03/03/2025
πππ£ ππ£π©π¬π€π€π§π π€π₯ πππ© π‘ππ§ππ§ππ£π©ππ π€π§π©, πͺππ©π¨π©π§π€π€π’ ππ£ π¬ππ‘πππ«ππ£πππ£ π«ππ£ π€π£πππ§π¬πππ¨π₯π§π€πππ¨π¨ππ€π£ππ‘π¨ ππ£ π‘πππ§π‘ππ£πππ£
Is onszelf, ons eigen leiderschap, onze eigen visie en waarden eens even heel kritisch onder de loep nemen. Want daar waar we waarde aan hechten, dat waarvan we altijd dachten te weten dat het goed was, staat op een afbrokkelend fundament.
Want het gaat op veel vlakken niet zo goed.
Niet met de onderwijsprofessionals.
25% van de leerkrachten valt vroeg of laat uit vanwege spanning gerelateerde klachten.
Bronnen: TNO rapport (december 2023). Werkdruk in het onderwijs (NEA), ArboNed en HumanCapitalcare (april 2024). Verzuim door stress afgelopen jaar gestegen, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2022). Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren po, vo en mbo.
Niet met de leerlingen.
Nog nooit waren leerlingen zo ongemotiveerd voor school als nu.
Hulpvraag vanwege psychische klachten toegenomen, jeugdhulp kan de vraag niet aan.
Bronnen: Inspectie van het Onderwijs (2019). Motivatie om te leren. Motiverende kenmerken van het voortgezet onderwijs.
VO Raad (15 september 2022). Verslechtering mentale gezondheid jongeren en toename schooldruk, HBSC Onderzoek.
CBS (april 2024). Meer jongeren met jeugdhulp, vooral meer tienermeiden.
Niet met ons onderwijs.
Wereldwijd staan we er niet zo lekker voor.
Op sommige scholen zijn de zorgteams verdubbeld.
Er zijn ruim 70.000 thuizitters en thuisblijvers.
En onze doorgeschoten toetscultuur zorgt door vroegtijdige selectie voor kansenongelijkheid.
Bronnen:
OCW in cijfers β PISA onderzoek
Nederlands Jeugd Instituut en Inspectie van Onderwijs (2024)
Karen Heij β van de kat en de bel.
Als we even terug duiken in de geschiedenis dan kunnen we logisch verklaren waarom we nu doen wat we doen.
Ons hele onderwijssysteem is gestoeld op de wetenschap en het gedachtengoed uit de tijd van de verlichting. Dit is een verklaring waarom we in onze opleidingen vooral aandacht aan inhoudelijke en cognitieve kennis besteden, omdat we daar de grootste waarde aan hechten. Omdat we, vanaf het moment dat we klein zijn, geleerd hebben dat dat het allerhoogste goed is. βIk denk, dus ik ben.β (Descartes). Met 200 jaar de focus op hypercognitief onderwijs als gevolg.
Maar we bestaan uit meer dan alleen ons hoofd. We hebben een lichaam, met een oneindige schat aan kennis en wijsheid, we hebben ons emoties die ons helpen navigeren door het leven, als we leren hoe we hiermee om kunnen gaan, we hebben onze intuΓ―tie die ons veilig houdt en we hebben een spiritueel bewustzijn, waardoor we ons verbonden kunnen voelen met elkaar en met de natuur.
Al deze kennis en wijsheid hebben we nog. Alleen zijn we hier niet meer mee opgegroeid, zoals onze voorouders hun kennis en wijsheid overdroegen op hun kinderen. Er is veel van deze kennis en wijsheid structureel geΓ«limineerd door volkeren die zich bedreigd voelden in hun bestaan en die macht wilden uitoefenen over anderen, zoals de heksen (vrouwen) vervolgingen, die hun diepe sporen hebben nagelaten wereldwijd.
Gezien de ontwikkelingen in onze eigen maatschappij, de verharding, de polarisatie, het toenemende onbegrip en onverdraagzaamheid en de angstcultuur die wordt gevoed door (social) media en sommige politieke partijen, is het daarom van levensbelang dat we al die oude kennis en wijsheid weer terugbrengen in onszelf, de manier waarop we omgaan met anderen en de manier waarop we onderwijs maken. Daar ligt de basis van onze samenleving.
Scholen zouden een veilige plek moeten zijn, waar iedereen gelijkwaardig is, waar iedereen zich veilig kan voelen en waar iedereen zich voluit kan ontwikkelen. Zonder vergeleken te worden met de ander (dat draagt op geen enkele manier bij aan je ontwikkeling), zonder afgerekend te worden op prestaties (daar worden ze namelijk niet anders van en brengt je als individu geen steek verder) en zonder alvast van te voren waarden te hechten aan wat anderen voor jou bedacht hebben wat belangrijk is in het leven ( βrelevante en niet-relevante vakken).
Scholen zouden een plek moeten zijn waar je van alle religies en geloofsovertuigingen iets meekrijgt, omdat die namelijk allemaal voorkomen in onze maatschappij. Door al deze filosofieΓ«n en gedachtengoed bespreekbaar te maken, ontdek je dat er meer overeenkomsten zijn dan verschillen. En daar waar zaken uit de pas lopen die niet stroken met onze waarden (gelijkwaardigheid bijvoorbeeld) hebben we iets belangrijks te doen als onderwijsprofessionals. Dan mogen we voorleven vanuit onze gemeenschappelijke waarden wat die gelijkwaardigheid dan betekent en hoe dat eruit ziet. Dat zorgt voor begrip, verdraagzaamheid en verbinding.
