25/09/2026
KITAB SARIH AS-SUNNAH: SEKILAS PANDANG
بسم الله والصلاة على رسول الله
Imam Abū Ja‘far Muḥammad bin Jarīr at-Ṭabarī رحمه الله تعالى (w. 310H) bukan sahaja terkenal sebagai pengarang kitab tafsir dan sejarah yang agung, bahkan beliau juga merupakan salah seorang tokoh besar dalam bidang hadis, fiqh, bahasa Arab dan aqidah.
Antara karya beliau yang berkaitan dengan akidah ialah sebuah risalah ringkas yang dikenali sebagai Ṣarīḥ as-Sunnah (صريح السنة).
Ṣarīḥ as-Sunnah merupakan sebuah risalah ringkas yang membahaskan beberapa asas aqidah. Imam al-Ṭabarī menyusun risalah ini bagi menjelaskan secara terang pendirian aqidah beliau dalam beberapa persoalan yang menjadi perbahasan dan perselisihan pada zamannya.
Kitab ini turut dikenali dengan beberapa nama lain, seperti al-I‘tiqād dan lain-lain.
Terdapat 3 anak murid at-Tabari yang meriwayatkan risalah aqidah ini daripada beliau:
1. Abu Sa'id ad-Dinawari, mustamli at-Tabari
2. Al-Qadhi Ahmad bin Kamil bin Khalaf al-Baghdadi
3. Abu Bakr; Ahmad bin al-Fadhl al-Bahrani
Nama Ṣarīḥ as-Sunnah, yang bermaksud “penjelasan yang nyata tentang al-Sunnah”, amat bertepatan dengan kandungannya. Imam at-Ṭabarī menyatakan pendirian beliau secara jelas dan tidak sekadar memberikan isyarat atau kiasan.
Kepentingan Ṣarīḥ al-Sunnah antaranya terletak pada kedudukannya sebagai antara sumber yang penting untuk mengetahui pendirian akidah Imam at-Ṭabarī sendiri dalam beberapa isu yang menjadi perdebatan pada zaman beliau.
Pada zaman tersebut, Imam at-Ṭabarī berhadapan dengan pelbagai perbahasan dan tuduhan berkaitan pendirian beliau dalam beberapa persoalan aqidah. Antaranya ialah isu yang berkaitan dengan al-Quran, lafaz al-Quran, sifat-sifat Allah, rukyah Allah pada hari akhirat serta beberapa persoalan lain.
Oleh sebab itu, risalah ini mempunyai nilai yang tersendiri dalam mengkaji pemikiran dan pendirian aqidah Imam at-Ṭabarī berdasarkan pernyataan beliau sendiri.
Walaupun kitab ini ringkas, Imam at-Ṭabarī telah memasukkan beberapa persoalan penting dalam bidang aqidah yang menjadi perbahasan para ulama pada abad ketiga dan awal abad keempat Hijrah.
1. Al-Quran ialah Kalam Allah dan bukan makhluk
Antara persoalan utama yang dibincangkan oleh Imam at-Ṭabarī ialah berkaitan hakikat al-Quran.
2. Orang beriman melihat Allah pada hari akhirat
Imam at-Ṭabarī turut membahaskan persoalan rukyah Allah تعالى pada hari akhirat.
3. Kitab ini turut menyentuh persoalan perbuatan manusia, termasuk kebaikan dan keburukan yang dilakukan oleh mereka
4. Kedudukan para sahabat رضي الله عنهم - Antara perkara yang diberi perhatian oleh Imam at-Ṭabarī ialah kedudukan para sahabat Rasulullah ﷺ di mana beliau menjelaskan keutamaan mereka serta pendirian yang sepatutnya diambil terhadap para sahabat.
5. Imam at-Ṭabarī juga membincangkan persoalan iman, termasuk perbahasan berkaitan dengan pertambahan dan pengurangan iman.
Ciri penting kitab ini:
1. Ringkas tetapi padat: Antara keistimewaan paling jelas Ṣarīḥ al-Sunnah ialah ringkas dari segi saiz tetapi luas dari segi kandungan.
2. Kejelasan dalam menyatakan pendirian: Ciri yang paling penting ialah ketegasan dan kejelasan Imam at-Ṭabarī dalam menyatakan pendirian beliau. Beliau mengkritik hebat puak yang membuat pelbagai tuduhan berkaitan aqidah beliau.
3. Bersandarkan riwayat dan athar: Kitab ini juga mempunyai nilai dari sudut metodologi kerana Imam at-Ṭabarī tidak hanya mengemukakan pandangan secara teori, tetapi turut menggunakan hadis dan athar dalam menjelaskan beberapa persoalan yang dibincangkannya, dengan sanad muttasil.
4. Menghimpunkan pelbagai persoalan akidah: Walaupun pendek, kitab ini menghimpunkan beberapa tema utama, antaranya:
- hakikat al-Quran;
- rukyah Allah تعالى pada hari akhirat;
- qada dan qadar;
- perbuatan manusia;
- kedudukan para sahabat رضي الله عنهم;
- persoalan iman;
serta beberapa isu lain yang berkaitan dengan asas akidah.
5. Nilai sejarah yang tinggi: Kepentingan Ṣarīḥ al-Sunnah tidak terbatas kepada bidang akidah sahaja. Ia juga mempunyai nilai sejarah dan intelektual yang tinggi. Melalui risalah ini, pembaca dapat melihat sebahagian daripada suasana perbahasan ilmiah yang berlaku pada abad ketiga dan keempat Hijrah, khususnya dalam persoalan akidah.
Ṣarīḥ al-Sunnah seharusnya dibaca dalam konteks keseluruhan karya Imam at-Ṭabarī dan tidak dipisahkan daripada sumbangan beliau yang luas dalam pelbagai bidang ilmu.
Imam at-Ṭabarī merupakan pengarang Jāmi‘ al-Bayān dalam bidang tafsir dan Tārīkh al-Rusul wa al-Mulūk dalam bidang sejarah. Beliau juga menghasilkan karya-karya lain dalam bidang fiqh, hadis, lughah dan aqidah.
Walaupun kitab Ṣarīḥ as-Sunnah merupakan sebuah risalah yang kecil dari segi saiz, ia tetap mempunyai nilai yang besar kerana memberikan gambaran yang jelas mengenai beberapa aspek pemikiran aqidah beliau.
Atas sebab itu, para ulama dan pengkaji memberikan perhatian terhadap risalah ini ketika membincangkan akidah Imam at-Ṭabarī serta kedudukannya dalam sejarah perkembangan ilmu aqidah.
Sertai pengajian aqidah berpandukan kitab Sarih as-Sunnah bimbingan Prof. Madya Dr. Umar Muhammad Noor seperti berikut:
Ahad, 27 September 2026
Adm LT 1, UIAM Gombak
9:00 pagi
Makanan & nota terjemahan lengkap Arab - Melayu boleh ditempah daripada penganjur.
Kemasukan percuma untuk mahasiswa UIAM.
