн байлдааны стратеги, морины үүлдэр, уяа засалтай нягт уялдсан уламжлал юм.
Түүхэн гарал:
1. Эртний нүүдэлчин аймгуудын үе:
Хүннү, Түрэг, Монгол аймгууд морийг аж ахуй, дайн байлдаан, тээвэрт өргөн ашиглаж байсан тул морьдыг сорих, бэлтгэх зорилгоор уралдаан хийдэг байсан гэж үздэг.
2. Их Монгол Улсын үе (13-р зуун):
Их Монгол Улсын үед морин уралдаан цэрэг дайны бэлтгэл, хурдан шуурхай ажиллагааг сайжруулах зорилготой байсан нь тодорхой. Энэ үед морины хурд, тэсвэр, чанар чухал үзүүлэлт болдог байжээ.
3. Буддын шашны нөлөө (17-19-р зуун):
Монголчууд буддын шашинтай болсон үеэс морин уралдаан уламжлалт баяруудтай холбогдон, ихэвчлэн баяр ёслолын нэг хэсэг болон тогтсон. Хаврын уралдаан нь Цагаан сарын дараа морьдын уяа засал, бэлтгэлийг шалгах зорилготойгоор зохион байгуулагдах болсон байна.
Орчин үеийн хөгжүүлэлт:
20-р зуунд морин уралдааныг төрийн наадам, үндэсний баярын гол хэсэг болгон албан ёсоор зохион байгуулах болсон. Хаврын уралдаан нь цаг улирлын онцлог, уламжлалт зан үйлийн нэгэн чухал хэсэг болж өнөөдрийг хүрсэн.
Тодорхой эх сурвалжид хаврын уралдааныг яг хэзээ албан ёсоор эхлүүлсэн нь дурдаагүй ч Монголын уламжлалт баяр, морин соёлтой холбоотой олон зуун жилийн түүхтэй гэж үздэг.