Dat betekent namelijk dat we ervaren dat zaken weer in evenwicht zijn. Dan zijn wij zelf weer in evenwicht. En kunnen we ook met elkaar werken aan betekenisvol onderwijs.
En dat begint bij je eigen leiderschap. En in deze tijd van liminaliteit, kunnen we ons soms machteloos en onzeker voelen. Want als dat wat we altijd deden niet meer werkt? Wat moeten we dan doen? Durven we los te laten en te vertrouwen? Of klampen we vast aan het oude en vertrouwde, ook al weten we allang dat dat niet houdbaar is?
Hoe blijf je zelf staande en hoe neem je je team mee in deze ontwikkelingen?
En wat doe je als de druk wordt opgevoerd βomdat het moetβ? (reactie staatssecretaris MariΓ«lle Paul op de vier scholen die weigerden de doorstroomtoets af te nemen).
Er zijn geen pasklare antwoorden en oplossingen.
Maar wat ik wel weet is wanneer je heel dicht bij jezelf blijft, en Γ‘l je intelligenties: je cognitieve, fysieke, emotionele, intuΓ―tieve en spirituele op elkaar afstemt, dan ontvouwt de weg zich vanzelf. Gewoon door te gaan lopen. Stap voor stap.
Dat zorgt voor rust en ontspanning. Vertrouwen. Een heel diep vertrouwen in je eigen weten, al die oeroude kennis en wijsheid die we allemaal hebben.
Dan laat je los wat niet meer dient, bouwt aan andere vormen van onderwijs en kun je blijven staan wanneer er grote krachten je omver proberen te duwen.
En vanuit die rust en ontspanning groeit het welbevinden, groeit je veerkracht en je flexibiliteit. Dan voel je je krachtiger, zelfverzekerder en gezonder. Ben je minder vaak en minder lang ziek.
En heb je ook niet meer de neiging om een deurtje verder te gaan kijken, want het gras is niet altijd groener op een andere school en je neemt jezelf altijd mee.
Plus, dat wanneer je als schoolleider voor kunt leven hoe jij ervoor zorgt dat je in evenwicht bent en wat je doet als het even spannend, moeilijk en ingewikkeld wordt, dan werk je structureel aan daadkrachtig en ontspannen leiderschap. Mensen voelen dat. Of je authentiek en congruent bent. Of je zegt wat je doet en doet wat je zegt. Of erover communiceert als het anders wordt. Dan voelt je team zich gezien, gehoord, gewaardeerd en bovenal veilig. Omdat jij rete-betrouwbaar bent in je leiderschap.
Kortom:
- Lerarentekort en verzuim is een signaal van een groter probleem dat zijn oorzaak vindt in wat we belangrijk vinden en waar we waarde aan hechten. Als we meer waarde gaan hechten aan rust, ontspanning, stilte en reflectie op scholen, breng je hiermee jezelf, maar ook je onderwijs meer in balans.
- Willen we iets doen aan het welbevinden van onze leerlingen dan begint dat bij je eigen leiderschap. Leef voor hoe je al je intelligenties met elkaar in evenwicht brengt, zodat jij hierin een voorbeeld kunt zijn en hen kunt uitnodigen om hetzelfde te doen. Ieder gedrag heeft een context, ieder kind heeft een verhaal. Nodig ze uit om deze verhalen met elkaar te delen. En dat kan alleen als er een Γ©cht emotioneel veilige ruimte is. Wat ontstaat als je hier waarde aan hecht en leert hoe je je emotionele intelligentie kunt ontwikkelen. En dat geldt voor leerkrachten en docenten, maar ook voor schoolleiders. Hoe veilig voelt iedereen zich Γ©cht bij jou op school?
- Stel jezelf eens de volgende vragen: Waar sta je nu? Waar wil je heen? Zit je nog op de goede plek, doe je nog de goede dingen? Hoe is het met je team? Je leerlingen? Hoe voel je je?
Ik geloof in de kracht van ieder van ons. Omdat wanneer we iets Γ©cht belangrijk vinden, dat er een heleboel mogelijk is. Dan komt de doorstroomtoets ineens wΓ©l op de politieke agenda en worden er kritische vragen gesteld. Dan kunnen er ineens wel ZIKOS afdelingen worden gesloten (met dank aan Jason Bhugwandass). En die Berlijnse Muur staat er inmiddels ook niet meer.
We kunnen het systeem veranderen. Wij zijn dat systeem namelijk zelf.
Rixta de Bode is oprichter van de Academie voor Ontspannen Onderwijs en expert in krachtig persoonlijk leiderschap voor schoolleiders en hun teams. Sterk leiderschap zorgt voor meer werkplezier, minder verloop en verzuim Γ©n trekt nieuwe leerkrachten aan. Haar passie voor paarden en hun lessen over leiderschap vanuit congruentie, authenticiteit en verbinding vormen de kern van haar werk. Met (keynote) lezingen, boeken en programmaβs helpt ze onderwijsprofessionals om met plezier betekenisvol onderwijs te maken.
https://academievoorontspannenonderwijs.nl/boek/
