22/02/2016
БӨӨРӨНХИЙ БАЙЦАА /CABBAGE /
Áººðºíõèé öàãààí áàéöàà нь тоонолжин цэцэгтэний овогт хамаардаг 2 настай таримал боловч манайд үрслэгээр тарьж нэг наст хэлбэрээр ургуулдаг. Уðãàö сайòàé, õ¿éòýíä õàðüöàíãóé òýñâýðòýé óðãàìàë þì. Áàéöààíы биохимийн найрлагыг авч үзвэл витамин C 26.5-28.9%, агуулагдах ба сахар, амин хүчил, хуурай бодис, вит B1, B3 P, PP, E ãýõ ìýò олон òºðëèéí àìèí äýì àãóóëäàã. Бөөрөнхий цагаан байцааны хүнс эрүүл ахуйн гол ач холбогдол нь хоолны шингэц сайжруулах, ходоод гэдэсний гүрвэлзэх хөдөлгөөнийг нэмэгдүүлдэгт оршино. Украйн ардын уламжлалт эмчилгээнд түүнийг байцаа-эмч гэж үнэлдэг бөгөөд ардын уламжлалт эмчилгээний олон жор байдаг.
Хүнсэнд чанаж, хуурч, давсалж хэрэглэхээс гадна салатны голчлон хэрэглэнэ.
Áººðºíõèé öàãààí áàéöààã ýðò áà îðîéí óðãàöûí 2 ÷èãëýëýýð òàðèàëäàã.
Áàéöààíû ñîðòóóä
Ýðò áîëöòîé Äóíä, îðîé áîëöòîé
1. Íîìåð ïåðâûé грибовский-147
2. Èþльский
3. Бээжин – 11 /хятад/
4. 58/98 /Хятад/ 1. Áåëîðóññêàÿ-85
2. Îñåííàÿ ãðèáîâñêàÿ -320
3. Ñëàâà-1320
4. Ширхэнцэг-13
Бөөрөнхий байцаа нь хүйтсэг, сэрүүнсэг, гэрэлд дуртай ургамал. Ялангуяа үрслэгийн үедээ гэрлийн дутагдалд орох нь их. Ургах тохиромжтой температур нь 16-220С ба 250С-аас дээш дулаан сөрөг нөлөөтэй. Бөөрөнхий байцаа чийгэнд дуртай Хөрсний чийгэнд ихээхэн өндөр шаардлага тавьдаг тул ургалтын хугацаанд усалгааг сайтар хийнэ.
Áººðºíõèé áàéöàà ¿ðæèë øèì ñàéòàé хөнөгөн øàâранцар, ýëñýíöýð õºðñºíä сайн ургадаг.түүний шилдэг сайн өìíºã÷ íü ýðòèéí òºìñ, бөөрөнхий сонгино, лооль, өргөст хэмх, вандуй бөгөөд дунд зэргийн өмнөгчид оройн төмс, øàð ëóóâàí, улаан манжин зэрэг ургамлууд орно..
Áàéöàà òàðèõ òàëáàéã хавар хàãàëãààíû ºìíº бууцыг 30-40ò/га нормоор öàöаж 20-25 ñì ã¿í õàãàëж боловсруулна. Ýðäýñ áîðäîî ãà-ä N120P120K100 êã íîðìîîð áîðäîíî.
Бөөрөнхий байцаа нь хүнсний ногоонууд дотроос ус чийгийн шаардлага өндөртэй ургамал бөгөөд 1 бут байцааны хоногийн усны хэрэглээ 10 л орчим байдаг. Байцааны усалгааг суулгалтын үеийн, ургалтын үеийн, хураах үеийн усалгаа гэж ангилна.
Эртийн байцаа:
Эртийн байцааны үрсэлгийг халуун дарлагын аргаар хийх ба өмнөх бүлэгт байгаа үрслэг ургуулах арга ажиллагааны дагуу гүйцэтгэх ба хавар 3 сарын 15-20-нд тарих ба үрийг 1-2 см гүнд суулгана. Үр нь 3-4 хоногт цухуйна.
Эртийн байцааг 1м2 талбайд 3-4 г, 1 га талбайд 400-500 г үр орно. Ил талбайд 5 сарын 15-25-нд мөр хооронд 70 см, ургамал хооронд 30-40 см зайтай шилжүүлэн сулгана.
