POMOST

28/01/2026

Zimą ograniczamy prace terenowe na rzecz prac na źródłach. Na podstawie materiałów Archiwum Polski Czerwony Krzyż (PCK) dotarliśmy do wstrząsającej relacji m. in. o tym, co w roku 1945 dla cywilnych uciekinierów oznaczało przypadkowe zetknięcie się z wojskiem rosyjskim (radzieckim). Poniżej tekst relacji w oryginalnej pisowni, dalej skan rękopisu.

"2-ga mogiła zamordowanych uciekinierów,
iednego męszczyzny, dwie kobiety i dziecko 5-cio le-
tnia dziewczynka. Cywile ześli się razem z wojskiem
rosyjskim na jedną kwaterę we wsi Ruda Stara,
w domu tym nikt z miejscowych nie mieszkał, po
opuszczeniu domu przez rosjan znaleziono ich
ciała pomasakrowane. Pochowano ich w jednej
mogile oznaczonej №2."

Będziemy badać miejsce w poszukiwaniu grobu tych osób. Wspominamy też nieznanego nam z nazwiska autora tej relacji, który odważył się napisać prawdę.

14/01/2026

Odkrywanie prawdy historycznej powinno zawsze być celem badań naukowych dotyczących przeszłości. Niekiedy wyniki prac archeologicznych przynoszą niespodziewane rezultaty i zaprzeczają dotychczasowym przekonaniom.

Z jednym z takich przypadków mieliśmy do czynienia w Słubicach. Lubuski Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim zlecił Pracowni POMOST przeprowadzenie badań grobu znajdującego się na tamtejszym cmentarzu komunalnym. Mogiła widniała w rejestrze grobów wojennych, jednak brakowało potwierdzenia jej charakteru w materiałach źródłowych. Masywny pomnik wykonany został z lastriko. Na jego powierzchni znajdują się wizerunki orła białego i orderu Virtuti Militari, a także tablica z napisem:
TU SPOCZYWA 7-MIU / NIEZNANYCH ŻOŁNIERZY / WOJSKA POLSKIEGO / POLEGŁYCH W ROKU 1945 / NA ZIEMI SŁUBICKIEJ / W WALCE Z FASZYZMEM / O WYZWOLENIE OJCZYZNY / CZEŚĆ ICH PAMIĘCI!

Pierwszym, bardzo wymagającym i złożonym technicznie etapem prac była rozbiórka pomnika. Następnie założyliśmy dwa wykopy sondażowe. W ich obrębie odkryliśmy trzy niewielkie drewniane trumny, w których znajdowały się przemieszane elementy szkieletów ludzkich. Analiza antropologiczna wykazała, iż w grobie pochowano szczątki łącznie 10 osób, zarówno kobiet, jak i mężczyzn, głównie w podeszłym wieku. Niektóre kości nosiły ślady złamań i postrzałów, które mogły powstać w wyniku działań wojennych. W trumnach odnaleźliśmy przedmioty, które rzucają nowe światło na charakter badanego grobu. Są to między innymi niemieckie trzewiki wojskowe (Schnurschuhe M37), radzieckie trzewiki wojskowe (wz. 38), fragmenty pasa skórzanego oraz niemiecki guzik mundurowy.

Potwierdza to częściowo, iż badana mogiła ma charakter wojenny. Jednak wszystkich pochówków dokonano w okresie powojennym, a w grobie złożono szczątki wydobyte przypadkowo w nieznanych miejscach. Nie potwierdziła się zatem teza przedstawiona na tablicy nagrobnej. W miejscu badań nie spoczywają szczątki polskich żołnierzy, pochowani tam są jednak między innymi żołnierz niemiecki i żołnierz radziecki.

Po zakończeniu prac odbudowaliśmy pomnik, którego jednak forma będzie wymagała weryfikacji. Za pomoc w przeprowadzeniu badań dziękujemy członkom Stowarzyszenie Templum.

09/01/2026

📣 Apel o wsparcie dla naszego przyjaciela Macieja Krzysika

Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wsparcie zbiórki na rzecz Macieja Krzysika, ucierpiał w tragicznym wypadku podczas Rajdu Nyskiego 12 października 2025 r. i obecnie wymaga długotrwałego leczenia oraz rehabilitacji.

Maciej jest osobą niezwykle zaangażowaną społecznie. Aktywnie wspierał nas podczas prac poszukiwawczych w Nysie, poświęcając swój czas i doświadczenie. Dziś to on potrzebuje naszej pomocy.

Każda forma wsparcia — zarówno wpłata, jak i udostępnienie informacji o zbiórce — ma realne znaczenie i przyczynia się do jego powrotu do zdrowia oraz sprawności.

