28/06/2026
Miasto w kontekście archeologicznym
Stare miasto w Kostrzynie nad Odrą nazywane również czasem polskimi Pompejami lub Hiroszimą to ewenement, jakiego amator turystyki archeologicznej nie spotyka zazwyczaj na swojej drodze. Owszem, odkopane i zabezpieczone w formie trwałej ruiny antyczne zabudowania, albo fragmenty dawnych osad czy cmentarzy nakryte specjalnymi pawilonami – tak, ale miasto zrównane z ziemią w ciągu kilku tygodni, do którego nie powróciło już życie?
Historia położonego w widłach Odry i Warty Kostrzyna zaczyna się w średniowieczu, kiedy był stolicą kasztelanii i obiektem rywalizacji polsko-czesko-pomorsko-brandenburskiej. Większe znaczenie uzyskał w XVI w., kiedy Hohenzollernowie zamienili go w twierdzę. Istotną rolę odgrywała ona w kolejnych stuleciach i konfliktach, m. in. w wojnie trzydziestoletniej, czy wojnach napoleońskich. W XIX wieku, obok funkcji obronnej miasto uzyskało rolę przemysłową i znacznie się rozbudowało. Okres prosperity skończył się w momencie przejścia frontu wschodniego w czasie II wojny światowej. Od przełomu stycznia i lutego do połowy marca 1945 roku trwało oblężenie twierdzy przez armię radziecką, co skończyło się zniszczeniem 95% powierzchni zabudowy (ponad 8000 domów). W okresie powojennym ruiny służyły jako rezerwuar materiału budowlanego do odbudowy polskich miast, które spotkał podobny los, a życie przeniosło się na obszar tzw. Nowego Miasta.
Dzisiaj można pospacerować po dawnych ulicach oglądając zarastające ruiny zachowane w większości w postaci fundamentów i piwnic, czasem schodów i stropów pierwszych kondygnacji. Do zachowanych zabytków należą bastiony Król, Filip i Brandenburgia i przyległe do nich mury kurtynowe. Aby w przynajmniej w podstawowym zakresie poznać to miejsce, trzeba koniecznie odwiedzić zlokalizowane w podziemiach bastionu Filip wystawy Muzeum Twierdzy Kostrzyn, przejść przez Bramę Berlińską i ulicę o tej nazwie na dawny rynek (Plac Ratuszowy), zobaczyć ruiny kościoła farnego i widok na Odrę z bastionu Brandenburgia.
