27/01/2023
Choroby nerek - diagnostyka. Choroby nerek a cukrzyca
Choroby nerek znamy z rady, by wsadzać koszulkę do spodni, bo jak się przeziębi nerki, to będzie się często odwiedzać łazienkę. Tymczasem problem z nerkami, i to znacznie poważniejszy niż wyziębienie, ma 1 na 10 osób! Każdy z nas powinien więc znać kogoś, kto leczy się u nefrologa.
Choroby nerek - diagnozowanie
Choroby nerek są bardzo niewdzięczne i objawy dają zazwyczaj dopiero wtedy, kiedy na szybkie i skuteczne leczenie jest za późno. Jaka na to rada? Trzeba uświadomić sobie, że brak dolegliwości ze strony układu moczowego nie oznacza, że problemu nie ma. Należy również regularnie wykonywać badanie moczu – tanie, proste, nieinwazyjne. Albuminy to białka, które u zdrowego człowieka występują wyłącznie we krwi. Ich obecność w moczu świadczy o tym, że coś jest nie tak.
- Niestety, pierwsze i drugie z pięciu stadiów przewlekłej choroby nerek nie dają właściwie żadnych objawów – mówi dr n. med. Krzysztof Bednarski, specjalista chorób wewnętrznych nefrolog i członek Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego. – Dlatego najważniejsza jest wczesna wykrywalność. Powyżej 40. roku życia dobrze jest robić badanie moczu raz w roku i nie lekceważyć okresowych badań zlecanych przez pracodawcę. Jednym z celów ogólnopolskich akcji informujących o chorobach nerek jest wyczulanie na ich epidemiologię lekarzy pierwszego kontaktu. Ocena wydolności nerek jest przecież ważna chociażby przy ustalaniu dawek leków, np. antybiotyków czy leków działających na układ sercowo-naczyniowy. Przy stwierdzeniu upośledzenia wielkości wydzielania kłębuszkowego, należy unikać leków nefrotoksycznych, a dawki większości medykamentów dostosowywać do stopnia niewydolności nerek.
Choroby nerek a ich funkcje
Niewdzięczne, bo niedające sygnałów ostrzegawczych, nerki są również niedoceniane. Większości z nas wydaje się, że zajmują się jedynie produkcją moczu i na tym kończy się ich funkcja. Nic bardziej mylnego. Przez nerki przepływa dziennie 1500 litrów krwi. Z tej ilości filtrują one 150 litrów moczu pierwotnego, który później zostaje prawie całkowicie wchłonięty w kanalikach nerkowych, a my w ciągu doby wydalamy tylko 1,5 litra moczu ostatecznego. Poza tym nerki decydują o prawidłowym składzie wszystkich płynów ustrojowych w naszym ciele, nie tylko moczu. Dbają o to, żeby niczego naszemu organizmowi nie zabrakło: kiedy trzeba, wydalą nadmiar, w przeciwnym razie zatroszczą się o deficytowe składniki. Oczyszczają organizm z toksycznych odpadów, biorą też udział we właściwym rozprowadzaniu substancji czynnych zawartych w lekach. Są gruczołami dokrewnymi, co oznacza, że produkują hormony odpowiedzialne m.in. za ciśnienie tętnicze krwi oraz wytwarzanie czerwonych krwinek. Wzmacniają kości, bo wytwarzają witaminę D3. Uszkodzenie nerek nie powoduje więc jedynie tego, że pacjent ma problemy z oddawaniem moczu. Przestaje działać najcenniejszy filtr, dzięki któremu krew docierająca do wszystkich tkanek ciała jest czysta. Bez nerek w naszych organizmach zapanuje toksyczny Armagedon, stopniowe zatrucie mocznikiem uszkodzi wszystkie organy i tkanki, co może skończyć się śmiercią.
