Salam Panhyar

21/06/2026

سنڌ وٽ سڀ ڪجهه آهي... سواءِ سوچ جي
خدا سنڌ کي ڪهڙي نعمت نه ڏني آهي؟
زرخيز زمين ڏني، درياهه ڏنا، سمنڊ ڏنو، ڍنڍون ڏنيون، مال ڏنو، مڇي ڏني، ميوا ڏنا، فصل ڏنا، باغ ڏنا، ماکي ڏني، کير ڏنو، ۽ سڀ کان وڏي نعمت — نوجوان ڏنا.
پر سوال اهو آهي ته اسان انهن نعمتن سان ڪيو ڇا؟
اسان وٽ انب جا باغ آهن، پر انبن مان جوس، پلپ، پائوڊر، جيم، چٽڻي ۽ برانڊ ٺاهڻ جي سوچ ناهي.
اسان وٽ کجون آهن ، پر کجن مان عالمي سطح جا پراڊڪٽ ٺاهڻ جي خواهش ناهي.
اسان وٽ کير آهي، پر ڊيري انڊسٽري ٺاهڻ جو جنون ناهي
اسان وٽ ڍنڍون آهن، پر سياحت، مڇي، ماکي ۽ مقامي صنعتن جو خواب ناهي
اسان وٽ نوجوان آهن، پر انهن کي ڪمپني ٺاهڻ، ڪاروبار هلائڻ، برانڊ ٺاهڻ ۽ مارڪيٽ تي قبضو ڪرڻ بدران فضول بحثن، اوطاقن، عشقن ۽ غيبتن ۾ ضايع ڪيو پيو وڃي
اسان جي نوجوانن جي وڏي اڪثريت جي زندگي ڏسو
صبح دوستن وٽ،
منجهند اوطاق تي،
شام ڪنهن جي گلا ۾،
رات ڪنهن جي ذاتي زندگيءَ جي بحث ۾
ڪو رنن جي پويان، ڪو ڇورن جي پويان،
ڪو ڪنهن کي نيچ ثابت ڪرڻ ۾،
ڪو ڪنهن جي برائي ڪرڻ ۾،
ڪو ڪنهن جي ڪاميابي ڏسي سڙڻ ۾
يعني سڄي توانائي تعمير بدران تباهي تي خرچ ٿي رهي آهي
اسان هڪ اهڙي قوم بڻجي ويا آهيون،
جيڪا پنهنجي وسيلن کي صنعت ۾ بدلائڻ بدران
پنهنجي ماڻهن کي هڪ ٻئي خلاف ڀڙڪائڻ ۾ لڳي پئي آهي
اسان وٽ اوطاقون ته آهن،
پر انهن مان ڪاروباري پلان نٿا نڪرن
اسان وٽ نوجوان ته آهن،
پر انهن مان برانڊ مالڪ نٿا نڪرن
اسان وٽ زمين ته آهي،
پر ان مان فيڪٽريون نٿيون نڪرن
اسان وٽ فصل ته آهن،
پر انهن مان ويليو ايڊيشن نٿي نڪري
پوءِ اسان پڇون ٿا ته پنجاب اڳتي ڇو ويو؟
ٻيا صوبا ڪاروبار ۾ ڇو وڌيا؟
ٻيا ماڻهو مارڪيٽن تي ڇو قابض ٿيا؟
جواب سادو آهي
ڇو ته انهن پنهنجي وسيلن کي ڪاروبار بڻايو،
۽ اسان پنهنجي وسيلن کي رڳو ڳالهين جو موضوع بڻايو
دنيا جون قومون ميون مان ملين ۽ اربين جا برانڊ ٺاهين ٿيون،
اسان اڃا تائين انب کي رڳو ٽوڪري ۾ وجهي منڊي تائين پهچائڻ کي ئي واپار سمجهون ٿا
دنيا جا نوجوان اسٽارٽ اپ ٺاهين ٿا،
اسين اڃا تائين دوستن جي ٽولن ۾ ويهي ماڻهن جون زندگيون ڇنڊڇاڻ ڪري رهيا آهيون
سنڌ جو اصل مسئلو وسيلن جي کوٽ ناهي،
سنڌ جو اصل مسئلو سوچ جي کوٽ، ڊسپلن جي کوٽ، ڪاروباري شعور جي کوٽ ۽ گڏيل مقصد جي کوٽ آهي
جيستائين سنڌ جو نوجوان
غیبت کي مشغلو،
اوطاق کي ڪيريئر،
۽ دوستن جي بي مقصد ڪچهري کي زندگي سمجهندو رهندو،
تيستائين سنڌ جا باغ ته هوندا،
پر برانڊ نه هوندا
فصل ته هوندا،
پر فيڪٽريون نه هونديون
نوجوان ته هوندا،
پر اڳواڻ نه هوندا
هاڻي به وقت آهي
سنڌ جي نوجوانن کي فيصلو ڪرڻو پوندو
هو پنهنجي جواني اوطاقن، عشقن، جهيڙن ۽ غيبتن ۾ ساڙيندو؟
يا انب، کجن، کير، ڍنڍن، مڇي، ماکي ۽ زمين مان نوان ڪاروبار، نوان برانڊ ۽ نئين سنڌ ٺاهيندو؟
سنڌ کي هاڻي صرف نعرا نه گهرجن
سنڌ کي ڪاروباري ذهن گهرجن
سنڌ کي فيڪٽريون گهرجن
سنڌ کي برانڊ گهرجن
سنڌ کي ڊسپلن گهرجي
سنڌ کي جاڳيل نوجوان گهرجن
نه ته ياد رکو
جن قومن وٽ سڀ ڪجهه هوندو آهي، پر سوچ نه هوندي آهي،
تاريخ انهن کي رحم جي نگاهه سان نه، افسوس جي نگاهه سان ڏسندي آهي

