25/10/2026
سعودي عرب جي شهر مديني منوره ۾ رهندڙ دوستن کي خبر هوندي ته جبل اُحد واري پاسي جانورن جي منڊي آهي،
جنهن کي عام طور تي سوقِ غنم چيو وڃي ٿو. اتي ماڻهو پنهنجي پسند جو ٻڪرو يا گهيٽو خريد ڪري، ذبح ۽ ڪٽائيءَ جي سهولت ذريعي صاف سٿرو گوشت حاصل ڪري سگهن ٿا. ساڳئي علائقي ۾ پراڻين ۽ نين شين جي خريد ۽ وڪري جو بازار وارو ماحول به ڏسڻ ۾ اچي ٿو
هاڻي سوال اهو آهي ته جيڪو تصور سعودي عرب ۾ عملي صورت اختيار ڪري سگهي ٿو، اهو ڪراچي ۽ حيدرآباد جهڙن وڏن شهرن ۾ ڇو نٿو ممڪن ٿي سگهي؟
ڪراچي ۽ حيدرآباد ۾ جانورن جي کوٽ ناهي، مال جا واپاري موجود آهن، ڪاسائي موجود آهن ۽ گوشت جي طلب به وڏي آهي. ڪراچي ۾ جديد ذبح خانن ۽ گوشت جي پروسيسنگ جون سهولتون پڻ موجود آهن. پر ڇا عام ماڻهوءَ لاءِ اهڙو گڏيل نظام هر هنڌ موجود آهي، جتي هو پنهنجي پسند جو جانور خريد ڪري، مقرر معيار مطابق ذبح ڪرائي، صاف طريقي سان گوشت ڪٽرائي ۽ پيڪ ڪرائي گهر کڻي وڃي؟ اهو هڪ اهم سوال آهي
هڪ جديد مال منڊيءَ جو تصور ڪيئن ٿي سگهي ٿو؟
تصور ڪريو ته ڪراچي يا حيدرآباد جي ڀرسان هڪ منظم ڪمپليڪس قائم ڪيو وڃي، جتي جانورن جي خريد ۽ وڪري لاءِ الڳ حصو هجي، ڊجيٽل وزن ۽ واضح اگهن جو نظام هجي، جانورن جي صحت جي جاچ ٿئي، ۽ ان سان گڏ جديد ڪاسائي گهر قائم هجن
گراهڪ پنهنجي پسند جو جانور خريد ڪري، تربيت يافته عملي کان قانوني ۽ حلال طريقي سان ذبح ڪرائي، گوشت کي صفائيءَ سان ڪٽرائي، وزن ڪرائي ۽ مناسب پيڪنگ ۾ حاصل ڪري سگهي. جن ماڻهن کي گهر تائين پهچائڻ جي سهولت گهرجي، انهن لاءِ ڊليوريءَ جو بندوبست پڻ هجي
اهڙي ڪمپليڪس ۾ ٿڌي اسٽوريج، گوشت جي پيڪنگ، کلن ۽ ٻين قابلِ استعمال شين جي خريداري، صفائيءَ جو جديد نظام ۽ فضلي جي مناسب نيڪال جون سهولتون به شامل ڪري سگهجن ٿيون
هي صرف جانورن جي منڊي نه، پر روزگار ۽ ڪاروبار جو مڪمل نظام بڻجي سگهي ٿو
هڪ ئي منصوبي سان مال جي واپارين، ڪاسائين، ڊرائيورن، پيڪنگ عملي، صفائي ڪندڙن، ٿڌي اسٽوريج جي عملي ۽ ننڍن واپارين لاءِ روزگار جا موقعا پيدا ٿي سگهن ٿا. حڪومت کي ضابطن، نگراني ۽ بنيادي سهولتن ۾ ڪردار ادا ڪرڻو پوندو، جڏهن ته خانگي سيڙپڪار ان کي ڪاروباري بنيادن تي هلائي سگهن ٿا
يقيناً، اهڙو منصوبو قائم ڪرڻ لاءِ زمين، پاڻي، بجلي، سيوريج، ماحولياتي منظوري، خوراڪ جي حفاظت ۽ جانورن جي صحت جي ضابطن جو خيال رکڻو پوندو. ان ڪري بهتر ٿيندو ته پهرين هڪ شهر ۾ پائلٽ منصوبي ذريعي خرچن، گراهڪن جي دلچسپي ۽ ڪاروباري فائدن جو جائزو ورتو وڃي
اصل سوال سنڌ جي سوچ ۽ منصوبابنديءَ جو آهي
اسان وٽ اڪثر ڪاروبار روايتي طريقي سان ٿين ٿا، پر ساڳئي ڪاروبار کي جديد سهولتن، ٽيڪنالاجي، صفائي ۽ بهتر انتظام سان ڳنڍي هڪ وڏي ڪمپني يا ادارو بڻائڻ بابت سوچ گهٽ نظر اچي ٿي
دنيا ۾ معاشي ترقي صرف نوان ڪاروبار شروع ڪرڻ سان نه، پر پراڻن ڪاروبارن کي بهتر بڻائڻ، انهن جي خرچن کي گهٽائڻ، گراهڪن کي سهولت ڏيڻ ۽ روزگار جا نوان رستا کولڻ سان به ٿيندي آهي
ڇا ڪراچي ۽ حيدرآباد ۾ سوقِ غنم جهڙي جديد مال منڊي قائم نٿي ٿي سگهي؟
ڇا سنڌ جا واپاري، سيڙپڪار، بلڊر ۽ حڪومت گڏجي اهڙو منصوبو شروع نٿا ڪري سگهن، جيڪو ماڻهن کي سهولت ڏئي، صفائيءَ جا معيار بهتر ڪري ۽ سوين ماڻهن لاءِ روزگار پيدا ڪري؟
ضرورت رڳو منڊي ٺاهڻ جي ناهي؛ ضرورت هڪ اهڙو جديد ڪاروباري ماڊل ٺاهڻ جي آهي، جيڪو ٻين شهرن لاءِ به مثال بڻجي سگهي
سوچيو، موقعا اسان جي چوڌاري موجود آهن؛ سوال اهو آهي ته اسان انهن کي جديد ڪاروبار ۾ ڪڏهن تبديل ڪنداسين؟