Ургалтын хугацаанд усалгааг 600-800м3 нормоор 5-6 удаа услах ба маналт, хөрс сийрүүлэлт, хог ургамал түүх, нэмэлт бордоо хийх зэрэг арчилгааг 10-14 хоног тутамд хийнэ.
Эртийн байцааны болцуу буюу толгойн дундаж жин дунджаар 400-800 г байх ба 1 га талбайгаас 280-420 ц/га ургац хураана.
Ургацыг зуны дунд буюу 7 сарын 10-даас эхлэн, намрын эхэн 8 сарын эхээр хураана. Үрслэг шилжүүлсэнээс хойш Номер первый Грибовский – 147 сорт 70-80 хоноод, Бээжин-11, 58/98 зэрэг хятад сортуудыг 55-60 хоноод ургацаа өгнө.
Оройн байцаа
Оройн байцааны үрсэлгийг хүйтэн дарлаганд 4 сарын 5-10-нд тарина. Үрийн норм :0.3-0.4 кг/га байхад тохиромжтой. 1м2 талбайд 7-8г үр орно. Үрийг 1-2 см гүнд суулгана. Үрсэлгийг 55-60 хоног ургуулааад стандартад хүрмэгц 6-р сарын 1-5-нд ил талбайд шилжүүлэн суулгана. Үрслэг суулгах тэжээлийн талбай 70õ50 ñì байвал тохиромжтой бөгөөд 1 ãà-ä 28-36 ìÿíãàí ¿ðñëýã îðíî.Үрслэг суулгах үед сайтар услах ба үрслэг сэргэн ургатал 3-5 хоногт усалгааг хийнэ.
Óðãàëòûí õóãàöààíä 6-8 óäàà óñàëíà. Ургалтын үеийн нэг удаагийн усалгааны норм 300-400м3/га нормоор усална. Үрслэг шилжүүлсэнээс хойш 20-иод хоноод мàíàëòûã áóòíû äîîä íàâ÷íû óã õ¿ðòýëõ èøèéã øîðîîãîîð ìàíàíà.
¯ðñëýã øèëæ¿¿ëñýíèé äàðàà навч сэргэн ургах үед буюу 6 ñàðûí äóíäуур áàéöààíû öàãààí ýðâýýõýéí àâãàëäàéн хөнөөлт үе тохиодог òóë õîðòîí èëýðìýãö äåöèñ áóþó õëîðîôîñûí 0.2-0.3%-èéí óóñìàëààð ø¿ðøèíý. Маналтыг үрслэг суулгаснаас 1 сарын дараа хийх ба íýìýëò áîðäîî áîëãîí áèîÿëçìàãèéí áîðäîîã ¿¿ðýíä íü 15-20ã íîðìîîð õèéíý.
Дунд îðîéí áàéöààны болцуу буюу толгойн дундаж жин 1.5-3.8 татдаг ба усалгаа арчилгаа сайн нөхцөлд 5-6 кг хүртэл жин татаж байсан тохиолдол бий. 1 га талбайгаас 880-110ц/га ургац өгөх ба 9-ð ñàðûí ýõíýýñ ýõëýí òóñ òóñ õóðààна. Хураахгүй удаавал толгой задрах тал бий. Хàäãàëàлт даах чадварыг дээшлүүлэх зорилгоор ишийг 4-5 см тайрч õàìãààëàëòûí íàâ÷íóóäûã àâ÷ õàÿëã¿é âàíäàí òàâèóð äýýð ºðнө. Зîîðèíû äóëààíûã òîãòìîë 0-2 õýìä áàéëãàíàЦЭЦЭГТ БАЙЦАА /CAULIFLOWER/
Öýöýãò áàéöàà íü Brassica îâãèéí ç¿éë¿¿äýýñ ôèòîõèìèéí ¿ç¿¿ëýëòýýð õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíäýä ºíäºð à÷ õîëáîãäîëòîé óðãàìàëä òîîöîãääîã. Ò¿¿íèé á¿òýýãäýõ¿¿íò ýðõòýí áîëîõ òîëãîé (ìàø øèã¿¿ ìº÷èðëºæ áîãèíîññîí ä¿ðñ õóâèðñàí öýöýãò èø áóþó òîëãîé)-ã íü õ¿íñýíä àøèãëàäàã. Öýöýãò òîëãîé ìàø 纺ëºí õýâðýã á¿òýöòýé, àìò ÷àíàð ñàéòàé.