Przewlekła choroba nerek
Przewlekła choroba nerek to stosunkowo nowe pojęcie, a podział choroby na stadia ma ułatwić systematyzowanie wiedzy na temat terapii i umożliwić lekarzom różnej specjalności leczenie jednego pacjenta. Mówiąc w największym skrócie, PChN to upośledzenie działania nerek trwające dłużej niż trzy miesiące. Diagnozuje się ją na podstawie trzech prostych badań: wspomnianego już wcześniej badania moczu w kierunku występowania albumin, badania poziomu kreatyniny we krwi oraz pomiaru ciśnienia. Właśnie ciśnienie jest jednym ze słów kluczy związanych z chorobami nerek. Okazuje się bowiem, że choć my nie odczuwamy jeszcze żadnych objawów choroby nerek, ryzyko zapadnięcia na choroby serca i miażdżycę zdążyło już wzrosnąć pięciokrotnie, a dziesięciokrotnie podwyższyło się ryzyko przedwczesnej śmierci np. na zawał serca, udar mózgu czy miażdżycę tętnic kończyn dolnych. Przyjęcie tych danych do wiadomości przez pacjentów i lekarzy jest niezwykle ważne, bo z nieubłaganych statystyk wynika, że choroby nerek i wiążące się z nimi ściśle choroby sercowo-naczyniowe stają się w szybkim tempie chorobą cywilizacyjną. Jest to tym bardziej niepokojące, że PChN wykrywana jest najczęściej dopiero w stadium, w którym nie da się już prowadzić leczenia nefroprotekcyjnego, czyli farmakologicznego. Dla ratowania życia pacjenta trzeba włączyć działania nefrozastępcze – przeszczep nerki albo dializy.
Choroby nerek a cukrzyca
- Demonizowanie dializ, co zdarza się czasem w mediach, jest bezpodstawne – uspokaja dr n. med. Krzysztof Bednarski. – Rzeczywiście, kiedyś, gdy używano jeszcze starszego typu dializatorów, stopień wydializowania, czyli oczyszczenia organizmu, bywał niedostateczny i u osób długo poddawanych tej metodzie leczenia nerkozastępczego powodowało one pewne spustoszenie. Dziś rutynowo wykonywane comiesięczne badania parametrów stopnia efektywności dializy i przestrzegane ściśle w Polsce europejskie standardy eliminują ryzyko powikłań terapii nerkozastępczej.
Co nie zmienia faktu, że znacznie skuteczniejszą, wygodniejszą i co tu ukrywać, tańszą metodą leczenia PChN jest przeszczep nerki. Nie wszyscy zdają sobie sprawę, że nerkę można pobrać także od żywego dawcy. Jemu to w żaden sposób nie zaszkodzi, bo do zachowania prawidłowych czynności życiowych całego organizmu wystarczy, jak mówi doktor Bednarski, ok. 50% jednej prawidłowo funkcjonującej nerki. Rzeczywistość jest jednak taka, że o dializę łatwiej niż o żywą nerkę. - Tym łatwiej, odkąd mniej więcej w 2003 roku rozpowszechniły się w Polsce prywatne stacje dializ - mówi lek. med. Iwona Mazur z Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Osób Dializowanych. Dodaje, że obecnie 30% pacjentów poddawanych dializom to cukrzycy.
I właśnie z cukrzycą wiąże się spodziewany w najbliższych latach znaczący wzrost zachorowań na PChN, bo cukrzyca typu II w szybkim tempie zbiera żniwo na świecie. Do najpoważniejszych czynników ryzyka Przewlekłej Choroby Nerek należą cukrzyca i nadciśnienie. Narażone są również osoby starsze i mające w rodzinie chorych na nerki, jednak to diabetycy i nadciśnieniowcy – oraz prowadzący ich lekarze! – powinni być wyczuleni na częste badania kontrolne i przesiewowe.
Uprzedzić atak
Zagrożenie chorobami nerek jest duże; coraz większe. Jedna na dziesięć osób z naszego otoczenia powinna się leczyć nefrologicznie. A może my sami?
Doceńmy nerki, tę dosłownie brudną robotę, którą wykonują dla naszych organizmów, niezmordowanie filtrując tysiące litrów płynów ustrojowych w ciągu doby, ale pamiętajmy też, że w związku z tym są zbyt zajęte, by dać nam znać, że coś im dolega. Nie spodziewajmy się objawów, działajmy mimo pozornego braku powodów do niepokoju. Badanie krwi i moczu to żadne wyzwanie, a może uratować życie lub co najmniej jego komfort.