28/05/2026

شهيد بشير خان قريشيءَ جو وڇوڙو ۽ قومي تحريڪ جو زوال
هڪ دردناڪ سچ
​تاريخ گواه آهي ته ڪجهه ماڻهو رڳو شخصيت ناهن هوندا، پر هڪ مڪمل تحريڪ، هڪ عهد ۽ پنهنجي ڌرتيءَ جو آواز هوندا آهن
شهيد بشير خان قريشي سنڌ جي سياسي افق جو اهو ئي چمڪندڙ ستارو هو، جنهن جي جيتري ڳالهه ڪجي سا گهٽ آهي. هن سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ کي پنهنجي پيرن سان ماپيو، مظلومن جي جسمن ۾ ساهه ڦوڪيو ۽ سنڌ جي قومي سياست کي عوامي درٻار تائين پهچايو. هن جو وڇوڙو رڳو هڪ اڳواڻ جو وڇوڙو نه، پر سنڌ جي هڪ وڏي سياسي سگهه جو اڻٽر نقصان هو
​پر اڄ، جڏهن اسان سنڌ جي موجوده سياسي منظرنامي تي نظر وجهون ٿا، ته روح ڪنبي وڃي ٿو ۽ اکيون نم ٿي وڃن ٿيون.
اسان کي اهو تلخ سچ تسليم ڪرڻو پوندو ته تاريخ جي عظيم رهبر کان پنهنجي حياتيءَ ۾ پنهنجي پٽ جي اها سياسي تربيت نه ٿي سگهي، جنهن جي اڄ سنڌ کي سخت ڪمي محسوس ٿي رهي آهي
سياست، عزم، حڪمت عملي ۽ ويزن جو نالو آهي؛ اها رڳو ورثي ۾ مليل گديءَ جو نالو ناهي
​سڀ کان وڏو ظلم انهن گهر جي ڀاتيءَ جهڙن ساٿين ڪيو، جن سياسي گهرجائن ۽ تربيت کي پسِ پشت رکي، رڳو جذباتيت جي بنياد تي صنعان خان کي چيئرمين شپ جي ڪرسيءَ تي ويهاري ڇڏيو. اهو فيصلو تحريڪ کي مضبوط ڪرڻ لاءِ نه، پر پنهنجي سياسي بقا ۽ مفادن کي بچائڻ لاءِ هو
​ان فيصلي جو نتيجو اڄ اسان جي سامهون آهي
​جيڪا تحريڪ ڪڏهن لکن ماڻهن کي هڪ اشاري تي گڏ ڪندي هئي، سا اڄ ٽڪرا ٽڪرا ٿي چڪي آهي
​تنظيمي نظم و ضبط
(Discipline)
۽ نظرياتي سگهه جي جاءِ تي ذاتي انا ۽ ڌڙابنديءَ قبضو ڪري ورتو آهي
​قومي سياست اڄ ايتري ڪمزور ۽ بي اثر ٿي چڪي آهي، جو سنڌ جي بنيادي معاملن تي ڪو مضبوط موقف يا اٿڻ وارو ناهي رهيو
​اسان اڄ قومي تحريڪ کي پنهنجي اکين جي سامهون ساهه ٽوڙيندي ۽ بي اثر ٿيندي ڏسي رهيا آهيون
هي رڳو هڪ تنظيم جو زوال ناهي، هي سنڌ جي ان سياسي شعور جو زوال آهي جنهن لاءِ رت جون نديون وهايون ويون هيون. جيڪڏهن اڄ به اسان جا دماغ نه کليا ۽ اسان شخصيت پرستي ۽ جذباتي فيصلن مان ٻاهر نه نڪتاسين، ته تاريخ اسان کي ڪڏهن به معاف نه ڪندي
​اڄوڪي اها ڪمزور صورتحال سنڌ جي هر شعور رکندڙ انسان لاءِ هڪ وڏو سواليه نشان آهي
​

