28/10/2020
De tot de SYNODE van GELDERLAND behoorende twee Generaliteits Klassen van ’S BOSCH en van PEEL en
KEMPENLAND:
Fraai gegraveerd kaartje van de meierij van ’s-Hertogenbosch met het Noorden boven. De gebiedsnaam
“MAIORIE VAN ’S BOSCH” is tussen de vele toponiemen met opengewerkte letters vermeld. Het moerassige
gebied rondom ’s-Hertogenbosch en dat van De Peel zijn duidelijk te zien, evenals de huidige Loonse en
Drunense duinen. Linksonder een sierlijke titelcartouche in Rococostijl en rechtsboven een kleine windroos.
Rechtsonder een eenvoudige legenda met slechts het symbool voor “De Hoofdplaatzen der Kombinatiën”
(plaatsen waar de gezamenlijke vergaderingen van de Hervormde kerk worden gehouden).
Op dit kaartje is te zien dat de Meierij van ’s-Hertogenbosch verdeeld is in twee kerkelijke classis (letterlijke
betekenis: vloot): die van ’s-Hertogenbosch en die van Peel- en Kempenland. Een classis is een regionale
vergadering van het Protestants kerkgenootschap en het laagste bovengemeentelijk (lees: regionaal)
bestuursniveau. De classis bestaat uit afgevaardigden van iedere kerk uit het classisgebied.
Na de 80-jarige oorlog (beëindigd in 1648) hoorde het zuidelijke deel van het oude hertogdom Brabant bij
de Spaanse Nederlanden (tegenwoordig bij België). Het noordelijke deel (het huidige Noord-Brabant) werd
onderdeel van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en kreeg de naam Staats-Brabant. StaatsBrabant werd bestuurd door de Staten-Generaal en werd daarom een Generaliteitsland genoemd. StaatsBrabant was, zoals de overige Generaliteitslanden, kerkelijk niet zelfstandig en behoorde tot de Synode
(provinciaal bestuur) van Gelderland (dat in Arnhem gezeteld was).
Omdat het Noorden van Brabant opgenomen werd in de Republiek der VII Verenigde Nederlanden werd er
meer gereisd vanuit de Kempen en de Peel naar het Noorden (en naar Holland). De route vanuit ’sHertogenbosch-Eindhoven-Maastricht naar Luik en Keulen was een belangrijke handelsweg en daarom
besloot de Staten-Generaal in 1740 tot de aanleg van een verharde weg van ’s-Hertogenbosch via
Eindhoven naar Hasselt. In 1745 was het tracé tot aan Best klaar. Op de kaart is de kaarsrechte Steenweg
naar Eindhoven goed te zien. In 1788 was de route naar Hasselt verhard en in 1818 was de Steenweg op
Luik klaar. Het was de enige verharde weg in dit deel van Nederland en België. Op de rest van de wegen
moesten extra paarden worden ingespannen om door het rulle zand of de modder te kunnen komen.
Willem Albert Bachiene was predikant van de Hervormde gemeente, ontwikkelde zich later tot een
verdienstelijk aardrijkskundige en werd uiteindelijk hoogleraar in de Sterren- en Aardrijkskunde aan de
Illustre School van Maastricht. Hij was een zeer belezen man en heeft veel boeken op aardrijkskundig
gebied zijn naam staan, zoals dit boek waarvan het kaartje in 1767 gegraveerd is door Jan van Jagen.
Rugzijde blanco.
Met vouwen, zoals uitgegeven.
Conditie: uitstekend.
Afkomstig uit: KERKELYKE GEOGRAPHIE DER VEREENIGDE NEDERLANDEN: In zich behelzende, eene
Beschryvinge, van de staat der SYNODEN, KLASSEN EN GEMEENTEN, Der Hervormde Kerke, in ons
Vaderland, met veele byzonderheden: uit echte Stukken verzameld, en, beneven daartoe behoorende
LANDKAARTEN, in het licht gebracht DOOR WILLEM ALBERT BACHIENE.
Uitgegeven te Amsterdam in 1769 door Dirk onder de Linden.
Kopergravure, oudtijds gekleurd.
Hoogte: 21,1 cm; breedte: 26,8 cm.
Referenties: Kaart 74 Zelandia Comitatus (Blonk/Van der Wijst) en kaart 92 Groninga Dominium (Wijk).