Óóðàã, äèñàõàðèä, òºìºð, êàëüöè, ôîñôîð çýðýã ýðäýñ áîäèñîîð áàÿëàã. ̺í òºðºë á¿ðèéí âèòàìèí, í¿¿ðñ-óñ èõòýé. Ñ àìèí äýì ãýõýä ë Ẻðºíõèé áàéöààíààñ 2-3 äàõèí èõ àãóóëàãääàã áàéíà. Àìèí äýìèéí àãóóëàëòààð êàðîòèí -0.02, Âèò Å-15%, Ñ-70%, Áèîòèí-1.50ìã%, Íèàöèí-0.0ìã, Ïàíòîòåíèé õ¿÷èë – 0.90 ìã%, Ðèáîôëàâèí-0.10 ìã, Òèàìèí-0.10 ìã%, Ôîëèéí õ¿÷èë-23ìã% òóñ òóñ àãóóëäàã.
Цэцэгт толгойн бèîõèìèéí íàéðëàãàíä ñóëüôôîðôàí õýìýýõ õîðò õàâäðûã ýñýðã¿¿öýã÷ íýãäýë àãóóëàãääàã áîëîõûã ÀÍÓ-ûí ýðäýìòýä èëð¿¿ëñýí áàéíà. Òýðýýð õîîëíû øèíãýö ñàéæðóóëæ. ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ, óóðàã, âèòàìèíû äóòàãäëûã íºõºõ ÷àíàðëàã õ¿íñýíä òîîöîãääîã.
Ò¿¿íèé öýöýãëýäýã íàéëçóóðûã èøíýýñ íü ñàëãàõàä õÿëáàðõàí ñàëæ áóòðàí ¿éðìýã ìýò ìàõëàã 纺ëºí öàãààí õýñã¿¿ä áîëîõ áºãººä ìàõòàé õàìò øàðæ, õóóðах, ясны туэгалаг шөлөнд ÷àíàж çóòàí øºë õèéнэ. Мөн ºðãºñò õýìõ, ëîîëü áîëîí ëóóâàí çýðýã íîãîîòîé õàìò óêñóñàíä äàðæ ассорти маягаар íººøèëæ õàäãàëна.
Öýöýãò òîëãîé íü áóðçàéñàí ìýò èõýâ÷ëýí öàãààí ºíãºòýé òóë öýöýãò áàéöààíû ñîðòóóäûã ñåëåêöèä öàñ áóþó öàñàí öàãààí ãýì ìýò óòãà àãóóëëàãàòàéãààð íýðëýñýí áàéõ íü ýëáýã: Òóõàéëáàë Snow White, Super Snowball, Snowball, Snowball Improved, Early White, Early Snowball, Îðîñò Ñíåæèíêà ãýõ ìýòýýð íýðëýñýí áàéíà. ̺í çîîãèéí øèðýýíèé ÷èìýã áîëãîõ, õ¿íèé õîîëîõ äóð ñîíèðõîëûã òºð¿¿ëýõ çîðèëãîîð á¿ð óëáàð øàð, óëààí ÿãààí, ÿãààí ºíãºòýé öýöýãò áàéöààíû ñîðò ÷ ãàðãàñàí áàéíà.
Ò¿¿íèéã óðãóóëàõ òåõíîëîãè Ẻðºíõèé áàéöààòàé áàðàã àäèëõàí. ¯ðñýëãèéã 4-ð ñàðûí ýõíèé 10 õîíîãò áàãòààí õ¿éòýí äàðëàãàíä òàðèíà. Òàðüñàíààñ õîéø 5-7 õîíîîä ¿ð ñî¸îëíî.
Áººðºíõèé áàéöààã ¿ðæèë øèì ñàéòàé øàâàðëàã ýëñýíöýð õºðñºíä óðãóóëíà. ªìíºã÷ íü ýðòèéí òºìñ, øàð ëóóâàí, ñîíãèíî юм.
Цэцэгт бàéöàà òàðèõ òàëáàéã íàìàð 20-25 ñì ã¿í õàãàëæ ºâºëæ¿¿ëâýë ºâ÷èí, õîðòîíû õºíººë áàãàñíà.
Öýöýãò áàéöàà íü õ¿éòýíä òýñâýðòýé ÷ õºðñíèé ÷èéã, ¿ðæèë øèìä ºíäºð øààðäëàãà òàâüäàã òóë ýðäýñ áà îðãàíèê áîðäîî, ìèêðîýëåìåíòèéí áîðäîîòîé õºðñºíä óðãóóëáàë ºíäºð óðãàö ºãäºã. Òèéìýýñ 100 öí öýöýãò áàéöàà õóðààí àâàõûí òóëä 182 òí óñ øààðääàãääàã. Ýíý íü Ẻðºíõèé áàéöààíààñ 2 äàõèí èë¿¿ íîðìîîð óñëàíà ãýñýí ¿ã þì.