24/05/2026

ماشا اللہ

24/05/2026

اسان سنڌي ماڻهو مجموعي طور پنهنجي قوم جي ترقيءَ جون ڳالهيون ته گهڻيون ڪندا آهيون اسان چاهيون ٿا ته “سنڌي ڪامياب ٿين
پر جڏهن اها ڪاميابي پنهنجي ئي مٽ مائٽ، يار دوست، رشتيدار، پاڙي واري، يا ڳوٺائي جي حصي ۾ اچي ٿي
ته پوءِ ڪيترن جي اندر جو ساڙ جاڳي پوي ٿو.
اسان کي پري ويٺل ڪنهن اڻڄاتل سنڌي جي ڪاميابي ته سٺي لڳندي آهي، پر پنهنجي سامهون وڌندڙ ماڻهو برداشت نٿو ٿئي
ڪنهن جو دڪان هلي وڃي، ڪنهن وٽ گاڏي اچي وڃي، ڪنهن جو ڪاروبار وڌي وڃي، ڪنهن جو نالو ٿيڻ لڳي
ته پوءِ تعريف گهٽ، ۽ پٺيان ڳالهيون، ٽوڪون ۽ حسد وڌيڪ شروع ٿي ويندو آهي
ڪڏهن ڪڏهن ته ماڻهو ايترو به برداشت نٿا ڪن جو پنهنجي ئي ڳوٺ جو نوجوان عزت سان اڳتي وڌي وڃي
اهو ئي سبب آهي جو ڪيترائي ماڻهو پنهنجي ماڻهن کان مايوس ٿي، غيرن ۾ وڃي سهارو ڳولين ٿا
جيستائين اسان پنهنجي ئي ماڻهن جي ڪاميابيءَ تي دل سان خوش ٿيڻ نه سکنداسين، تيستائين نه گڏيل ترقي ايندي، نه معاشي طاقت، ۽ نه ئي قومي اتحاد پيدا ٿيندو
قومون تڏهن مضبوط ٿينديون آهن، جڏهن هڪ ماڻهوءَ جي ڪاميابيءَ کي سڀ پنهنجي ڪاميابي سمجهندا آهن
نه ڪي پنهنجي انا جي هار
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​

11/05/2026

ماڻهو ڇا چوندا؟
سنڌي سماج جي ترقيءَ جو سڀ کان وڏو قاتل
اسان جي سماج ۾ هڪ جملو اهڙو آهي،
جنهن لکين ماڻهن جا خواب قتل ڪيا آهن، هزارين نوجوانن کي بيروزگاريءَ جي دلدل ۾ اڇلايو آهي، ۽ ڪيترن ئي خاندانن کي غربت، احساسِ ڪمتري ۽ ٻين جي رحم ڪرم تي زنده رهڻ تي مجبور ڪيو آهي
اهو جملو آهي“ماڻهو ڇا چوندا؟”
هي چار لفظ رڳو لفظ ناهن، هي ذهني زنجيرون آهن. هي اهڙو نفسياتي قيد آهي، جنهن قومن کي اڳتي وڌڻ کان روڪي ڇڏيو آهي
اسان وٽ جيڪڏهن ڪو نوجوان سبزي وڪڻي، فروٽ جو ريڙهو لڳائي، پڪوڙا، سموسا، حليم چانور وڪڻي، موٽر سائيڪل يا موبائل ٺاهي، ويلڊنگ، مستري، رنگ سازي يا ٻيو هنر ڪري ته سماج کيس عزت ڏيڻ بدران طنز ڪري ٿو
چوڻ شروع ڪندا“هي ته ريڙهو هلائي ٿو
“هي ته مستري آهي” “هي ته چانور کپائي ٿو
“هي ته مزدوري ڪري ٿو
او سبزي وارو آهين او ڪپڙا استري ڪرڻ وارو آهين
پر ساڳيو سماج ان ماڻهوءَ کي عزت ڏئي ٿو، جيڪو صبح کان شام تائين ڪنهن وڏيري، سيٺ يا آفيسر جي در تي ذلت کائي، ٿوري احساس لاءِ انتظار ڪري، ۽ سڄي زندگي حڪمن تي هلي
اسان جي الميي جو سڀ کان وڏو سبب اهو آهي ته اسان “روزگار” کان وڌيڪ “ظاهري عزت” کي اهميت ڏني
نتيجو ڇا نڪتو؟
ٻيون قومون هنر، ڪاروبار، صنعت ۽ واپار ذريعي اربين تائين پهچي ويون، ۽ اسان اڃا تائين ماڻهن جي ڳالهين کان ڊڄون ٿا
دنيا جي ترقي يافته ملڪن ۾ ڪو ڪم ننڍو ناهي. آمريڪا، چين، ترڪي، جرمني ۽ دبئي جهڙيون معيشتون وڏن آفيسرن نه، پر ننڍن ڪاروبارن، هُنرمندن، مزدورن ۽ واپارين ٺاهيون آهن
هڪ سبزي وارو، جيڪو ايمانداريءَ سان ڪم ڪري ٿو، شايد مهيني ۾ ان ماڻهوءَ کان وڌيڪ ڪمائي وٺي، جيڪو صرف “سرڪاري نوڪري” جي نالي تي عزت جو ڏيک ڏئي رهيو هجي
اسان وٽ نوجوانن کي ننڍپڻ کان اهو سيکاريو ويو“نوڪري عزت آهي، ڪاروبار خطرو آهي.” “مزدوري شرم آهي.” “ريڙهو لڳائڻ بي عزتي آهي
۽ پوءِ ساڳيا نوجوان ڊگريون کڻي سالن جا سال بيروزگار ويٺا رهن ٿا، پر کين اهو قبول ناهي ته هو پنهنجو ننڍڙو ڪاروبار شروع ڪن
سوال اهو آهي
آخر ڇو؟
ڇو ته کين ڊپ آهي“ماڻهو ڇا چوندا؟”
هي سماج جي سڀ کان خطرناڪ ذهني بيماري آهي
اهو ئي سوچڻ اسان کي معاشي غلام بڻائي ڇڏيو آهي
اسان وٽ ماڻهو 40 هزار جي نوڪري لاءِ سفارشون ڳوليندا، پر 2 لک مهيني وارو ڪاروبار شروع ڪرڻ ۾ شرم محسوس ڪندا.
ڪو نوجوان جيڪڏهن ريڙهو لڳائي، ته کيس گهٽ سمجهيو ويندو، پر جيڪڏهن اهو ئي نوجوان بيروزگار رهي، قرض وٺي، ٻين اڳيان هٿ ٽنگي، ته سماج کي ڪا تڪليف نه ٿيندي
هي منافقت ناهي ته ٻيو ڇا آهي؟
حقيقت اها آهي ته
عزت ڪرسي ۾ ناهي. عزت حلال ڪمائي ۾ آهي
جيڪو ماڻهو پنهنجي محنت سان پنهنجي ٻارن کي کارائي ٿو،
اهو ان ماڻهوءَ کان هزار ڀيرا وڏو آهي، جيڪو سڄي زندگي سفارش، چاپلوسي يا ٻين جي رحم ڪرم تي جيئي
اڄ وقت اچي ويو آهي ته
اسان پنهنجي سوچ بدلائيون
ٻارن کي صرف نوڪري جا خواب نه، پر ڪاروبار، هنر ۽ خودمختياري سيکاريون
کين ٻڌايون ته ريڙهو لڳائڻ شرم ناهي، شرم اهو آهي ته انسان ڪم ڪرڻ جي باوجود ٻين جي اڳيان جهڪي
ياد رکو
قومون تڏهن ترقي ڪنديون آهن، جڏهن اهي “ماڻهو ڇا چوندا” کان آزاد ٿي، “اسان ڇا ڪري سگهون ٿا” تي سوچڻ شروع ڪنديون آهن
۽ جنهن ڏينهن سنڌي نوجوانن هن ذهني زنجير کي ٽوڙي ڇڏيو، ان ڏينهن غربت، بيروزگاري ۽ احساسِ ڪمتري پاڻ ختم ٿيڻ شروع ٿي ويندي

