05/06/2020
Johan Veneman ging deze week weer op zoek naar tips in tijden van Corona. Dit keer sprak hij met Geerteke van Lierop, schrijfster, actrice en coach
Enige tijd geleden sprak ik haar voor mijn podcast over ongemak en onlangs organiseerde ik met haar een webinar over hetzelfde thema.
Geerteke van Lierop verloor bijna 4 jaar geleden haar grote liefde. Bas verdronk na een vaartocht. Zij schreef ‘Een zee van glas’ over de periode na zijn dood. Over haar verdriet, maar ook hoe zij haar leven terug veroverde.
In onze podcast hadden we het over het ongemak wat we kennen om met de dood en met verlies om te gaan. Tijdens de webinar bespraken we met elkaar de momenten in ons leven met een voor en een na en wat we daar van kunnen leren. De belangrijkste uitkomst was dat het vaak in het leven niet gaat over hetgeen wat we meemaken, maar vooral hoe we daarmee omgaan. Wat kunnen we leren van onze tegenslagen? Na de vele positieve reacties op de webinar en de podcast besloot ik Geerteke nogmaals te spreken en haar te vragen naar concrete handvatten die ook in onze huidige situatie van pas komen. Hoe ga je om met tegenslagen, verdriet en groot ongemak?
1. Kijk verlies en verdriet in de ogen
Wat mij geholpen heeft in de periode na de dood van Bas is om het verdriet en het verlies aan te gaan. Het is er, het is rauw en pijnlijk, maar ontkennen of het uit de weg gaan, werkt averechts. Het haalt je in en je draagt het over op andere dingen in je leven.
Hoe doe je dat? Door bij de pijn te blijven als deze zich aandient en geen afleiding te zoeken. Als je het verdriet doorvoelt, wordt het erna lichter en kan je vooruit. Door de realiteit en jouw eigen machteloosheid te accepteren. De situatie is zoals hij is, je kan er niets aan veranderen. Dat is lastig, zeker in een samenleving waarin we alles onder controle denken te hebben. Wij zitten in Nederland zo in de maakbaarheid. Alles moet snel en moet worden opgelost. We koppelen er ook tijd aan. Dat werd ook tegen mij gezegd. Het duurt een jaar. ‘Je moet alle seizoenen een keer meemaken zonder hem en dan is het klaar.’ Maar ik kon me niet voorstellen dat zoiets ooit overgaat. Ik stapte in een donkere tunnel en dacht ik: hoe doen anderen dit? Dat geldt voor alle ongemak: het is er wel, maar we willen het meestal niet aankijken. Het was een hele zware periode, ik mis Bas soms nog ontzettend, maar tegelijkertijd zit er een enorme groei in verlies. Zo zie ik bij mezelf en bij anderen dat er altijd winst zit in een verlies of ongemak. Je moet er wel naar zoeken. Je moet er de tijd voor nemen, maar het is er wel.
2. Ga wandelen
Na de dood van Bas, maar ook in deze periode, ben ik veel gaan wandelen. Dat heb ik geleerd van mijn vader. Hij ging elke dag wandelen, op momenten dat hij het zwaar had. Maar ook mijn opa wandelde. Hij had in een concentratiekamp gezeten. In die tijd werd je een jaar platgespoten en daarna was het weer goed. Hij is iedere dag gaan wandelen, om met depressies om te gaan. Hij vertelde op zijn sterfbed in het hospice: ‘De essentie van het leven is: hoe ga je om met tegenslagen’. Die woorden werden mijn handvat. Wandelen helpt je letterlijk en figuurlijk vooruit te komen. Het helpt je gedachtes en gevoelens in een nieuwe context te plaatsen, Het maakt ruimte voor andere perspectieven. Wandelen maakt je weerbaarder tegen depressies, vermindert stress en uit onderzoek blijkt dat gevoelens van angst met 50% afnemen.
3. Ga schrijven
Schrijven helpt mij altijd in moeilijke periodes. Het zorgt ervoor dat ik mijn gedachten kan structureren, dat ik meer inzicht krijg in mijn eigen emoties. Regelmatig schrijven helpt mij om met meer afstand naar mijzelf, maar ook naar mijn eigen ongemak en pijn te kijken. En dat is niet alleen mijn ervaring, schrijven als onderdeel van coaching of therapie wordt erg veel toegepast en ook uit onderzoek blijkt dat schrijven veel positieve effecten heeft op je mentale en fysieke gezondheid. De meest opvallende onderzoeken zijn van de wetenschapper James Pennebaker. Hij liet bijvoorbeeld een groep studenten vier dagen 15 minuten achter elkaar “expressief” schrijven. Daarmee bedoelt hij dat ze moesten schrijven over negatieve gebeurtenissen en de emoties hierbij. De controlegroep schreef over algemene dingen. Bij die laatste groep gebeurde weinig, maar de resultaten bij de eerste groep waren opvallend. Het bevorderde hun immuunsysteem, verbeterde hun geheugen, studieresultaten en ze sliepen beter. Andere voordelen die de deelnemers noemden, waren dat ze meer zelfvertrouwen voelden, blijer waren en minder last van stress hadden.
4. Deel verhalen
Vaak voelt het alsof je de enige bent die verdriet heeft of een lastige periode doormaakt. Ik heb de afgelopen jaren gemerkt dat verhalen delen mij op twee manieren heeft geholpen.
Ten eerste heb ik geleerd dat jouw eigen verhaal delen leidt tot meer verbinding. Na de dood van Bas heb ik een tijd in London gezeten. Ik merkte dat ik daar gemakkelijker contact maakte. Ik weet niet of het toeval is, maar op heel cruciale momenten heb ik mensen ontmoet. Op een bankje in een park, in een taxi. Ontmoetingen die voor mij veel hebben betekend, die mij optilden. Deze mensen gaven mij allemaal terug: je bent niet alleen. Ik miste heel erg de verbinding. Je moet zoveel verstouwen, ik had de neiging om het bij mezelf te houden. Maar elke keer als ik het kon delen, dan was dat helend. Dat hoeven niet je vrienden te zijn, het kunnen ook vreemden zijn. Dat was voor mij echt een ontdekking. Ik voel me sinds de dood van Bas veel meer verbonden met de wereld.
Ten tweede heb ik veel geleerd van verhalen van andere mensen. Zo ontmoette ik in London de Zuid-Afrikaanse therapeute Pat Williams. Zij had zo ontzettend veel mee gemaakt en kon ondanks dat, of wellicht dankzij al die ervaringen, zo dankbaar en positief naar de wereld kijken. Ze zei: “The absence of sadness produces bitterness.” En zij wees me op het geschenk dat ik ware liefde heb meegemaakt en dat voor altijd meeneem. Ze leerde me aandacht te besteden aan wat we hebben in plaats van wat we zijn verloren. Ook het verhaal van Victor Frankl, de psychiater die Auschwitz overleefde, heeft mij geïnspireerd. Wat ik zo krachtig vond aan zijn verhaal is dat hij overleefde omdat hij betekenis gaf aan zijn leven door een doel te stellen dat verder ging of hoger was dan hemzelf. Hij had besloten zijn manuscript van zijn boek, dat door de nazi’s werd vernietigd, opnieuw te schrijven met de ervaringen uit het kamp om daardoor mensen beter te kunnen helpen.