Öýöýãò áàéöààíû ¿ðñëýãèéã 45-50 õîíîã áîéæóóëан 6 ñàðûí ýõýýð èë òàëáàéä øèëæ¿¿ëíý. ¯ðñëýã øèëæ¿¿ëýõèéí ºìíº òàëáàéã íýâòýðòýë óñëààä ëóíêèéã 70õ35-40 ñì òýæýýëèéí òàëáàéòàé áàéõààð æèãä çàñààä ¿ðñýëãýýã ñóóëãàíà. ¯ðñëýã ñóóëãàõ ÿâöàä ëóíê á¿ðò íýìýãäýë áîðäîî áîëãîí áèîÿëçìàãèéí áîðäîîã àìíû õàëáàãà õèðòýé õèéæ ñàéòàð óñàëáàë ¿ðñëýãèéí ñýðãýí óðãàëò, àìüäðàõ ÷àäâàð äýýøèëíý.
Óðãàëòûí õóãàöààíä 8-10 óäàà õàíàòàë óñëàõ áà íàâ÷ëàëò íü ìàø óäààí ÿâàãääàã. ¯ðñëýã øèëæ¿¿ëñýíèé äàðààõ 30-40 õîíîãò äºíãºæ 4-5 íàâ÷ íýìæ ¿¿ñýõ áºãººä íàâ÷ ãàðàëòûã ò¿ðãýòãýõèéí òóëä íýìýëò áîðäîî áîëãîæ óðãàëòûí õóãàöààíä 2 óäàà áèîÿëìàãèéí áîðäîîã áóòíû îð÷ìûí õºðñºíä óñàëãààíû äàðààõ õºðñ ñèéð¿¿ëýëò, ìàíàëòòàé õàìòàòãàí õèéæ ºãºõ õýðýãòýé. Ýñâýë ýðäýñ áîðäîîã 1ì2 òàëáàéä N-10 ã, P-20 ã, K-5ã íîðìîîð õèéнэ.
Èéíõ¿¿ ò¿¿íèé íàâ÷ëàëòûã ýð÷èìæ¿¿ëæ îëîí òîì äàëáàãàð íàâ÷òàé áîëãîæ ÷àäâàë òîëãîé òºäèé ÷èíýý ñàéí ñóóæ ºãäºã. Èéìýýñ óðãàëòûí õóãàöààíû àð÷èëãàà, óñàëãàà, ìàíàëòûã ñàéòàð õèéõ õýðýãòýé. ¯ðñëýã ñóóëãàñíààñ 50-60 õîíîîä áóþó 20 ãàðóé íàâ÷òàé áîëñîíû äàðàà òîëãîé ¿¿ñ÷ ýõýëíý. Õàðèí òîëãîé ¿¿ñýëò åð人 2-3 äîëîî õîíîãò ÿâàãääàã.
Ò¿¿í÷ëýí òîëãîéí õýñãèéã ñ¿¿äýðëýõ øààðäëàãàòàé áà õàìãèéí äýýä òàëûí òîì íàâ÷íóóäèéã íóãàëæ òîëãîéã á¿òýýæ íàðíààñ õàìãààëæ ãàíäàæ ìóóäàõààñ ñýðãèéëнэ.
Öýöýãò áàéöààíû òîëãîéí ãîë÷ îðîéí áîëöòîé ñîðò 12-20 см äèàìåòð õ¿ðòýë òîìîð÷ 0.8-2кг æèíтэй, эртийн болцтой цэцэгт байцааных 8-12 см, 400-800г жин òàòàæ òîõèðîìæòîé íºõöºëä òîëãîéí ºñºëò 15-20 õîíîãò явагдаж íàìðûí ñýð¿¿ îðòîë 30-40 õîíîã хүрнэ. .
Öýöýãò áàéöàà 1ì2 òàëáàéãààñ 2.5-4.5 êã óðãàö ºãäºã. Öýöýãò òîëãîéã õàðàíõóé ñýð¿¿í íºõöºëä áóþó õºðãºã÷íèé äîîä òàâèóðò (0-10Ñ) –ä õàäãàëíà.