09/05/2026

سنڌ جو معاشي قتل

سنڌ جي معاشي قتل جو راز
سکر کي بائي پاس ڪرڻ ۽ ٽنڊومستي وارو خواب آخر ڪنهن جي ايجنڊا آهي؟
سنڌ اڄ به وسيلن ۾ امير آهي،
پر معاشي طاقت ۾ ڪمزور ڇو آهي؟
اسان وٽ دنيا جو بهترين چانور
خيرپور جي عالمي معيار جي کجور
گهوٽڪي ۽ ڏهرڪي جا صنعتي علائقا
سنڌو درياهه
سامونڊي بندرگاهه
لکين ايڪڙ زرعي زمين
سڀ ڪجهه موجود آهي
پر پوءِ به سوال اهو آهي ته
ڇو سنڌ جو هاري غريب؟
واپاري محتاج؟
۽ نوجوان بيروزگار آهن؟
ڇو سنڌ جي پيداوار ٻين جي نالي سان وڪامي ٿي؟
ڇو سنڌ جو مال ڪراچي ۽ پنجاب جي منڊين جو غلام بڻيل آهي؟
جواب صرف هڪ آهي
سنڌ کي شعوري طور “سينٽرلائزڊ اڪنامي” ۾ قيد ڪيو ويو آهي
يعني سڄي سنڌ جو ڪاروبار، لاجسٽڪس، ايڪسپورٽ ۽ هوا بازي صرف ڪراچي تي دارومدار رکي
۽ اهو ئي سنڌ جي معاشي تباهيءَ جو سڀ کان وڏو فارمولو آهي
پنجاب جو فارمولو بمقابله سنڌ جي قيد
پنجاب ڇا ڪيو؟
هر ٻن ڪلاڪن جي ڊرائيو تي انٽرنيشنل ايئرپورٽ
ڪارگو حب
صنعتي زون
موٽروي ڪنيڪٽوٽي
واپاري مرڪز
لاهور، سيالڪوٽ، فيصل آباد، ملتان
هر شهر کي طاقت ڏني وئي.
نتيجو؟
پنجاب جو هر علائقو معيشت ۾ حصيدار بڻجي ويو
هاڻي سنڌ کي ڏسو
هتي سڄي صوبي کي صرف هڪ شهر
ڪراچي جي رحم ڪرم تي ڇڏيو ويو
اتر سنڌ جو ماڻهو فلائٽ لاءِ ڪراچي وڃي
واپار لاءِ ڪراچي وڃي
ڪارگو لاءِ ڪراچي وڃي
ايڪسپورٽ لاءِ ڪراچي وڃي
يعني سنڌ جي معيشت کي ڄاڻي واڻي “هڪ دروازي واري قيد” ۾ رکيو ويو
سکر جنهن کي عالمي معاشي حب ٿيڻ گهرجي ها
سکر ڪو عام شهر ناهي
اهو اتر سنڌ
بلوچستان
ڏکڻ پنجاب
جو قدرتي سنگم آهي
جيڪڏهن عقل سان پاليسي ٺهي ها ته
سکر کي انٽرنيشنل ڪارگو ايئرپورٽ بڻايو وڃي ها
سکر کي ريلوي ڪارگو حب بڻايو وڃي ها
سکر ۾ عالمي منڊي ۽ ڪولڊ اسٽوريج زنجير ٺهي ها
گهوٽڪي، ڏهرڪي، اوٻاوڙو ۽ جيڪب آباد جي صنعت سڌي دنيا سان ڳنڍجي وڃي ها
پوءِ
خيرپور جي کجور سڌي يورپ وڃي ها
سنڌ جو چانور دبئي پهچي ها
اتر سنڌ جو واپار ڪراچي جي محتاجي کان آزاد ٿي وڃي ها
پر ائين ٿيڻ نه ڏنو ويو
ڇو؟
ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن سکر طاقتور ٿيو ته اتر سنڌ معاشي طور خودمختيار ٿي ويندي
نوابشاهه وچولي سنڌ جو وساريل مرڪز
هاڻي نوابشاهه کي ڏسو
جيڪڏهن پنجاب واري ماڊل تي سوچجي ته
نوابشاهه ايئرپورٽ کي اپ گريڊ ڪيو وڃي
جديد ڪارگو حب ٺاهيو وڃي
موٽروي ۽ ريلوي سان ڳنڍيو وڃي
ته پوءِ