Dziękujemy za okazane wsparcie, empatię i solidarność. ❤

W jednej chwili doszło do tragedii, która diametralnie zmieniła moje życie. Podczas rajdu, samochód, którego byłem pilotem, stanął w płomieniach. Kierowca, mój…

30/12/2025

Prace archeologiczno-ekshumacyjne wymagają niekiedy wieloletnich przygotowań i determinacji. Doskonałym tego przykładem jest kwatera wojenna na dawnym cmentarzu ewangelickim w miejscowości Tomkowice, Gmina Strzegom na Dolnym Śląsku. Starania o uzyskanie niezbędnych pozwoleń rozpoczęliśmy już w 2020 roku. Wszelkie zgody otrzymaliśmy dopiero w 2025 roku. Było to możliwe, między innymi dzięki dobrej współpracy z władzami Gminy.

Według dokumentów archiwalnych na cmentarzu ewangelickim w Tomkowicach (wówczas Thomaswaldau) w 1945 roku pochowano ponad 70 niemieckich żołnierzy. Do dziś na powierzchni nie zachowały się żadne ślady grobów z tamtych czasów, a teren został przeznaczony na nowe pochówki w ramach obecnego cmentarza katolickiego. Analiza kartograficzna pozwoliła nam jednak wytypować miejsce do rozpoczęcia prac sondażowych. Już pierwszego dnia działań natrafiliśmy na rząd pojedynczych grobów wojennych. Prace postępują stopniowo ze względu na współczesne zagospodarowanie terenu i znaczną głębokość pochówków. Dotychczas udało nam się odnaleźć groby 33 żołnierzy niemieckich, przy których znajdowało się 11 tak zwanych nieśmiertelników.

Prezentujemy zdjęcia przedmiotów, które odnaleźliśmy przy szczątkach poległych żołnierzy. Systematycznie będą przekazywane do Izba Tradycji Ziemi Strzegomskiej , gdzie będą świadectwem bolesnej historii tych ziem.
Prace w Tomkowicach będziemy kontynuować wiosną przyszłego roku.

Dziękujemy za Państwa obecność w 2025 roku i zachęcamy do śledzenia naszych działań również w roku 2026. Życzymy wszelkiej pomyślności i pokoju!

23/12/2025

🇵🇱 🇵🇱 🇵🇱

Badaniom archeologicznym dotyczącym historii najnowszej towarzyszą ogromne emocje. Dlatego też niezwykle poruszającym przeżyciem były dla nas prace związane z osobą bohatera podziemia antykomunistycznego Czesława Staniewicza. We wrześniu bieżącego roku zbadaliśmy miejsce pochowania jego szczątków, a następnie przenieśliśmy je do Alei Zasłużonych na Cmentarzu Komunalnym w Trzciance.

5 grudnia w Muzeum Ziemi Nadnoteckiej odbyła się uroczystość podsumowująca nasze prace i przypominająca postać dysydenta. Najpierw świadectwo historii złożył kpt. Józef Urbanowicz, który wspólnie z Czesławem Staniewiczem działał w organizacji „Grunwald”. Niesamowita opowieść o trudach czasów terroru stalinowskiego wywarła ogromne wrażenie na uczestnikach spotkania. Pracownię POMOST podczas wydarzenia reprezentował archeolog dr Marcin Michalski, który przybliżył społeczny aspekt badań archeologicznych i zrelacjonował przebieg prac przeprowadzonych w Trzciance. Na zakończenie uroczystości głos zabrali przedstawiciele rodziny śp. Czesława Staniewicza, którzy oficjalnie podziękowali osobom zaangażowanym w przedsięwzięcie, wśród których znaleźli się między innymi kpt. Urbanowicz i dr Michalski. Jedną z wyróżnionych osób był również Pan Edwin Klessa, były opozycjonista, która zainicjował prace w Trzciance.

Jako Pracownia POMOST jesteśmy wzruszeni i wdzięczni, że mogliśmy być częścią inicjatywy mającej na celu przywrócenie pamięci o bohaterskiej postawie i osobie śp. Czesława Staniewicza.

19/12/2025

Przedmiotem badań naszej Pracowni są nie tylko bezimienne groby. W wielu przypadkach znamy personalia i losy osób, które straciły życie w najbardziej krwawym konflikcie XX wieku.

Tak było w przypadku Elisabeth Frenzel. Kobieta ta była ostatnią właścicielką wsi Duczów Mały (niem. Klein Deutschen) w województwie opolskim. Na początku 1945 roku została wyprowadzona z swojej posiadłości do lasu i tam zamordowana przez żołnierzy Armii Czerwonej. Jej głowę rozbito w brutalny sposób. Została pochowana w leśnym grobie znajdującym się w obrębie Wierzbica Górna. Dzięki ludziom dobrej woli pamięć o Elżbiecie przetrwała ponad 80 lat.

Teraz nadszedł czas, aby przenieść jej szczątki do poświęconej ziemi. Spocznie wraz z innymi ofiarami II wojny światowej na cmentarzu wojennym w Nadolicach Wielkich pod Wrocławiem.

Krzyż i nagrobek pozostały w lesie, aby przypominać o tragediach jakie spotykały ludność cywilną w czasie wojen. Dziękujemy za informacje i wsparcie Stowarzyszeniu Miłośników Ziemi Kluczborskiej PowiAktywni oraz osobiście panu Andrzej.

