02/10/2026
Berikut ialah perincian hujah ilmiah oleh kumpulan ulama yang mengharuskan insurans konvensional, dengan fokus utama kepada pemikiran Syeikh Mustafa Ahmad al-Zarqa (salah seorang pakar fiqh muamalat terbesar abad ke-20) dan fatwa daripada Dar al-Ifta al-Misriyyah (Institusi Fatwa Mesir).
1. Hujah Syeikh Mustafa al-Zarqa:
Insurans sebagai Sistem "Takaful" Moden
Dalam kitabnya yang terkenal, Nizam al-Tamin (Sistem Insurans), beliau menegaskan bahawa kita tidak boleh melihat insurans daripada sudut bahasa atau nama kontraknya sahaja, tetapi mesti melihat kepada hakikat objektif (makasid) kontrak tersebut.
• Teori Tabung Keamanan (Cooperative Risk Sharing): Syeikh al-Zarqa berhujah bahawa insurans konvensional pada hakikatnya adalah satu bentuk kerjasama kemasyarakatan. Syarikat insurans hanyalah pengurus yang mengumpulkan dana daripada orang ramai untuk membantu sebahagian kecil ahli yang ditimpa musibah.
• Gharar yang Bersifat Sampingan (Gharar Yasir): Beliau tidak menafikan wujudnya unsur ketidakpastian (bila kemalangan akan berlaku, berapa amaun pampasan). Namun, beliau berpendapat gharar ini bertukar menjadi gharar yang kecil dan dimaafkan (yasir) apabila kontrak tersebut melibatkan Teori Bilangan Besar (Law of Large Numbers) dan statistik. Unsur risiko itu sudah dikira dan diuruskan dengan adil melalui matematik aktuari, bukan perjudian suka-suka.
• Perbezaan Mutlak dengan Judi (Maysir):
• Judi:
Seseorang sengaja mencipta risiko yang asalnya tidak wujud (contoh: bertaruh dalam perlawanan bola) semata-mata untuk mendapat duit secara untung nasib.
• Insurans:
Risiko sudah sedia ada dalam hidup (sakit, eksiden, mati). Pencarum insurans membayar premium bukan untuk "menang taruhan", tetapi untuk memindahkan risiko ekonomi yang bakal dihadapi agar keluarganya tidak merempat.
2. Hujah Dar al-Ifta al-Misriyyah:
Jawapan Terhadap Isu Riba
Bagi ulasan mengenai dana insurans yang dilaburkan ke dalam instrumen konvensional atau berasaskan faedah (Riba), institusi fatwa Mesir di bawah pimpinan beberapa orang Mufti (termasuk Syeikh Dr. Ali Jumaah) memberikan jalan keluar dari sudut usul fiqh:
• Akad Baru yang Tidak Wujud Zaman Salaf:
Mereka menganggap kontrak insurans moden ialah satu kontrak baharu (’Aqd Mustajadd) yang tidak boleh di-qiyas (analogi) secara bulat-bulat dengan akad jual beli klasik (Bay’) atau riba.
• Faedah Bank sebagai "Pulangan Pelaburan" (Al-Arbah):
Dalam beberapa siri fatwa Dar al-Ifta Mesir, mereka cenderung berpandangan bahawa faedah (interest) daripada sistem perbankan dan bon kerajaan moden bukanlah "Riba al-Jahiliyyah" yang diharamkan oleh Al-Quran. Sebaliknya, mereka melihat institusi kewangan moden sebagai rakan pelaburan, dan kadar faedah itu dianggap sebagai penetapan keuntungan awal yang dipersetujui untuk kestabilan ekonomi. Oleh itu, pelaburan dana insurans ke dalam instrumen tersebut dianggap sah dan halal di sisi mereka.
• Maslahat Awam Melindungi Hak:
Memandangkan undang-undang negara mewajibkan syarikat insurans menyimpan dana di tempat yang paling selamat (seperti bon kerajaan), tindakan ini dikira sebagai satu keperluan undang-undang demi memastikan duit rakyat tidak lebur, sekali gus menepati konsep Maslahah Mursalah.
⚖️ Neraca Usul Fiqh:
Kenapa Berlaku Perbezaan Fatwa (Mesir vs Malaysia/OIC)?
Perbezaan ketara ini berlaku disebabkan oleh perbezaan dalam kaedah aplikasi Usul Fiqh:
Sisi Pandangan
Pendekatan Ulama Mesir (Harus)
Pendekatan Ulama OIC / Malaysia (Haram)
Sifat Kontrak
Melihat kepada matlamat akhir (Makasid):
Iaitu untuk tolong-menolong dan memberikan jaminan keselamatan.
Melihat kepada struktur teks akad (Sighah):
Kontraknya ditulis sebagai kontrak Jual Beli Jaminan, maka ia tertakluk kepada syarat ketat jual beli (tidak boleh ada gharar & riba).
Keadaan Darurat / Hajat
Menilai bahawa risiko zaman moden terlalu besar, maka keperluan kepada insurans sudah mencapai tahap Hajah Maslahah (keperluan mendesak).
Menilai bahawa selagi ada alternatif yang bersih (Takaful), maka kelonggaran hukum (rukhsah) untuk mengambil insurans konvensional adalah tertutup.
Sebab itulah, dari kacamata usul fiqh, kedua-dua pihak mempunyai hujah yang kuat berdasarkan kaedah ijtihad masing-masing.
Di Malaysia, pintu ijtihad untuk mengharuskan insurans konvensional dikira "tertutup" secara rasmi semata-mata kerana industri sudah berjaya menyediakan alternatif Takaful yang bebas daripada pertikaian hujah di atas.
Adakah ulasan hujah Syeikh Mustafa al-Zarqa dan fatwa Mesir ini membantu anda melihat ruang lingkup ijtihad usul fiqh dengan lebih luas?