حيدرآباد وارن جي مرضي ڪراچي وڃن يا نوابشاهه
دادو وارا ويجهو عالمي رسائي حاصل ڪن
سانگهڙ ۽ ٿر جا واپاري فائدو وٺن
مورو، ڪنڊياري، راڻيپور، محرابپور ۽ نوشهروفيروز وارا فيصلو پاڻ ڪن ته سکر وڃن يا نوابشاهه
اهو ٿيندو اصل “ڊي سينٽرلائزڊ سنڌي اڪنامڪ ماڊل”
جتي
ڪراچي سامونڊي ڪيپيٽل
سکر اتر سنڌ جو گيٽ وي
نوابشاهه وچولي سنڌ جو هوائي ۽ ڪارگو مرڪز
بڻجي سگهي ٿو
هاڻي اچو “ٽنڊومستي” واري راند سمجهون
اڄ ڪجهه ماڻهو سکر جهڙي قدرتي معاشي حب کي بائي پاس ڪري “ٽنڊومستي” جهڙن محدود پوائنٽن کي اڳيان آڻڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن
سوال آهي
ڇا ايئرپورٽ قومن لاءِ ٺهندا آهن يا ڪنهن ضلعي جي انا لاءِ؟
ٽنڊومستي
نه جغرافيائي مرڪز آهي
نه لاجسٽڪ حب
نه صنعتي ڪوريڊور
نه ٽن صوبن تائين رسائي رکي ٿو
نه سکر جهڙي تاريخي واپاري حيثيت
پوءِ سکر کي بائي پاس ڪرڻ جي ضد ڇو؟
اصل بيماري “منهنجو ضلعو” واري ذهنيت
سنڌ جو سڀ کان وڏو الميو اهو آهي ته هتي اڃا تائين ڪجهه ماڻهو قومي معاشي سوچ بدران صرف
منهنجي ضلعي
منهنجي زمين
منهنجي برادري
منهنجي جاگير
تي سوچين ٿا
خيرپور ميرس جي ڪجهه محدود سوچ رکندڙ حلقن کي شايد لڳي ٿو ته سکر کي ڪمزور ڪري هو پنهنجي علائقي کي مضبوط ڪندا
پر حقيقت ان جي ابتڙ آهي
سکر ڪمزور ٿيندو ته، اتر سنڌ ڪمزور ٿيندي
صنعت ڪمزور ٿيندي
روزگار ختم ٿيندو
۽ آخرڪار سڄي سنڌ ڪمزور ٿيندي
معيشت انا سان نه،
جغرافيه، لاجسٽڪس ۽ عقل سان هلندي آهي
سنڌ جي ريلوي اقتصاديات جو قتل
سنڌ ۾ ريلوي ڪارگو نظام کي تقريباً تباهه ڪيو ويو
ڇو؟
ڇاڪاڻ⁠تہ جيڪڏهن
سکر کان ڪارگو ٽرين هلي ها
صنعتي علائقا ڳنڍجن ها
زرعي مال سستو منتقل ٿئي ها
ته سنڌ جي معيشت ٻين صوبن جي مارڪيٽن جي غلام نه رهي ها
دنيا ريلوي اقتصاديات تي هلي رهي آهي،
۽ اسان کي صرف ٽرڪن ۽ ڊگهن روڊن تي اٽڪايو ويو
هاڻي فيصلو سنڌ کي ڪرڻو آهي
ڇا سنڌ هميشه صرف خام مال پيدا ڪندڙ ڪالوني
مزدور سپلاءِ ڪندڙ علائقو
۽ ٻين جي منڊين جي محتاج معيشت
رهندي؟
يا پوءِ
سکر کي عالمي ڪارگو حب
نوابشاهه کي سينٽرل سنڌ ايئرپورٽ
جديد ريلوي نيٽ ورڪ
انڊسٽريل زونز
۽ ملٽي سٽي اڪنامڪ ماڊل
ڏانهن ويندي؟
آخري سوال
ڇا توهان کي لڳي ٿو ته سنڌ کي شعوري طور هڪ شهر تائين محدود رکيو ويو آهي؟
۽ ڇا هاڻي وقت اچي ويو آهي ته سنڌ به پنجاب وانگر “هر علائقي لاءِ معاشي طاقت” وارو ماڊل اختيار ڪري؟