17/12/2025

W dniu 17 grudnia 2025 r. prowadziliśmy prace ekshumacyjne w pobliżu Nowych Biskupic, gm. Słubice (woj. lubuskie). Z leśnej mogiły podjęliśmy szczątki żołnierza niemieckiego poległego w 1945 r. Przy jego szczątkach znajdował się nieprzełamany znak tożsamości.

Za pomoc w naszych działaniach serdecznie dziękujemy kolegom ze Stowarzyszenie Templum!

09/12/2025

🇵🇱🇵🇱🇵🇱
Na cmentarzu parafialnym w miejscowości Bierzwienna Długa w woj. wielkopolskim przeprowadziliśmy badania dwóch bezimiennych grobów. Prace odbyły się na zlecenie Urzędu Gmina Kłodawa. Pod podwójnym upamiętnieniem znajdowała się pojedyncza jama grobowa. Złożono w niej, w niewielkiej skrzynce, szczątki dwóch dorosłych mężczyzn.

Mieszkańcy Bierzwiennej Długiej i okolic przekazywali sobie z pokolenia na pokolenie informację, iż w badanym przez nas miejscu pochowano dwóch polskich lotników, którzy zginęli w 1939 roku podczas lotu zwiadowczego. Ich samolot, najprawdopodobniej z serii PZL lub RWD, został zestrzelony lub uległ awarii w sąsiedztwie miejscowości. Wszystko wskazuje, iż ciała żołnierzy podczas wojny były pogrzebane w sposób tymczasowy i dopiero po wojnie ich szczątki zostały przeniesione na cmentarz. Prawdopodobnie niemiecki okupant zabronił oficjalnego pochówku lotników. Świadczy o tym silne zdekompletowanie szkieletów, które nastąpiło w wyniku przeniesienia szczątków. Odnalezione fragmenty kostne noszą liczne ślady obrażeń mechanicznych typowych dla katastrof lotniczych.

O dalszych losach mogiły zadecyduje Instytut Pamięci Narodowej oraz Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu.

29/11/2025

Dnia 13 listopada 2025 r. prowadziliśmy badania domniemanych grobów żołnierzy polskich na cmentarzu parafialnym w Gołańczy (woj. wielkopolskie). Odbyły się one na zlecenie Urzędu Miasta i Gminy Gołańcz przy finansowym wsparciu Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego.

Podstawowym celem prac było ustalenie charakteru grobów i ewentualnej tożsamości spoczywających w nich osób poprzez archeologiczną i antropologiczną analizę odsłoniętych pochówków.

Nasze badania nie potwierdziły jednak wojennego pochodzenia grobów. Zadokumentowano w nich bowiem pochówki trzech kobiet i jednego starszego mężczyzny. Charakter samych pochówków (trumny, przygotowanie ciał do pogrzebu, zarejestrowane przy szczątkach przedmioty) także wyklucza ich domniemaną drugowojenną proweniencję. W badanych grobach bezsprzecznie pochowano cywilnych mieszkańców Gołańczy zmarłych w I poł. XX w.

27/11/2025

W dniu 27 listopada 2025 r. prowadziliśmy prace archeologiczno-ekshumacyjne w pobliżu miejscowości Kamionka (obręb Lisiny), gm. Śliwice (woj. kujawsko-pomorskie). Z leśnej mogiły podjęliśmy szczątki żołnierza niemieckiego poległego w 1945 r. W grobie odkryliśmy nieprzełamany znak tożsamości.

20/11/2025

Gubińskie Wzgórze Wolfa odsłoniło kolejną tajemnicę. W trakcie walk o miasto w 1945 r. miejsce to stanowiło jeden z głównych punktów obrony. Na stokach wzniesienia znajdują się liczne pozostałości fortyfikacji polowych, w obrębie których wciąż odnajdywane są szczątki poległych.

W dniu 19 listopada 2025 r. przeprowadziliśmy kolejne poszukiwania na tym obszarze. W ich efekcie natrafiliśmy na szczątki dwóch niemieckich żołnierzy, które spoczywały na dnie transzei okalającej wzgórze. Niestety nie odnaleźliśmy przy nich znaków tożsamości.

Za pomoc przy pracach serdecznie dziękujemy naszym gubińskim kolegom Piotrunio Zyzio oraz Krzysztofowi Głowaczewskiemu.

12/11/2025

W dniu 12 listopada 2025 r. prowadziliśmy prace ekshumacyjne w pobliżu miejscowości Dubielno, gmina Jeżewo (woj. kujawsko-pomorskie). W oznaczonej leśnej mogile odkryliśmy szczątki ośmiu niemieckich żołnierzy poległych w 1945 r. Niestety większa część grobu została w przeszłości zniszczona i ograbiona. Z tego powodu udało nam się odnaleźć tylko jeden nieprzełamany znak tożsamości.