07/05/2026

تبدیلی کے نعرے یا کرپٹ سسٹم سے عشق؟
ہم میں سے زیادہ تر لوگ سوشل میڈیا پر انقلاب، انصاف، برابری اور تبدیلی کی بڑی بڑی باتیں کرتے ہیں، لیکن جب سسٹم کی اصل بیماری پر کوئی سچ لکھا جاتا ہے تو یہی لوگ یا تو خاموش ہو جاتے ہیں یا دور کھڑے تماشا دیکھتے رہتے ہیں۔
سوال یہ ہے کہ کیا ہم واقعی تبدیلی چاہتے ہیں؟ یا صرف اپنے فائدے تک “تبدیلی” کے نعرے لگاتے ہیں؟
ہم ایک ایسے معاشرے میں رہتے ہیں جہاں
لائن میں کھڑا ہونا بے عزتی سمجھا جاتا ہے
سفارش کروانا عزت سمجھی جاتی ہے
قانون کے مطابق کام ہونا معمولی لگتا ہے
“فون کروا کے کام نکلوانا” طاقت سمجھا جاتا ہے
ہم اپنے بچوں کو بھی شعوری طور پر یہی سکھا رہے ہیں
“حق مت لو، واسطے تلاش کرو” “قانون پر نہ چلو، کسی بڑے آدمی کا نام استعمال کرو”
اور پھر ہم امید رکھتے ہیں کہ اس معاشرے میں انصاف، برابری اور سیلف ریسپیکٹ پیدا ہوگی؟
ہم اس بیمار سسٹم سے ذہنی طور پر اتنے جڑ چکے ہیں کہ رشوت کو “خرچہ پانی” کہتے ہیں
سفارش کو “تعلق” سمجھتے ہیں
احسان کے نیچے رہنے کو “اثر و رسوخ” سمجھتے ہیں
اصل میں ہم میں سے بہت سے لوگ تبدیلی چاہتے ہی نہیں، کیونکہ اس خراب سسٹم سے انہیں ذاتی فائدے ملتے ہیں۔ کسی کو سفارش سے نوکری ملتی ہے، کسی کو رشوت سے کام، کسی کو تعلقات سے طاقت — پھر وہ لوگ کیوں چاہیں گے کہ سسٹم بدلے؟
Vijay Thalapathy
کی بات صرف سیاست نہیں بلکہ سماجی شعور کی بات تھی “تبدیلی تب آئے گی جب لوگ اکٹھے کھڑے ہو کر سسٹم کو چیلنج کریں گے”
لیکن یہاں تو حال یہ ہے کہ سوشل میڈیا پر لاکھوں لوگ چیخ رہے ہیں، پوسٹیں لکھ رہے ہیں، ویڈیوز بنا رہے ہیں، مگر یہ تمام ہم خیال لوگ آج تک ایک پلیٹ فارم پر اکٹھے نہیں ہو سکے۔
ہر شخص الگ الگ غصے میں ہے، الگ الگ مایوس ہے، مگر مشترکہ شعور، مشترکہ تحریک اور مشترکہ جدوجہد نظر نہیں آتی۔
اور سب سے زیادہ دردناک منظر ہمارا نوجوان ہے…
وہ نوجوان جو قوموں کی تقدیر بدل سکتا ہے، آج عشق کے خیالوں میں گم ہے
آن لائن گیمز میں اپنا مستقبل جلا رہا ہے
سارا دن اسٹیٹس چیک کرنے اور ری ایکشن گننے میں مصروف ہے
ٹک ٹاک کی چند سیکنڈ کی شہرت کو زندگی کی کامیابی سمجھ بیٹھا ہے
سوال یہ ہے کہ جب ایک نسل کا بڑا حصہ صرف تفریح، دکھاوے اور عارضی خوشیوں میں کھو جائے، تو وہ نسل اپنے حقوق، اپنے مستقبل اور اپنی قوم کے لیے کب سوچے گی؟
دنیا کے نوجوان نئی ٹیکنالوجیز بنا رہے ہیں
معاشی انقلاب لا رہے ہیں
اپنی قوموں کے لیے آواز اٹھا رہے ہیں
اور ہمارے نوجوان اب تک: “کس نے میرا اسٹیٹس دیکھا؟” “میری ویڈیو پر کتنے لائکس آئے؟” “کس نے میری اسٹوری دیکھی؟” والی ذہنیت سے باہر نہیں نکل سکے۔
یہ صرف وقت کا ضیاع نہیں یہ ایک پوری نسل کی ذہنی توانائی، شعور اور مستقبل کا زوال ہے
یاد رکھو عزت واسطوں میں نہیں، اصولوں میں ہے
طاقت سفارش میں نہیں، قانون میں ہے
بڑائی احسان لینے میں نہیں، اپنے حق پر کھڑے ہونے میں ہے
جب تک ہم اپنے اندر کی غلامی ختم نہیں کریں گے، تب تک کوئی نعرہ، کوئی تحریک، کوئی “لبیک” حقیقی تبدیلی نہیں لا سکتا۔
اور جس قوم کے نوجوان اپنے شعور سے زیادہ اپنی موبائل اسکرین سے جڑے ہوں، وہ قوم پھر برسوں دوسروں کے رحم و کرم پر ہی رہتی ہے

06/05/2026

اسان جي پريشاني جو اصل ڪارڻ ٻيا يا پاڻ؟
اسان جي سماج ۾ اڄ هر ٻيو ماڻهو پريشان نظر اچي ٿو،
پر سوال اهو آهي ته آخر ڇو؟
ڇا حالتون ايتريون خراب آهن، يا اسان جي سوچ بگڙي چڪي آهي؟
سچ اهو آهي ته اسان پنهنجي زندگي سنوارڻ بدران، ٻين جي زندگيءَ جو حساب ڪتاب رکڻ ۾ لڳل آهيون
ڪنهن وٽ نوان ڪپڙا آهن، ڪنهن وٽ مهانگي گاڏي آهي، ڪنهن وٽ بنگلو آهي، ڪنهن وٽ سٺي نوڪري آهي
۽ اسان جو ذهن انهن سڀني شين جي ڳڻپ ۾ ڦاٿل آهي
پر ڪو به اهو نه ٿو سوچي ته پاڻ وٽ ڇا آهي ۽ پاڻ ڇا ڪري سگهي ٿو
اسان پنهنجي اندر جي ڪمزورين، ڪوتاهين ۽ ناڪامين کي نظرانداز ڪري، ٻين جي ڪاميابين تي نظر رکڻ کي عادت بڻائي ڇڏيو آهي. نتيجي ۾ نه اسان اڳتي وڌي سگهون ٿا، نه ئي ذهني سڪون حاصل ڪري سگهون ٿا
اهو رويو صرف حسد پيدا ڪري ٿو، مقابلي جي غلط ڊوڙ شروع ڪري ٿو،
۽ انسان کي اندر ئي اندر خالي ڪري ڇڏي ٿو. وقت، جيڪو پنهنجي سڌاري لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي، اهو ٻين جي نگراني ۾ ضايع ٿي وڃي ٿو
حقيقت اها آهي ته، ڪامياب ماڻهو ٻين کي نه ڏسندا آهن، اهي پنهنجي رستي تي هلندا آهن
جيستائين اسان پنهنجي ڌيان کي ٻين کان هٽائي پنهنجي مقصدن، پنهنجي محنت ۽ پنهنجي ترقي تي نه آڻينداسين، تيستائين پريشانيون اسان جو مقدر بڻيل رهنديون
هاڻي به وقت آهي
ٻين جي زندگيءَ مان نظر هٽايو، پنهنجي زندگي ٺاهي وٺو
ڇو ته دنيا ۾ سڀ کان وڏو مقابلو ٻين سان نه، پر پنهنجي پاڻ سان آهي

06/05/2026

شعور جي راهه
مالي آزادي، پگهار جي پڃري کان سيڙپڪاريءَ جي آسمان تائين
​اسان جي سماج ۾ اڪثر اها ڳالهه ٻڌڻ ۾ ايندي آهي ته ”پئسو هٿ جي ميل آهي
يا ”جيتري چادر هجي، اوترا پير ڊگهيڙجن اهي جملا ٻڌڻ ۾ ته وڻندڙ لڳن ٿا، پر مالي نفسيات
(Financial Psychology)
جي نقطي نظر کان اهي اسان کي هڪ محدود دائري ۾ قيد ڪري ڇڏيندا آهن. حقيقت اها آهي ته پئسو ميل ناهي، پر زندگيءَ جي ضرورتن کي پورو ڪرڻ جو هڪ طاقتور اوزار آهي، ۽ چادر ننڍي هجڻ تي پير سڪيڙڻ بدران نئين ۽ وڏي چادر اڻڻ جي فن کي ئي ”مالي شعور“ چيو ويندو آهي
​ايسٽ ۽ لائبليٽي جو ڇڪتاڻ
اخباري صفحن تي اڪثر ملڪي معيشت جو ذڪر ته ٿيندو آهي، پر انفرادي معيشت تي اسان گهٽ ڌيان ڏيندا آهيون. مالي آزاديءَ جي سفر ۾ سڀ کان وڏي رڪاوٽ اها آهي ته اسان ايسٽ
(Asset)
۽ لائبليٽي
(Liability)
جي فرق کي نٿا سمجهون. اسان مان اڪثريت پنهنجي پهرين ڪمائيءَ مان اهڙيون شيون خريد ڪندي آهي جيڪي ڏسڻ ۾ ته اميريءَ جو ڏيک ڏين ٿيون پر اندر ئي اندر اسان جي کيسي کي کائي وينديون آهن. ياد رکو، جيڪا شيءِ توهان جي کيسي مان پئسا ڪڍي اها ”بار“ آهي، ۽ جيڪا شيءِ توهان جي کيسي ۾ پئسا وجهي اها ئي اصل ”ملڪيت“ آهي
​وقت جي غلامي يا پئسي جي نوڪري؟
دنيا جو هڪ وڏو الميو اهو آهي ته اسان پئسي لاءِ ڪم ڪندا آهيون، جڏهن ته ڪامياب ماڻهو پئسي کي پاڻ لاءِ ڪم تي لڳائيندا آهن. جيڪڏهن توهان جي آمدني صرف توهان جي جسماني موجودگي (نوڪري يا مزدوري) سان مشروط آهي، ته توهان ڪڏهن به مالي طور آزاد نٿا ٿي سگهو. جنهن ڏينهن توهان بيمار ٿيندا يا ڪم تي نه ويندا، ان ڏينهن توهان جي آمدني به بيهي ويندي
مالي آزادي تڏهن ايندي جڏهن توهان جا لڳايل ٻج (سيڙپڪاري) وڻ بڻجي توهان کي تڏهن به ميوو ڏين،
جڏهن توهان آرام ڪري رهيا هجو
​بچت ناهي، سيڙپڪاري ضروري آهي
اسان وٽ روايتي طور پئسا لڪائي يا بئنڪن ۾ رکي ڇڏڻ کي وڏي عقلمندي سمجهيو ويندو آهي. پر اڄوڪي عالمي معاشي صورتحال ۽ وڌندڙ مهانگائيءَ جي طوفان ۾ پئسو گهر ۾ رکڻ ان کي ”زهر“ ڏيڻ برابر آهي
مهانگائي هر سال توهان جي پئسي جي خريداريءَ واري سگهه کي گهٽائي ڇڏي ٿي
ان ڪري، عقلمندي پئسو بچائڻ ۾ ناهي، پر ان کي اهڙي جاءِ تي لڳائڻ ۾ آهي جتي ان جي قيمت مهانگائيءَ جي شرح کان وڌيڪ تيزيءَ سان وڌي
​نتيجو
اسان کي پنهنجي ايندڙ نسل کي صرف ڊگريون حاصل ڪرڻ جو درس نه ڏيڻ گهرجي، پر کين ”مني مينيجمينٽ“ ۽ ڪاروباري سوچ به سيکارڻي پوندي. مالي آزادي ڪو معجزو ناهي، پر اها صحيح وقت تي کنيل درست فيصلن جو نتيجو هوندي آهي. ذهن کوليو، پنهنجي ڏات تي سيڙپڪاري ڪريو، ۽ پنهنجي آمدنيءَ جي ذريعن کي هڪ کان وڌيڪ بڻايو. ياد رکو، مالي آزادي جو رستو پگهار جي واڌ مان نه، پر سوچ جي تبديليءَ مان نڪري ٿو
​
​
​
​
​ ​
​
​
​
​ ​
​
​
​
​
​
​
​
​

06/05/2026

ہماری پریشانی کی اصل وجہ، دوسرے یا ہم خود؟
ہمارے معاشرے میں آج ہر دوسرا انسان پریشان نظر آتا ہے، مگر سوال یہ ہے کہ آخر کیوں؟ کیا حالات واقعی اتنے خراب ہیں، یا ہماری سوچ بگڑ چکی ہے؟
حقیقت یہ ہے کہ ہم اپنی زندگی سنوارنے کے بجائے دوسروں کی زندگی کا حساب کتاب رکھنے میں مصروف ہیں
کسی کے پاس نئے کپڑے ہیں، کسی کے پاس مہنگی گاڑی ہے، کسی کے پاس بنگلہ ہے، کسی کے پاس اچھی نوکری ہے، اور ہمارا ذہن انہی چیزوں کی گنتی میں الجھا ہوا ہے
لیکن کوئی یہ نہیں سوچتا کہ ہمارے پاس کیا ہے اور ہم کیا کر سکتے ہیں
ہم اپنی کمزوریوں، کوتاہیوں اور ناکامیوں کو نظر انداز کر کے دوسروں کی کامیابیوں پر نظر رکھنے کے عادی ہو چکے ہیں
نتیجتاً نہ ہم آگے بڑھ پاتے ہیں، نہ ہی ذہنی سکون حاصل کر سکتے ہیں
یہ رویہ صرف حسد پیدا کرتا ہے، غلط مقابلے کی دوڑ شروع کرتا ہے، اور انسان کو اندر سے کھوکھلا کر دیتا ہے
وقت، جو اپنی بہتری کے لیے استعمال ہونا چاہیے، وہ دوسروں کی نگرانی میں ضائع ہو جاتا ہے
حقیقت یہ ہے کہ
کامیاب لوگ دوسروں کو نہیں دیکھتے، وہ اپنے راستے پر چلتے ہیں
جب تک ہم اپنی توجہ دوسروں سے ہٹا کر اپنے مقاصد، اپنی محنت اور اپنی ترقی پر نہیں لگائیں گے، تب تک پریشانیاں ہمارا مقدر بنی رہیں گی
اب بھی وقت ہے
دوسروں کی زندگی سے نظریں ہٹائیں، اپنی زندگی بنائیں
کیونکہ دنیا میں سب سے بڑا مقابلہ دوسروں سے نہیں، بلکہ خود اپنے آپ سے ہے